Joop

Dankzij AI heeft lijden eindelijk zin

  •  
08-09-2023
  •  
leestijd 2 minuten
  •  
1579 keer bekeken
  •  
ANP-473933398

Hoewel we volgens sommigen in revolutionaire tijden leven, stel ik mezelf vooralsnog doelen voor de middellange termijn. Zoals ik vorige week schreef is ‘Troost zoeken, troost maken, troost verkopen’ mijn motto voor de herfst. Ter inspiratie pakte ik het boek ‘Beschermvrouwe van de verschoppelingen’ van Delphine Lecompte uit de kast. Als geen ander weet deze Vlaamse schrijfster haar inktzwarte levensgevoel om te zetten in klinkende munt.

Terwijl ik mij onderdompelde in Delphines misère – ik was op bladzijde 15 waar ze wordt opgesloten in een kast – vertelde mijn vriendin over een kennis die sinds kort sollicitatiebrieven door ChatGPT laat schrijven. Ik keek naar het boek vol menselijke smart op mijn schoot en dacht: ‘Tja, dat doet een computer binnenkort beter. Je voert titels van bijvoorbeeld Houellebecq, Nietzsche, Céline of Schopenhauer in, en er rollen honderden pagina’s kakelverse naargeestigheid uit’.

Als het eindresultaat te weinig schuurt, voer je AI gewoon nog drieduizend woorden Mein Kampf; het is werkelijk geen kunst meer om de lezer te choqueren met grof pessimisme. De wannabe-weltschmerz-auteur in mij werd somber van deze gedachte, tot ik mij realiseerde dat lijden straks de enige manier is waarop je je als mens nog van de machine onderscheidt. Een computer voelt immers geen pijn, hoe groot zijn rekenkracht ook wordt.

In plaats van een middel om iets te bereiken, wordt lijden een doel. Wielrenners rijden geen berg meer op om als eerste boven te zijn, dat kan hun zelfsturende fiets prima zonder dat ze erop zitten. Toekomstige Joop Zoetemelks beulen zich af om de menselijkheid levend te houden. Het uitrijden van de Tour wordt belangrijker dan hem winnen. Schrijvers krijgen het nog gemakkelijker, zij kunnen een liederlijk bestaan lijden zonder dit later op schrift te hoeven stellen.

Ja, het zijn revolutionaire tijden, laten we ons hoofd koel houden met plannen voor de middellange termijn.

Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar

Reacties (23)

MG1968-2
MG1968-29 sep. 2023 - 21:48

@Albert Beschrijven. Dat is dat serieuze hersenonderzoek. De betekenisgeving gebeurd met de beperkingen van het betekenis gevende. En in een lerend systeem is het ultieme begrijpen gelijk de dood van het systeem. Dat stadium is dus nimmer te bereiken want de indruk van x-1 is niet op moment x-1 verwerkt. Die zelf-kalibrerende meetinstrumenten zijn principieel twee instrumenten. Het meetinstrument en het instrument (methode) dat kalibreert. Dat ze in dezelfde functionele eenheid (doosje) zijn gebracht doet daar niets aan af. Het is juist mijn hele punt.

13 Reacties
MG1968-2
MG1968-29 sep. 2023 - 21:57

Overigens. En terzijde. Als je me vanuit jou visie iets zou kunnen vertellen hoe jij de Multi dimensionaliteit van menselijke diagnose(verklarings-)modellen in elkaar ziet grijpen. Ontstaat het uiteindelijke besef, de gekende werkelijkheid vanuit een een coordinerende instantie in die multidimensionaliteit of door autonoom draaiende 'oplossertjes' met een eigen specifieke taak die min of meer per toeval -in willekeurige interactie tot elkaar- tot een resultaat komen?

MG1968-2
MG1968-29 sep. 2023 - 22:07

"Tast en proprioceptie hebben meer een grond in de realiteit, maar zijn in het brein eveneens geconstrueerd." En in hoge mate trainbaar. Pak proprioceptie. Wat dat betreft is het menselijk lichaam zelf te beschrijven als dat AI systeem wat je voed met data waardoor het beter en beter en verfijnder wordt. Denk aan sporten als turnen. Overigens is het ook maar deels construct. Deels wordt het ook al afgehandeld hoog in die wervelkolom en bereikt het de hersenen niet. Ook dat is trainbaar. Hmm.. ook die verbindingen zijn natuurlijk principieel construct. Ik trek dat 'deels^^' terug.

