Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Biden: kans op kernoorlog in 60 jaar niet zo groot geweest

Ernstigste waarschuwing voor Armageddon tot nu toe
Joop

D66-voorstel nieuwe studiebeurs gaat niet ver genoeg

  •  
10-08-2020
  •  
leestijd 6 minuten
  •  
uva

© cc-foto: Romaine

Positieve discriminatie lijkt mij de beste manier om de kloof in onderwijskansen zoveel mogelijk te dichten.
Wat mij het meest bevalt aan het D66-voorstel om studenten voortaan een basisbeurs van 300 euro per maand te geven: zij kunnen niet langer aanspraak maken op huur- en zorgtoeslag. Deze inkomenstoeslagen waren ooit bedoeld voor burgers die voor langere tijd – of voor altijd – te weinig verdienen om de gangbare huren en zorgpremies te kunnen betalen. Het lage inkomen van studenten daarentegen is slechts tijdelijk, en wordt na het afstuderen meestal meer dan evenredig gecompenseerd door een bovenmodaal inkomen.
Maar deze correctie is niet de kern van hun voorstel. Voor de rest van de bevolking wil D66 eveneens meer geld in de portemonnee in ruil voor afschaffen van allerlei inkomenstoeslagen. Bij de hogere inkomens in de vorm van een belastingkorting, bij de lagere inkomens door hen een soort basisinkomen van 300 euro per persoon te geven – wat bij studenten een basisbeurs heet. Ze zijn nog niet zo ver gegaan als Milton Friedman, de Amerikaanse econoom die door links zo’n beetje als de uitvinder van het verfoeide neoliberalisme wordt beschouwd. Al in 1962 bepleitte hij een negatieve inkomensbelasting , wat betekent dat de lage inkomens geen belasting hoeven te betalen maar een bedrag van de Belastingdienst krijgen , voldoende om van te leven (dus meer dan 300 euro per maand). Zodra je meer gaat verdienen worden de rollen omgedraaid en moet je geld aan de Belastingdienst betalen, wat wij inkomstenbelasting noemen. In het D66-voorstel daarentegen krijgen de rijkere burgers eveneens een extraatje in de vorm van belastingkorting. Zo’n overbodig cadeautje willen ook Rutger Bregman en andere voorstanders van het universele basisinkomen uitdelen. Zoals de huidige AOW eveneens terecht komt bij miljonairs en andere vermogende mensen die dit basisinkomen-voor-ouderen helemaal niet nodig hebben.
Bijwerkingen Door de burger voortaan huur- en zorgtoeslag te ontzeggen komt er een eind aan allerlei onbedoelde bijwerkingen van deze inkomensafhankelijke toeslagen. Bij mensen met een bijstands- of vergelijkbare uitkering zorgen zij voor een hoog ‘marginaal tarief’: zodra ze deze uitkering verruilen voor een beter betaalde baan, worden ze gestraft door het (gedeeltelijke) verlies van hun huur- en zorgtoeslag; zodat ze per saldo nauwelijks méér verdienen. Vandaar veel mensen met een lage uitkering niet serieus gaan solliciteren op een baan die slechts weinig meer betaalt dan hun uitkering.
Bij studenten heeft de huurtoeslag nog een extra verstorende werking. Uithuizige studenten woonden vroeger overwegend in studentenflats en in voormalige gezinswoningen met gemeenschappelijk gebruik van keuken en sanitair. De laatste jaren hebben steeds meer studenten in een studio met een eigen keuken en toilet. Als deze studio tevens een aparte voordeur en huisnummer heeft, staat zij geregistreerd als zelfstandige wooneenheid en krijgt de huurder recht op huurtoeslag. Iedereen die de vrije huursector een beetje kent, snapt dat de verhuurder, dus de huiseigenaar, het meest profiteert. Deze kan de huurprijs opschroeven tot de bovengrens van de huurtoeslag (momenteel een maandhuur van € 737,14), wetende dat de huurder netto veel minder hoeft te betalen. Veel vermogende ouders kopen voor hun kroost een woning die wordt verbouwd tot zelfstandige wooneenheden, zodat zoon- of dochterlief samen met hun huisgenoten kunnen profiteren van de huurtoeslag. Hoe scheef wil je het hebben!
Het is diep tragisch dat linkse partijen nog steeds blind zijn voor deze uitwas van ons sociale inkomensbeleid – en nu door D66 worden ingehaald. Maar ook  blind voor de indirecte gevolgen. Zoals meer bouwactiviteit voor nieuw- en verbouw van zelfstandige wooneenheden, voor projectontwikkelaars veel aantrekkelijker dan sociale woningbouw – mede door de huurtoeslag. Deze toeslag is bovendien een beloning voor individualisme en een financiële ontmoediging voor samenlevingsvormen waar voorzieningen worden gedeeld. Daarnaast tart zij een elementair gevoel voor rechtvaardigheid: jongeren die thuis wonen of samen in een gezellig studentenhuis krijgen géén aanvullende beurs in de vorm van huurtoeslag.
