Cijfers liegen niet, dankzij deze pomp krijg ik mijn huis warm en de energierekening omlaag

Na mijn opiniestuk van vorig jaar deze opvolger omdat ik inmiddels wat gebruikerservaring heb opgedaan met het verwarmen van mijn woning met een airconditioner. Zeker nu het koud is, kan ik uit eerste hand vertellen hoe dat bevalt, ook na alle waarschuwingen in de commentaren die onder het eerste deel werden gedeeld.

Deel 1: De Wintertest – De mythe van de 'bevriezende' airco
De winter is inmiddels echt ingevallen en daarmee ook de vuurdoop voor mijn nieuwe manier van verwarmen. Critici van de lucht-lucht warmtepomp — in de volksmond de airco — wijzen vaak op het rendement dat zou instorten zodra de temperatuur onder het vriespunt zakt. "Je krijgt je huis niet warm" of "Het vreet stroom," zijn de veelgehoorde waarschuwingen. De praktijk in mijn Bossche bovenwoning vertelt een totaal ander verhaal.

Het is buiten guur, maar binnen is het onveranderlijk 20 graden. Ja, de buitenunit moet harder werken. Een aantal keren per nacht springt het apparaat in de 'ontdooiselectie' om het ijs van de lamellen te smelten. Maar wat mij opvalt, is hoe marginaal de invloed hiervan is op mijn comfort en mijn verbruik. Waar ik in de herfst de unit op 18 graden instelde om 20 graden te bereiken, zet ik hem nu op 20 om diezelfde 20 graden te behouden. Het systeem bewijst zijn veerkracht precies op de momenten dat het erom spant.

Mijn woning fungeert hierbij als een efficiënte warmtebatterij. Dankzij goede isolatie en het feit dat ik profiteer van de warmte van mijn onderburen, zakt de temperatuur nooit onder de 18 graden, zelfs als ik de airco volledig uitzet. In een gestapelde woning ben je nooit een eiland; je bent onderdeel van een thermisch ecosysteem. De split unit hoeft alleen het laatste zetje te geven. Dit geeft mij een vrijheid die met een traditionele cv-installatie ondenkbaar is. Ik heb namelijk altijd een raampje op een kier staan. Voorheen werd dat gezien als 'stoken voor de buitenlucht', een dure zonde. Maar omdat ik constant ventileer en de airco direct de binnenstromende frisse lucht verwarmt, blijft de luchtkwaliteit in huis superieur zonder dat mijn energiemeter op hol slaat. Gezonde lucht en een warme kamer zijn geen tegenpolen meer. Het is een nieuwe vorm van wooncomfort die laat zien dat de techniek klaar is voor de winter — nu de rest van de markt nog.

Het is nu midden in de nacht, 5:18 uur om precies te zijn. Buiten vriest het, en binnen merk ik dat de vertrouwde warme luchtstroom van mijn Samsung split unit plotseling stopt. Op het display verschijnen de letters ‘df’: defrost. De buitenunit is letterlijk aan het bevriezen omdat hij zo hard werkt om warmte uit de ijskoude buitenlucht te onttrekken. Ik heb Gemini, mijn AI-sparringpartner, gevraagd hoe dit in hemelsnaam mogelijk is. Hoe kan een apparaat warmte maken uit vrieskou? En geef het antwoord alsof ik 12 jaar oud ben, want dan legt AI het uit in termen die ik ook snap.

Het antwoord is even simpel als geniaal. Komt ie:
"Stel je voor dat een airco een soort tovermachine is die warmte kan verhuizen. Ook als het buiten vriest, zit er nog steeds een klein beetje warmte in de lucht. De buitenunit van de airco gebruikt een speciale vloeistof die extreem koud kan worden, nog veel kouder dan de buitenlucht. Omdat die vloeistof zo ijskoud is, zuigt hij de weinige warmte die buiten nog is op als een spons. De machine perst die vloeistof daarna heel hard samen, waardoor die plotseling gloeiend heet wordt – net zoals een fietspomp warm wordt als je hard pompt. Die hitte blaast de airco vervolgens je kamer in. Dat de buitenunit bevriest, komt omdat hij alle warmte uit de lucht om hem heen wegtrekt; het vocht in de lucht wordt dan ijs op de machine. Het ontdooien is even de boel omdraaien om dat ijs weg te smelten, zodat de 'spons' daarna weer nieuwe warmte kan opzuigen."