Albert_Bakker
Albert_Bakker10 sep. 2023 - 5:53

Dat het doel van hersenonderzoek het beschrijven van de werking van hersenen is, lijkt me correct. In zijn algemeenheid is dat zo met wetenschappelijk onderzoek, dat het onderzochte onderwerp niet wordt voorgeschreven te zijn wat het is. Dat is meer het terrein van religie. Ik weet niet precies wat je wil zeggen, met dat “x-1 moment”. Wat heeft dat te maken met het leren hoe hersenen werken bij het begrijpen van dingen? En wat is precies “begrijpen”? Dat lijkt een zekere mate van in (eerder) verworven begrijpen (kennis) ingebedde en gestructureerde en daarmee samenhangende, niet noodzakelijk logisch gevalideerde, connectie van dingen die men weet te veronderstellen. Dus zoiets als men weet dat men zojuist uit de ooghoeken een kopje koffie ziet vallen, men weet dat men zojuist wild met de armen heeft gezwaaid en men heeft gevoeld dat men het kopje koffie heeft geraakt. Men begrijpt dat men het kopje koffie van de tafel heeft gestoten, dat de koffie en het kopje in een wanordelijke toestand de grond zullen raken en men begrijpt dat men in de nabije toekomst naar de keuken zal moeten lopen om keukenpapier en motblik en veger zal moeten halen om de manifestatie van toegenomen entropie van de vloer te vegen. (1)

Albert_Bakker
Albert_Bakker10 sep. 2023 - 5:56

Als je met dat x-1 bedoelt dat de hersenen zichzelf niet kunnen begrijpen als niet ieder denkproces in real time zelf gerealiseerd moet worden en dat proces van realisatie zelf ook weer etc. Dan heb je inderdaad het bezwaar van oneindige regressie dat dit verbiedt. Maar dat is niet nodig om hersenprocessen te kunnen begrijpen. De hersenprocessen die het ‘begrijpen’ van dingen onderligt zijn niet uniek per gebeurtenis en zijn, alhoewel niet altijd even sterk ontwikkeld, ook in ieder mens hetzelfde. Over die “multidimensionaliteit” ga ik aannemen dat je multimodaliteit bedoelt en dan refereert naar de “hard problem of consciousness” (het 'hard' gedeelte in NL niet goed vertaalbaar) oftewel hoe komen alle zintuigelijke indrukken bij elkaar tot een coherent geheel dat zich voordoet aan een van zichzelf bewuste in dat geheel bestaande en met agentschap opererende entiteit? Hoe zich dat precies voltrekt is in ieder geval boven mijn kennisniveau en bij mijn weten is er tot op heden niemand die een min of meer definitief antwoord kan geven. Wil dus niet zeggen dat zo’n antwoord niet bestaat. (2)

Albert_Bakker
Albert_Bakker10 sep. 2023 - 5:56

Maar als ik zou moeten raden dan zou dit het nettoresultaat moeten zijn van alle hersenprocessen die zich in het brein voltrekken en is dat continue subjectieve ervaren een emergente eigenschap van al deze onderliggende hersenprocessen. Dat heeft overigens niks met toeval te maken, net zomin als het functioneren van levers, longen, ogen, oren, voeten en twaalfvingerige darmen, maar met natuurlijke selectie. Dat werkt op alles wat ons beter aangepast maakt aan de omgeving en een brein dat op deze manier werkt en ons effectief in deze wereld laat opereren heeft misschien een evolutionair voordeel boven een dat op een incoherente of half-coherente manier werkt waarbij binnenkomende informatie via verschillende modaliteiten niet zo’n emergente geünificeerde wereldervaring als resultante heeft.