Leenstelsel overboord? In de pers wordt het D66-voorstel voornamelijk gerelateerd aan het leenstelsel. Eerder moesten PvdA en GroenLinks erkennen dat zij in 2015 akkoord zijn gegaan met een vorm van studiefinanciering die veel afgestudeerden opzadelt met hoge studieschulden. Ook D66 is nu blijkbaar bevreesd dat veel hoogopgeleide kiezers (hun primaire doelgroep) sympathie hebben gekregen voor afschaffing van het leenstelsel
Tegenstanders van het leenstelsel wijzen op het inverdieneffect: het inkomen van afgestudeerden genereert tijdens hun loopbaan zoveel belastinginkomsten dat een studiebeurs zonder problemen gefinancierd kan worden. Een typisch economistische redenering, die zelfs zou rechtvaardigen om jonge talentvolle beleggers flink veel beleggingsgeld cadeau te doen. Het geld dat zij op die manier verdienen leidt immers tot extra belastinginkomsten, voldoende om deze overheidsinvestering rendabel te maken. Met een inverdien-redenering kun je alles goedpraten!
Voorstanders van het leenstelsel zien onderwijs daarentegen als een investering die zich individueel   terugbetaalt, en dus zonder problemen door de student zélf gefinancierd kan worden middels een lening. Ze benadrukken het sociale karakter: de student leent tegen aantrekkelijke voorwaarden (momenteel 0%) en hoeft pas terug te betalen wanneer zij of hij voldoende verdient. Zij worden sinds kort gesteund door studies van CPB en ResearchNed . Beide onderzoeksinstellingen concluderen dat tot dusver invoering van het leenstelsel geen invloed heeft op de mate waarin middelbare scholieren gaan doorstuderen. Dit geldt dit eveneens voor jongeren uit de lagere inkomensgroepen. Twee kanttekeningen zijn echter op hun plaats.
Ten eerste is de laatste conclusie niet zo positief als het lijkt: wij willen toch dat er juist méér studenten uit minder gegoede milieus gaan doorstuderen, niet dat het gelijk blijft. Ten tweede staan de onderzoekers onvoldoende stil bij de vraag in hoeverre het ouderlijk inkomen een geschikte indicator is voor institutionele armoede en achterstand. Het opleidingsniveau van de ouders geeft vermoedelijk een betere indicatie. Ouders die zelf hebben doorgeleerd stimuleren hun kinderen op allerlei manieren om eveneens te profiteren van hoger onderwijs  – en dus het sociale leenstelsel te benutten. Dit ligt meestal heel anders bij laag opgeleide ouders. Zo constateert ResearchNed dat hun kinderen minder bereid zijn om te lenen voor hun studie – in vaktaal: een grotere leenaversie hebben. Wat niet zo vreemd is: sommigen zien bij hun ouders hoe moeilijk het is om uit de schulden te komen of om zonder connecties een goedbetaalde baan te krijgen.
Positieve discriminatie lijkt mij de beste manier om de kloof in onderwijskansen zoveel mogelijk te dichten. De aanvullende beurs voor de lagere inkomens die D66 terug wil (voor maximaal 400 euro naast de basisbeurs van 300 euro) is te ongericht en gaat niet ver genoeg. Ongericht omdat niet zozeer het inkomen maar de opleidingsachtergrond van de ouders de belangrijkste drempel lijkt te zijn. Daarnaast moet de ongelijkheid al op de basisschool worden aangepakt: zorg in achterstandswijken voor kleinere klassen, voor meer faciliteiten voor huiswerkbegeleiding én voor beter betaalde  leerkrachten met oog en hart voor talenten uit achtergestelde milieus. Talenten die we vervolgens een toekomstperspectief moeten geven door voor hen speciale studiebeurzen te creëren, voldoende om zonder financiële zorgen te kunnen studeren en als een soort beloning voor eerdere inspanningen. Zouden Michelle en Barack Obama in het Witte Huis terecht zijn gekomen zonder hun beurs voor Harvard?
Natuurlijk zijn er goede redenen om afgestudeerden niet op te zadelen met te hoge studieschulden. Ze mogen daardoor niet belemmerd worden in hun streven om een eigen huis te kopen en een gezin te stichten. Maar niet-academische bevolkingsgroepen hebben nóg meer last van de schuldenspiraal: om de schulden terug te betalen sluiten zij duurdere leningen af zodat ze nog verder in de nesten komen. Laten we met die kwetsbare groepen beginnen als we de torenhoge schulden van Nederlandse burgers willen aanpakken.
Dr. Hein Vrolijk is zelfstandig onderzoeker, docent en publicist/.

