Caroline van der Plas laat keer op keer zien dat geweld en intimidatie loont

Open brief aan Caroline van der Plas

Mevrouw Van der Plas,

Na het vuurwerkgeweld tijdens de jaarwisseling sprak u van een “gezags- en gedragscrisis”. Op het eerste gezicht klinkt dat als een nuchtere constatering. Er is immers iets mis. U ontkent niet dát er geweld is, vernieling, intimidatie van politie en brandweer, minachting voor hulpverleners. U herdefinieert alleen wát er mis is: niet falend beleid, niet jarenlange normalisering van antisociaal gedrag en politieke ondermijning van democratische instituties, maar ‘het gedrag van mensen’ en ‘het ontbreken van gezag’.

Dat is gaslighting.

U suggereert dat de oorzaak buiten de politiek ligt, bij de samenleving, en niet bij degenen die die samenleving sturen, bespelen, beïnvloeden en belonen voor hard schreeuwen en wantrouwen. Inclusief uzelf.

Uw partij is groot geworden op wantrouwen tegenover ‘Den Haag’, ‘experts’ en ‘papieren werkelijkheden’. Regels werden niet alleen bekritiseerd, maar verdacht gemaakt. Handhaving werd neergezet als onrechtvaardig. Rechters als wereldvreemd. Wetenschappelijke instituten als losgezongen van de realiteit.

Tijdens de boerenprotesten sprak u herhaaldelijk begrip uit voor acties die snelwegen blokkeerden, distributiecentra platlegden, intimideerden en de veiligheid van anderen in gevaar brachten.

Uw woorden volgden een vast patroon: “Ik keur het niet goed, maar ik begrijp de woede. Dit is wat er gebeurt als mensen niet meer gehoord worden.”

Dat is een signaal dat escalatie loont. Dat wie intimideert, politieke aandacht krijgt. Dat regels onderhandelbaar zijn als de boosheid maar groot genoeg is.

Waar was uw gezag toen politici, waarmee u moeiteloos samenwerkte, twijfel zaaiden over rechterlijke uitspraken, experts en wetenschappers wegzetten als ‘ook maar een mening’, journalisten afschilderden als tegenstanders en handhaving reduceerden tot ‘pesterij’?

Waar was uw gezag toen wantrouwen werd aangemoedigd zolang het electorale winst opleverde?

U spreekt van een gedragscrisis, maar gedrag komt niet uit het niets. Het wordt aangeleerd, aangemoedigd en genormaliseerd. Ook door uw politieke partij, die structureel meewaaide met onderbuik en onvrede, zolang het maar stemmen opleverde.

Als jongeren nu vuurwerk gooien naar politie en brandweer, komt dat niet zomaar uit de lucht vallen. Het is het eindpunt van jarenlange conditionering dat gezag iets is om te wantrouwen, te bespotten of uit te dagen, zolang het maar ‘van boven’ komt.

Gezag vraagt consistentie. Gezag vraagt voorbeeldgedrag. Gezag vraagt ruggengraat, ook wanneer dat stemmen kost. Zonder dat is ‘gezag’ alleen maar een woord zonder betekenis.

Dit is geen crisis van de samenleving. Dit is een leiderschapscrisis. En die verantwoordelijkheid kunt u niet herdefiniëren weg van uzelf.