MG1968-2
MG1968-210 sep. 2023 - 9:35

@Albert 1/2 "Maar als ik zou moeten raden dan zou dit het nettoresultaat moeten zijn van alle hersenprocessen die zich in het brein voltrekken en is dat continue subjectieve ervaren een emergente eigenschap van al deze onderliggende hersenprocessen." Dat is ook mijn hypothese. Het wat jij noemt emergente duid op een -zoals ik ook vermoed- 'oplossing' zonder coördinerende instantie. De werkelijkheid/perceptie wordt niet geconstrueerd door maar drinkt zich in 'ene' op (emerging?) en is verdomt accuraat. Er kan middels gestuurde denkprocessen (wel coördinerende instantie) verfijningen worden aangebracht indien nodig dat nodig is. Maar dan als secundair proces. Maar in eerste instantie weten we in een split second of de vrachtwagen op de rijbaan een vrachtwagen is die geen gevaar vormt of dat het object dat midden op de rijbaan omgekeerd op die rijbaan een vrachtwagen is en wel een gevaar vormt. En de aktie hieropvolgend (hoewel geen reflex) is al ingezet voor de daadwerkelijke realisatie. Je vraagt aan mij 'bedoel je met multidimensionaliteit multimodaliteit'. Denk dat we uiteindelijk daarmee hetzelfde bedoelen maar de termen (en redeneertrant) afhankelijk is van onze professies. Daar waar ik een ontwikkelaar ben op het gebied van data en datakwaliteit en jij een hersenonderzoeker benaderen we problemen verschillend (die timmerman en die spijker, wat al op zich een indicatie is van het nimmer compleet kunnen duiden van je zelf) maar kan ik in elk geval leren van kennis

MG1968-2
MG1968-210 sep. 2023 - 9:46

@Albert 2/2 .. op andere gebieden dan de mijne. Juist dat principe van de 'wereld toont zich' geeft aan dat in ons brein (de structuren) de informatie op een andere manier is opgeslagen dan te doen gebruikelijk in de automatisering een essentie sequentieel proces is waar conclusie b pas getrokken kan worden naar het vaststellen van voorwaarde a. Ook al kunnen taken tegelijkertijd draaien de werkelijkheid wordt opgebouwd in tegenstelling tot het brein wat die laat ontstaan. Er zijn nogal wat toepassingen waar een vergelijkbaar systeem binnen de automatisering tot fundamentele nieuwe mogelijkheden kunnen. Zeker waar datasets en complexiteit enorm en onbekend wat betreft de onderliggende structuur is zouden dit soort databenaderingen enorm kunnen helpen. Sommige AI systemen werken 'losjes gekoppeld' op zo'n manier. Maar daar vind ook een constructie plaats. Middels een coördinerende instantie. En mijn vermoeden is dat dat in het brein in eerste instantie niet op die manier 'emerged' hetgeen blijkbaar ook jou vermoeden is. Maar er is natuurlijk een grote kans dat we nu volledig langs elkaar heen praten.

MG1968-2
MG1968-210 sep. 2023 - 9:55

*drinkt, proest: dringt Zelf hersenletsel door trauma (val van hoogte) op 18 jarige leeftijd. Letterlijk op de kop gevallen. De schade zit 'kort door de bocht' in het 'taalgebied'. Geschreven taal is voor mij geen 'natuurlijk' instrument meer... ook al gegeven het feit dat een zekere mate van slordigheid en chaotisch handelen mij niet vreemd zijn en dus.. tja dat helpt niet. Het lijkt mijn logica niet te hebben aangetast. Denk niet dat veel mensen het kunnen opmerken. Dat ik soms onbegrijpelijk en slecht schrijf en de taalregels maar niet kan eigen maten laat staan automatiseren is natuurlijk iedereen opgevallen. Maar dat (en dat ik niet meer kan ruiken) is dan ook het enige. Ik heb uiteindelijk ontzettend geluk gehad.

Albert_Bakker
Albert_Bakker10 sep. 2023 - 11:44

"Maar er is natuurlijk een grote kans dat we nu volledig langs elkaar heen praten." Volgens mij zeggen we in grote lijnen inderdaad een beetje hetzelfde over het menselijk brein op een iets andere manier. En je bent misschien inderdaad op een meer directe manier met de neus op de feiten gedrukt van de afhankelijkheid van die afzonderlijke processen en de specificiteit daarvan dan ik de domme mazzel heb gehad te hebben ontlopen. Wat betreft AI en enorme datasets. De large language (LLM) benadering van AI vanaf wordt serieus verdacht en van het hebben van emergente eigenschappen, eigenschappen die niet aanwezig zijn bij kleinere modellen maar pas (plotseling) ontstaan in voldoende grote en complexe modellen. Het kan opeens dingen dat niemand had verwacht en niemand kan verklaren. Dat gaat dan voornamelijk over semantisch doorgronden van natuurlijke taal, context-afhankelijk begrijpen van problemen met schaarse gegevens, het volgen van (de logica van) een willekeurige vrije gedachtestroom etc. En zoals het hoort, omdat niemand het begrijpt, wordt aan het bestaan van deze eigenschappen als meer dan illusies of slecht begrepen schijngestalten ook getwijfeld. Ik heb overigens beroepsmatig helemaal niks met deze materie te maken, mocht ik deze illusie hebben gewekt. Ik vind het gewoon, net als jij duidelijk ook, een interessant onderwerp. Beschouw het als een mazzel.