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (17)

Jozias2
Jozias211 aug. 2020 - 10:08

Klinkt sympathiek een pleidooi voor positieve discriminatie. “ Ten eerste is de laatste conclusie niet zo positief als het lijkt: wij willen toch dat er juist méér studenten uit minder gegoede milieus gaan doorstuderen, niet dat het gelijk blijft.” Maar de vraag is of je met iets wat zo individueel is het wel per groep moet bezien. Als studies voor iedereen met de juiste kwaliteiten bereikbaar zijn en iedereen (met arme of rijke ouders/ hoog of laagopgeleid) dezelfde mogelijkheden en kansen heeft om een studie te beginnen en succesvol af te ronden dan is het toch goed? Volgens mij is dat zo met het leenstelsel. Waarom zou je de toekomstige grootverdieners subsidiëren om grootverdiener te worden en niet (ook) vragen om zelf in hun eigen toekomst te investeren?

Willem D2
Willem D211 aug. 2020 - 7:16

D66 en onderwijs. Als puntje bij paaltje komen is het onderwijs en de student toch de klos bij D66, ze gaan daar net zo mee om als met hun oorspronkelijke kroonjuwelen.... D66 is maar op 1 thema consequent: Alles wat EU wil is goed en moeten we doen. De partij kan zich beter Euro21 noemen bij de verkiezingen volgend jaar.

TinusJ
TinusJ10 aug. 2020 - 17:31

Het onderwijs en andere overheidsuitgaven zijn de afgelopen decennia ernstig versoberd. De zorgkosten zijn gestegen van 30 naar 100 miljard per jaar en dat komt ergens vandaan. Nu blijft dit doorgroeien naar 180 miljard per jaar. Die 30 die we per jaar aan onderwijs uitgeven wordt dus alleen maar minder en minder naar 0. Het heeft totaal geen enkele zin om te praten over hervormingen van toeslagen en onderwijs als je niet eerst die zorgkosten oplost. De mentaliteit is vandaag de dag: zorg gaat voor alles. Niemand mag dood, niemand mag ziek worden onder het motto: "je mag geen prijskaartje hangen aan een levensjaar". Zolang dat niet veranderd, gaat er niets positiefs gebeuren met toeslagen en onderwijs.

2 Reacties
Max6
Max610 aug. 2020 - 18:23

Tja... tel daar bij op dat de gasbaten ook terug gaan naar 0 (waren ooit 10% van de begroting)... plus de EU die steeds meer geld gaat kosten... en je ziet de uitdaging die elke coalitie de komende jaren gaat hebben.