Tijdens die ontdooicyclus, die precies tien minuten duurt, valt er een diepe stilte in de kamer. Omdat ik de binnendeur van de woonkamer heb verwijderd, kan de warmte zich vrij door het hele huis verspreiden. Mijn slaapkamer en keuken profiteren mee, al is het daar met 18 graden iets koeler. Terwijl de machine pauzeert, voel ik de frisse buitenlucht via het raam dat op een kier staat zachtjes binnenstromen.

Een technicus zou zeggen dat ik warmte verspil, maar voor mij is die constante ventilatie een noodzaak voor een gezond binnenklimaat. Verrassend genoeg zakt de temperatuur in die tien minuten stilstand geen fractie. Ik meet de warmte op twee verschillende plekken in de woonkamer en de sensoren blijven onvermoeibaar 20 graden aangeven. De thermische massa van mijn goed geïsoleerde woning — de muren, de meubels en zelfs de warmte die van mijn stokende onderburen omhoog trekt — fungeert als een buffer die deze korte pauzes moeiteloos opvangt.

Dat ik me bij deze temperaturen en met een open raam nog steeds comfortabel voel in een dik T-shirt, komt voort uit een verleden dat veel Joop-lezers zullen herkennen. Ik ben opgegroeid in armoede, in ongeïsoleerde huizen waar de ijsbloemen in de winter op de muren van mijn slaapkamer stonden. Kou is voor mij geen abstract vijandbeeld; ik ben erdoor gevormd. Waar anderen bij 19 graden naar de thermostaat rennen, ervaar ik 18 graden nog als zeer comfortabel. Pas onder de 15 graden wordt het echt onbehaaglijk voor mij. Nogmaals, met niet meer aan als een kwaliteits t-shirt met korte mouwen en een spijkerbroek. Blote voeten, want ik draag in huis nooit sokken en schoenen, is het hier prima toeven. Ook op het koudst van deze nacht.

Deze wintertest bewijst voor mij dat de transitie naar elektrisch verwarmen niet alleen technisch mogelijk is, maar ook een bevrijding van de bedompte, droge lucht van de traditionele cv-radiator. De airco bewijst zijn veerkracht precies op de momenten dat het erom spant. Het is geen luxe-apparaat voor in de zomer, maar een robuust werkpaard dat, mits je de woning als één thermisch geheel durft te zien, de winterse kou moeiteloos buiten de deur houdt. De mythe van de bevriezende airco is bij deze gesneuveld; wat overblijft is een efficiënte, gezonde en vooral betaalbare realiteit.

Deel 2: De Rekensom van de Vrijheid – 50% besparing als nieuwe norm
Cijfers liegen niet, hoezeer de traditionele energiemarkt ook probeert de consument in het ongewisse te laten. Sinds ik de overstap maakte van gas naar mijn Samsung split unit met een SCOP van 4.6, is mijn maandbedrag bij ANWB Energie gehalveerd: van 150 euro naar 75 euro. En dat is inclusief de dure wintermaanden.

Laten we naar het werkelijke verbruik kijken. In november verbruikte ik 177 kilowattuur. In december, de koudste maand van het jaar, was dat 374 kilowattuur. In oktober was het verbruik zelfs nog de helft van die decemberwaarde. Dit zijn de pieken in mijn jaarverbruik, en zelfs deze pieken zijn financieel moeiteloos te behappen.

De kracht zit in de combinatie van moderne techniek en een dynamisch contract. Met een SCOP van 4.6 maak ik van elke kilowattuur stroom bijna vijf kilowattuur warmte.Wanneer de stroomprijs op de beurs keldert — zoals op die memorabele 1 juli toen de prijs 24 uur lang nul euro was — 'oogst' ik die goedkope energie. Maar zelfs als de prijzen in de winter hoger liggen, blijft de rekensom onverslaanbaar.

De paradox blijft echter bestaan: terwijl ik mijn kosten halveer, betalen miljoenen anderen nog steeds de hoofdprijs voor fossiele afhankelijkheid. Mijn besparing van 75 euro per maand is voor iemand met een bescheiden inkomen geen kleingeld; het is een significante verhoging van de koopkracht, ook voor mij. Dat ik dit heb kunnen realiseren door simpelweg mijn vakantiegeld te investeren in een efficiënte airco, legt de inefficiëntie van het huidige overheidsbeleid bloot. Waarom subsidiëren we gasrekeningen met noodfondsen, als een eenmalige investering in een lucht-lucht warmtepomp de structurele kosten voor een huishouden permanent kan halveren?