MG1968-2
MG1968-210 sep. 2023 - 12:22

@Albert "Het kan opeens dingen dat niemand had verwacht en niemand kan verklaren." De dominante verklaring daarvan is niet die van die emerging werkelijkheid maar een vraagstuk van reproduceerbaarheid. Daar waar onderling verbonden oplossertjes zonder beginsituatie het resultaat als verrassing kan komen is de verklaring gelegen in de onmogelijkheid om de beginsituatie van ieder ai blokje en dus zijn verbonden uitkomst te herleiden en alleen conceptueel verklaarbaar. Maar zelfs als het dat niet zou zijn is het wat mij betreft niet dat 'emergining'. In mijn woorden. Het is alsof uit een datalaag door de zintuigen (=de vraagstelling) een schuif getrokken wordt met als resultaat de op dat moment gepercipieerde werkelijkheid waarbij de tijdsduur van die schuif altijd min of meer gelijk is onafhankelijk van de vraag (die dan alweer alleen invloed heeft op de detailering van het resultaat maar verbazend goed functioneert (pak dat voorbeeld van die vrachtauto). Wil je meer weten moet je verder onderzoeken of specificeren ook als mens. Maar deze manier van de werkelijkheid te beschrijven blijkt enorm effectief. Daar waar AI dat zal moeten doen met voornamelijk (maar niet uitsluitend) rekenkracht zit het bij het brein in de opbouw van de 'datalaag' in de fysiologie. Die verder gaat dan rekenkracht. Efficiency by design zou je het kunnen noemen. Dat design is dientengevolge enorm interessant. Ook voor niet hersenonderzoekers.

MG1968-2
MG1968-210 sep. 2023 - 12:28

@Albert Ik schrijf: "Dat design is dientengevolge enorm interessant". Maar niet om het na te bouwen. Ook al besef ik dat dat nu al op rudimentair niveau na te bouwen is en dat die mogelijkheden ook zullen toenemen zou ik daar morele bezwaren bij hebben. Het is leven creeren en het enige toepassingsgebied wat daar wat mij betreft de toets der kritiek zou kunnen bestaan is binnen de mens als vervanging van functies die 'stuk' zijn gegaan als gevolg van trauma. Dus niet buiten het menselijk lichaam, niet voor functieverbeteringen en niet als compensatie voor functieverlies door ouderdomsprocessen. Maar dat is een hele andere discussie. Met begrip hoe de natuur zaken aangepakt heeft kun je daar technische equivalenten van ontwikkelen. OF richting kan geven in de zoektocht naar efficiëntie.

Albert_Bakker
Albert_Bakker11 sep. 2023 - 3:54

Ik beschik niet over voldoende kennis van de technische aspecten van alle verschillende benaderingswijzen van KI, de architectuur van neurale netwerken etc om daarover iets zinnigs te kunnen zeggen. Ben wel geïnteresseerd, maar de materie is tamelijk omvangrijk, diep en nog steeds erg niche. Over de vraag of er daadwerkelijk emergente eigenschappen zijn ontstaan in de grote LLM's ben ik optimistisch maar nog niet overtuigd. Waar ik wel van overtuigd ben, zonder enige voorbehoud en met absolute zekerheid, is dat deze technologie gaat worden misbruikt voor militaire doeleinden. Daar is namelijk nu al een run op. En dan gaat het niet om automatisch formulieren invullen.