Jan Lubbelinkhof
Jan Lubbelinkhof10 aug. 2020 - 18:41

@Tinus J De overheidsuitgaven stijgen volgens alle beschikbare cijfers elk jaar, maar u heeft vast wel bewijs voor uw bewering dat ze dalen. Ik wel voor het feit dat u abuis bent. https://www.onderwijsincijfers.nl/toelichting-cijfers/nederlandse-onderwijsuitgaven-volgens-ocw-en-oeso

Martinel
Martinel10 aug. 2020 - 17:08

D'66 links? D'66 progressief? D'66 is geen onderwijspartij, laat staan dat die partij ooit opkomt voor minderbedeelden, of het nu onderwijs betreft of opkomen voor starters op de woningmarkt...zie Ollongren. Pechtoldje heeft alweer een goed betaald baantje bij het CBR....de één was 6 maanden ziek en de ander wachtte op zijn nieuwe baantje. D'66 is hopelijk ten dode opgeschreven.

1 Reactie
Kuifje3
Kuifje311 aug. 2020 - 8:29

D66 staat al jaren nergens meer voor. Een nep-partijtje.

komputerhulp
komputerhulp10 aug. 2020 - 16:16

Het leenstelsel is een farce en gebaseerd op leugens. Er werd gesuggereerd dat, met de aflossingen, er beter onderwijs zou worden gegeven. Het leenstelsel werd geïntroduceerd in 2014. De eerste aflossingen zouden dan pas in 2019 plaats gaan vinden. Dus wat heeft die eerste lichting nu aan beter onderwijs gehad? Betalen (met je basisbeurs) voor iets dat vervolgens niet wordt geleverd, heet gewoon oplichting. https://www.komp-u-ter-hulp.nl/Onderwijs/studieschuld_leenstelsel/afschaffen-leenstelsel/je-wordt-belazerd.html

Zapata
Zapata10 aug. 2020 - 14:34

Binnen links gaan er wel degelijk stemmen op om het toeslagenstelsel af te schaffen en een negatieve belastingheffing zou daar een middel voor zijn. Maar die negatieve belasting moet dan wel hoog genoeg zijn om van te kunnen wonen, eten en te voorzien in basisbehoeftes zoals gezondheidszorg. Dat gaat wringen. Daarom klopt het voorstel van D66 ook niet omdat die voorbij gaat aan het doel van de negatieve inkomstenbelasting. D66 wil ook geld uitdelen aan mensen die dat helemaal niet nodig hebben. Begrijpelijk want anders kom je weer in de discussie terecht dat de een moet betalen voor de ander en dat is niet eerlijk oh nee. De veelal toch wel aardig in de slappe was zittende D66 stemmer zou zich tekort gedaan voelen. Maar het hele circus van rondpompen van toeslagen kost ook miljarden en het systeem is heel fraude gevoelig. Maar dat systeem geeft wel het genot van controle en sancties zodat je als een wrekende overheidsgod de toeslagen consumerende onverlaat krachtige sancties kan laten voelen bij vermoeden van niet geheel terecht ontvangen toeslagen. En het creëert nu juist die baantjes waar de gemiddelde D66 stemmer zich thuis in voelt. Daarom dit halfslachtige gedoe van D66. Maar als ze nu eens gewoon zouden toegeven dat het hele leenstelsel onzin is? Dan hoeven ze ook niet van dit soort van kromme maatregelen te verzinnen.

1 Reactie
LaBou
LaBou 10 aug. 2020 - 16:44

Toegeven dat je een fout hebt gemaakt door in te stemmen met het leenstelsel? Alles voor stemmen maar dat nooit!

Pater
Pater10 aug. 2020 - 14:09

Interessant verhaal van Vrolijk. Hoe weet Vrolijk eigenlijk dat veel mensen met een uitkering niet solliciteren omdat ze er met een baan niet op vooruit zouden gaan ? Het nadeel van de huurtoeslag is zeker dat de markt er slim op inspeelt en studenten in piepkleine appartementjes zet, tegen precies 730 euro per maand. Het geld stroomt binnen, de studenten profiteren zelf ook en gaan dus niet naar de huuradviescommissie. Het gevaar van afschaffing van de toeslagen is echter, dat veel huishoudens erop achteruit gaan, ook bij een gratis uitkering van 300 p.m. Je kunt oook denken aan een nultarief bij de ink.belasting EN bij de sociale premies over, flexibel, de eerste 15.000 belastbaar inkomen. Flexibel, zodat de belasting kan bijsturen bij een tegenvallend netto inkomen. De verlaging van de ink.belasting voor de hogere inkomens lijkt me een onzinnig cadeautje. Dat is bij de laatste belastingherziening trouwens al ruimschoots gebeurd. Een nadeel van de 300 erbij lijkt me ook, dat er veel geld terecht komt bij huishoudens die geen huursubsidie ontvingen. Ik begrijp niet wat er tegen de aanvullende beurs voor lage inkomens is. De inspanningen om meer leerlingen uit lage, niet-academische inkomensgroepen naar en door net vwo te krijgen staan daar los van.

