China, Amerika en Rusland verdienen tegenwicht

Nico (82) schrijft een serie over oorlog, dit is aflevering 109

In de nieuwe geopolitieke wereldorde vertonen de grote drie een opvallend afwijkend gedrag. Wij, althans een groot deel van de wereld, zitten daarom met de gebakken peren. Probeer u als lezer eens in te denken hoe de wereld eruit zou zien als die gekenmerkt werd door meer democratie, meer rechtsstaat en eerlijkere handel. Je zou daar nog aan toe kunnen voegen: de erkenning dat de verandering van het klimaat om een nieuw soort maatregelen vraagt. Meer constructief internationaal overleg zonder vetorecht voor Rusland, Amerika en China zou ook mooi meegenomen zijn.

Laten we de drie grootmachten even langslopen.

Amerika. Deze oude bondgenoot zijn we, sinds de autocraat Trump (79) aan de macht is, aan het kwijt raken. Hij zegt voor vrede te zijn, maar voert oorlog.  Lapt democratie aan zijn laars. Bedrijft vriendjespolitiek. Is aantoonbaar corrupt. En hij voert handelsoorlogen tegen met name China en Europa. Zijn beleid is vooral grillig en onvoorspelbaar. De kritiek op Trump neemt toe. Men schijnt nu pas door te krijgen hoe ongeschikt hij is om president te zijn.

Rusland blijft vooral in het verleden steken. Is in oorlog met Oekraïne.  Daarin wordt weinig vooruitgang geboekt, terwijl Oekraïne Rusland steeds meer succesvol bestookt met drones. Dictator Poetin (73) streeft ernaar om de invloedssfeer uit het Sovjettijdperk te herstellen. Het binnenlands beleid is gericht op centralisatie en zware repressie van politieke dissidenten en onafhankelijke media. Ook de kritiek op Poetin groeit naarmate de economie verder instort. Met allerlei cyberacties wordt geprobeerd om tegenstanders te intimideren.

China. Volgens een boeiende beschouwing van Garrie van Pinxteren in het weekblad De Groene (28/5/2026) staat China van de drie met stip op nummer één. Zij hangt haar verhaal op aan de laatste bezoeken van Trump en Poetin aan Xi Jinping (72), waarbij de bezoekers niet kregen wat ze wilden. (Amerika: Steun in de oorlog tegen Iran en Rusland een groot gascontract). Bij China draait de macht niet in de eerste plaats om militaire kracht, maar door het scheppen van economische afhankelijkheid. ‘Wie de bron van China’s opkomende internationale macht wil begrijpen, kan beter kijken naar China’s industriebeleid dan naar China’s leger. De grootmacht hoopt dat het internationaal economisch en politiek zo succesvol blijft dat het leger nooit hoeft te worden ingezet’, aldus van Pinxteren. Sinoloog Henk Schulte Nordholt legt andere accenten. In de Volkskrant (28/5/2026) legt hij uit dat hij vanwege allerlei binnenlandse problemen geen Chinees wereldrijk ziet ontstaan. De kruiperige taal van Trump en Poetin verried als je Schulte Nordholt moet geloven volledige onderwerping aan de Chinese leider. Het deed mij denken aan het geslijm van Rutte en menige Europese leider in Het Witte Huis. Als de Chinese economie ter sprake komt schrijft Schulte Nordholt: ‘China groeit te weinig om de VS voorbij te streven. De gemiddelde Amerikaan is nog steeds zes keer zo rijk als de gemiddelde Chinees.’ Zijn conclusie: ‘De combinatie van een wankele binnenlandse maatschappelijke onderbouw en gebrek aan soft power in het buitenland sluit de duurzame vestiging van een Chinese wereldorde uit.’

Trump, Poetin en Xi Jinping hebben gemeen dat ze autocraten zijn en op leeftijd. De vraag is hoe de VS gaan reageren op het autocratische gedrag van Trump? Krijgt de democratie weer een nieuwe kans? Leeftijd kan ook een probleem vormen bij de leiders van deze grote landen. Als je het presidentschap niet aan termijnen bindt, dan is het niet onlogisch om daarvoor een leeftijdsgrens te stellen.

Deze ontspoorde wereldorde smeekt om een reactie.

Als wereldburger snak ik naar meer democratie, naar vrede en naar een goed werkende rechtsstaat. Het valt mij op dat de daarmee samenhangende principes in Nederland ook onder druk staan. Misschien moeten we nationaal en internationaal meer werk maken van het begrip ‘coalition of the willing’. Dat wil zeggen: op zoek gaan naar medestanders om te knokken voor meer democratie, herstel van het recht en vrede in plaats van oorlog. Waarom nemen we met progressieve krachten niet het initiatief voor een Europese grondwet, waarin democratie, vrede, mensenrechten en de rechtsstaat verankerd zijn? Die is er nog niet. In 2005 stemden Nederland en Frankrijk tijdens nationale referendums tegen.

Het is onzin om een pleidooi voor het verstevigen van gevestigde waarden naïef te vinden.