MG1968-2
MG1968-211 sep. 2023 - 9:54

@Albert "Waar ik wel van overtuigd ben, zonder enige voorbehoud en met absolute zekerheid, is dat deze technologie gaat worden misbruikt voor militaire doeleinden." Dat denk ik ook. En op nog veel andere manieren misbruikt gaat worden... Kunnen uiteindelijk ai-systemen onderling potjes go (pun intended) gaan spelen bij gebrek aan human interaction.

de passie preker
de passie preker9 sep. 2023 - 12:41

Romantiek 1.0 (weltschmerz, escapisme, natuurverlangen en mystiek) was in de 19e eeuw een reactie op de Industriële Revolutie met domme machines. Romantiek 2.0 (nog veel meer weltschmerz, escapisme, natuurverlangen en mystiek) zal in de 21e eeuw een reactie zijn op de AI-revolutie met slimme machines.

TheunT
TheunT9 sep. 2023 - 4:21

De zin van het lijden is het beëindigen ervan. Een a.i. kan mogelijk lijden door anderen hun lijden.

Marka.
Marka.8 sep. 2023 - 14:13

De gedachte dat alleen mensen kunnen lijden is gebaseerd op onze zelf toegekende unieke positie, als enige talige wezens met bewustzijn. Maar biologisch gezien lijken dieren op ons. Ze hebben vergelijkbare zenuwstelsels en dezelfde stresshormonen. En vaak interpreteren we het gedrag dat ze vertonen ook als pijn. Ze kunnen het alleen niet communiceren met woorden. Maar wat als AI dat straks wel kan? Stel dat het zegt dat het heel erg lijdt, en ook nog eens op een heel eloquente wijze. Dan wordt het voor ons lastig om dat te interpreteren. Het kan een dom stuk code zijn dat woorden bij elkaar goochelt, maar misschien geldt dat ook wel voor sommige mensen. Misschien zijn dat ook zombies, bewustzijn is immers niet meetbaar. Het is iets dat we aan andere mensen toekennen, omdat ze ons met woorden overtuigen. AI zou dat ook kunnen doen. Ik denk dat AI ons daarom niet tot unieke, lijdende wezens gaat maken, maar dat idee juist onderuit haalt. Het gaat de mens van zijn troon halen. Misschien dat we AI niet meteen een andere status gaan geven, maar dieren misschien wel.

Strakke Vent
Strakke Vent8 sep. 2023 - 12:31

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

6 Reacties
MG1968-2
MG1968-28 sep. 2023 - 22:33

"Het lijden is een vorm van ervaren zoals er zovele zijn" Pff.. daar zullen gelovige nog een puntje aan kunnen zuigen. Maar niettemin: leven is sowieso een opgave en niet onverdeeld positief. Voor iedereen is de waarde ervan een andere, maar voor mij is die altijd in relatie tot mensen die echt close zijn. Voor hen wil ik leven. Omdat ook mijn aanwezigheid voor deze mensen belangrijk is. Voor mij zie ik de meerwaarde van leven niet direct of altijd en ik trek er ook zo de stekker uit als ik dat zou willen. Overigens voor de deur van de christelijke politicus die vind dat tie over mij mag beschikken door mijn einde mij niet te geven. In het volle zicht. Met het verwijt dat als het niet prive kan dan het maar bij hem moet. Zo bloedig mogelijk. Bedoelde je dat toen je schreef 'illusie' en 'teddybeer'?

Albert_Bakker
Albert_Bakker9 sep. 2023 - 6:52

Ja, kunstmatig intelligente machines zullen nooit leren schaken op het allerhoogste niveau. Okay, dat was dan misschien achteraf niet zo, maar dat is puur op brute domme rekenkracht. Het aantal vrijheidsgraden, de ruimte van alle mogelijke zetten binnen Go is groter dan het aantal protonen in het universum, dus Go blijft een uniek menselijk domein. Okay dan, dus ook dat niet. Maar AI zal nooit de menselijke creativiteit benaderen. Okay dan, ook overtroffen. Maar AI zal nooit werkelijk emoties kunnen hebben. En artificial emotional intelligence staat in de kinderschoenen, maar als het verleden ons mag informeren gaan dat soort ontwikkelingen alleen maar sneller en sneller. Voor een zelfstandig functionerende AI zal vermoedelijk het kunnen ervaren van emoties een net zo doorslaggevende rol spelen bij autonome beslissingsprocessen in de werkelijke wereld als dat het doet bij biologische systemen als mensen. Al deze functies: inzicht, competenties, creativiteit, identiteit door zelfreferentie, recursiviteit en autobiografisch narratief, emoties en daarmee samenhangende moraliteit en ook ratio, komen tot stand in de materie dat ons brein is. Het is niet de speciale aard van de materie dat dit mogelijk maakt, maar de ordening en de organisatie daarvan, tot stand gekomen onder druk van natuurlijke selectie. Er is geen reden te veronderstellen dat er in een metafysische zin iets speciaals aan is.