4 Reacties
hein vrolijk2
hein vrolijk210 aug. 2020 - 16:24

Ik schreef "dat veel mensen met een lage uitkering niet serieus gaan solliciteren op een baan die slechts weinig meer betaalt dan hun uitkering.". Let op het woordje 'serieus'. Natuurlijk solliciteren ze wel als ze een sollicitatieverplichting hebben. Maar als je er financieel niet op vooruit gaat, dan vind je altijd wel een reden om afgewezen te worden.

C@io1
C@io111 aug. 2020 - 3:15

@Hein Vrolijk, wel eens omgedraaid, dat iedere werkgever wel een pandora's doos heeft qua excusen om sollicitanten uit de participatiewet te weigeren tenzij deze zich laten uitbuiten cq niet kunnen rondkomen vd geboden lonen. Veelal knip en plakwerk, slechte sec arbeidsvoorwaarden, tijden, doorgroeimogelijkheden en bestaanszekerheid. Maar wel v een dubbeltje op de eerste rang en geen vertrouwen richting de zogenaamd beoogde werknemer die toch een 'commodity' is ipv een persoon etc.

Pater
Pater11 aug. 2020 - 11:06

@vrolijk De vraag blijft dezelfde: hoe weet vrolijk dat uitkeringstrekkers niet serieus solliciteren ? De armoedeval is zeker lastig, maar ik vind dit wel een makkelijke aanname. Huur - en zorgtoeslag samen zijn meer dan de 300 erbij van D66, leidt dat niet tot flinke achteruitgang bij wie het geld het meest nodig hebben ?

Minoes&tuin
Minoes&tuin11 aug. 2020 - 11:50

Tegelijk doen ze de bijstandsuitkering ieder jaar al omlaag om precies dezelfde reden. Die winnen nergens iets mee, de armoede zal nog meer toenemen. Laat dat maar aan D66 over.

GoudenBergen
GoudenBergen10 aug. 2020 - 13:30

"Voorstanders van het leenstelsel zien onderwijs daarentegen als een investering die zich individueel terugbetaalt, en dus zonder problemen door de student zélf gefinancierd kan worden middels een lening." Het leenstelsel verleidt nogal wat studenten ertoe om grote bedragen te lenen. Het maximumbedrag zou behoorlijk naar beneden moeten worden bijgesteld. De basisbeurs zou weer opnieuw moeten worden ingevoerd, ter hoogte van het collegegeld (2143 euro/jaar).

1 Reactie
C@io1
C@io111 aug. 2020 - 3:29

@Hoi goud..ja dat maakt een generatie v hoger opgeleiden lekker dociel, een levenslange schuld. Dat werkt v minima en dat werkt ook v hoger opgeleiden om mensen hun mond te snoeren en niet teveel te laten nadenken in maatschappij kritische zin. Dan stemmen ze natuurlijk vd mensen die v hun baanbehoud gaan zorgen. Met als gevolg nog meer v zulks regelingen met eensoortig gevolg/doelstelling (vd volgende generatie)..daarmee een mooie cirkel aan repressie in t leven roepend vd middenmoot (welk op hun beurt denken dat minima makkelijker leven dan heb: in group vs outgroup). Het is speculatie maar an sich is het een optie he, gezien de [nieuwgevonden?] traditie hier in t land vd bevolking of tegen diens eigen langdurige belang te stemmen of op een zo leuk koppie en pak[je] (en nee dat geldt niet enkel vd vvd).