Deel 3: De Politieke Daad – Energiezekerheid als fundament
Mijn besluit om de cv-ketel af te zetten was een economische keuze, maar het resultaat is een politieke aanklacht. Het succes van mijn transitie in Den Bosch legt pijnlijk bloot wat er mis is in het zesde rijkste land ter wereld, wat Nederland toch echt is. Terwijl ik mijn energierekening wist te halveren, groeit een generatie op in de kou. Dit is geen incident; dit is systeemfalen.

Kijk naar de cijfers in mijn eigen stad. In Den Bosch leeft nog altijd een aanzienlijk deel van de huishoudens onder de armoedegrens, een spiegel van de landelijke trend waar het CBS en CPB waarschuwen voor een structurele verharding van armoede. Landelijk leven honderdduizenden kinderen in gezinnen die dagelijks moeten kiezen tussen een warme maaltijd of een warm huis.

Wat deze situatie dit jaar extra nijpend maakt, is dat er geen collectieve energierekening-verlagende maatregelen zijn afgekondigd. De overheid laat de burger in de kou staan, maar dat betekent niet dat je machteloos bent.

Ik wil hier een dringende oproep doen: iedereen die ziet aankomen dat ze door de energierekening in de financiële problemen raken, of er al middenin zitten, moet zich tot zijn gemeente wenden. Volgens de huidige wetgeving zijn gemeenten verplicht deze energiearmoede op te lossen. Je kunt — en moet — een aanvraag doen voor Bijzondere Bijstand. Veel mensen doen dit niet, uit schaamte of onwetendheid, maar je kinderen te weinig eten geven is simpelweg geen optie. Ben je iemand of ken je iemand in deze situatie? Help ze desnoods met die aanvraag, want dit kun je niet negeren. Het moet, punt uit.

De Kinderombudsman is hierover kristalhelder: opgroeien in armoede schendt de fundamentele rechten van het kind. Het veroorzaakt chronische stress, sociaal isolement en ontneemt kinderen de kans om zich gezond te ontwikkelen. Een kind dat 's nachts onder drie dekens ligt te rillen omdat de kachel niet aan mag, is een kind dat overleeft in plaats van leeft.

Het meest schokkende bewijs van dit falen is het recente bericht dat dertigduizend kinderen in Nederland dreigen ondervoed te raken als direct gevolg van energiearmoede. Ouders worden gedwongen tot een onmenselijke rekensom: de energierekening betalen om afsluiting te voorkomen, wat ten koste gaat van het gezonde eten op tafel. In een land met onze welstand is het een nationale schande dat energiearmoede letterlijk leidt tot honger bij kinderen.

Als VN-ambassadeur voor inclusie zie ik dat werkelijke participatie begint bij de basis: een veilig, warm en betaalbaar thuis. Voor iemand met een complex PTSS, zoals ik, is controle over de leefomgeving essentieel voor herstel. De rust die ik nu ervaar, wetende dat mijn kosten onder controle zijn, zou geen privilege moeten zijn van de technisch handige burger die een airco kan aanschaffen. Het moet de norm zijn.

We moeten stoppen met energie te behandelen als een speculatief marktproduct. Energie is, net als schoon drinkwater, een eerste levensbehoefte. Het huidige beleid van tijdelijke noodfondsen is als het dichten van een dijk met pleisters. We hebben een fundamentele omslag nodig: een Nationaal Energievrijheidsfonds dat niet de rekeningen subsidieert, maar de woningen van de armste huishoudens structureel verduurzaamt met technieken die wél werken, zoals de lucht-lucht warmtepomp.

Mijn persoonlijke transitie bewijst dat we de macht van de fossiele reuzen kunnen breken. Maar de strijd is pas gestreden als elk kind in Nederland in een warm huis kan opgroeien zonder honger. Energievrijheid is geen luxe; het is een mensenrecht.

Iedereen die mij en mijn werk kent weet dat ik nogal geharnast in het onderwerp armoedebeleid zit. Ik heb zelfs oud-premier Rutte voor zijn voeten gegooid dat ik het een misdaad tegen de menselijkheid vind dat Nederland überhaupt een armoedebeleid voert en dat nagenoeg alle gehandicapte mensen eronder vallen. Toen lachte hij ineens niet meer. Zo gek.

Ik wens u het beste jaar van uw leven en dank u wel voor uw aandacht.