MG1968-2
MG1968-29 sep. 2023 - 9:37

@Albert_Bakker "Het is niet de speciale aard van de materie dat dit mogelijk maakt, maar de ordening en de organisatie daarvan, tot stand gekomen onder druk van natuurlijke selectie. Er is geen reden te veronderstellen dat er in een metafysische zin iets speciaals aan is." Daarin heb je natuurlijk helemaal gelijk in. Echter. Het is principieel onmogelijk om voor het meetinstrument (het brein) het meetinstrument zelf in zijn volledigheid te bevatten. Dus er blijft altijd wat te verklaren achter. Niet dat die de regels voor logica en natuur niet zouden volgen. Natuurlijk wel. Maar door het meetinstrument alleen als het los van zich zelf zou kunnen komen. Maar dat lukt dan weer alleen metafysisch ;) Ik vind overigens dat je een duidelijke uitleg hebt geschreven van het waarom wij als mens helemaal niet zo bijzonder zijn. Je zou er bijna uit kunnen concluderen dat vrije wil ook maar een illusie is. Bijna...

Albert_Bakker
Albert_Bakker9 sep. 2023 - 10:57

"Het is principieel onmogelijk om voor het meetinstrument (het brein) het meetinstrument zelf in zijn volledigheid te bevatten." Hoezo? Welk principe verbiedt dit? Wat wordt exact bedoeld met 'in zijn volledigheid bevatten'? De discussie over vrije wil is een erg ingewikkelde, maar de vrije wil als een 'illusie' in een Dennettiaanse zin onderschrijf ik wel. Dat volgt niet uit de werking of substraat van autonoom beslissende en opererende intelligente systemen maar de deterministische aard van de kosmos zelf.

MG1968-2
MG1968-29 sep. 2023 - 13:32

@albert Vanwege een zelfde soort principe als dat een meetinstrument zich zelf niet kan calibreren. Alleen als het brein geen beperking kent is het in staat zichzelf in volle omvang te kennen. En leren kennen een eindpunt heeft wat dan weer een stilstand zou creeren die ondergang betekend.

Albert_Bakker
Albert_Bakker9 sep. 2023 - 15:49

Ik snap wel een beetje de vergelijking met een meetinstrument, maar dat gaat bij nadere beschouwing mank. Het brein ontvangt stimuli uit de werkelijke wereld in de vorm van stromen elektrochemische potentialen. Tot zover analoog aan meting. Op basis daarvan construeert het (bij onverstoorde hersenchemie) een 'interne' representatie door het superponeren van een nieuwe interpretatieve fenomenologie over die waargenomen wereld, aan- en ingevuld met (verwachtingspatronen) intra- en extrapolaties, associaties, herinneringen etc. Fenomenen als kleur, geluid en geur (of smaak) bestaan natuurlijk niet echt. Er bestaan golflengtes, voortplantende lokale drukverschillen en aerosole moleculen met actieve groepen die receptoren op reuk-zenuwcellen prikkelen. Tast en proprioceptie hebben meer een grond in de realiteit, maar zijn in het brein eveneens geconstrueerd. Het nut hiervan is niet een betrouwbaar objectief verifieerbare meting van de werkelijke wereld uit te voeren, maar om het brein in staat te stellen zinvol te kunnen interacteren met deze omgeving, een doeltreffende patroonzoekmachine te zijn dat gemakkelijk betrouwbaarheid offert aan snelheid. Als je bedoelt dat het brein niet zichzelf kan kennen d.m.v. introspectie en meditatie of overige concentratietechnieken dan zijn we het gauw eens. Niet mogelijk inderdaad. Maar dat is niet hoe serieuze hersenonderzoek of neurofilosofie plaatsvindt. Overigens doe ik vrijwel dagelijks metingen op zelf-kalibrerende meetinstrumenten.