Callantsoog: van elitepretpark naar exclusieve badplaats 2.0

In 1876 kocht een steenrijke fabrikant uit Haarlem een groot grondgebied in Callantsoog, bestaande uit duinen en landerijen. Bij een bezoek aan het gebied zag hij dat er veel wild in de duinen rondliep. Als verwoed jager wilde hij zijn eigen jachtterrein hebben, waar alleen hij het recht had wild af te schieten. Enkele jaren later had hij een immense vakantievilla laten bouwen die waarschijnlijk hoger dan de plaatselijke kerk was. Vanuit de hoogte kon hij per verrekijker zijn bezittingen overzien. Hij voelde zich de koning te rijk temidden van een gebied dat voor hem een soort ‘Efteling’ was: heerlijk recreëren op zijn eigen wijze met het lokale gepeupel als stoffering.

Al snel liet hij nog twee vakantievilla’s bouwen voor zijn dochters, die in hun vakanties gingen spelevaren op de meertjes in de duinen van hun vader én zich met een badkoetsje in zee lieten rijden om daar op gracieuze wijze in het koele zeewater te glijden. Een rijke schoonzoon liet naast de Groote Villa een golfterrein aanleggen. Kortom, Callantsoog werd het vakantiedoel van een zeer rijke familie, die er hun vrijetijd doorbracht en liet zien dat ze veel te besteden hadden.

In die tijd schreef socioloog Thorstein Veblen er een boek over. The theory of the leisure class. Hij zag een duidelijke scheiding tussen de hardwerkende klasse en de klasse van ‘nietsdoeners’, zoals de rijke Haarlemmers in Callantsoog, die zich een zeer luxueuze levensstijl aanmaten en er niet voor schroomden dat te laten zien. Veblen noemde het ‘opzichtige consumptie en opzichtige vrijetijdbesteding’. Veblen heeft in zijn geschrift geen goed woord over voor zulke rijke mensen die hij ‘predatoren’ noemt: het zijn in zijn ogen roofdieren die parasiteren op de samenleving.

Callantsoog en omgeving fungeerde langere tijd als een soort pretpark voor slechts één superrijke familie uit Haarlem. Die pret wilde de familie vooral niet delen met anderen, waardoor de opkomst van Callantsoog als badplaats voor langere tijd werd gefrustreerd. Toch ontwikkelde het dorp zich langzamerhand tot plaats waar de toeristen graag naar toe gaan om er een huisje te huren, een tent op te zetten of er gewoon een dagje naar toe te gaan om lekker op het strand te liggen en af en toe een duik in het zilte nat te nemen. Callantsoog was aardig op weg om een bekende badplaats te worden, maar toen vielen de Duitsers binnen en kwamen de badgasten niet meer. Veel huizen werden in het kader van de Atlantikwall afgebroken en tientallen zomerhuizen moesten verwijderd worden.

Nadat de Duitsers waren vertrokken werd de schade binnen tien jaar hersteld en trok het toerisme weer aan. De overheid deed er aanvankelijk alles aan om vakanties voor iedereen mogelijk te maken, ook voor mensen met een smalle beurs. Het gemeentebestuur sloot hierbij aan. Kortom, Callantsoog werd in korte tijd een badplaats waar zowel rijke als arme gezinnen een vakantie konden doorbrengen.

Vanaf de jaren tachtig is er een omslag te zien. Langzamerhand zijn lokale ondernemers uitgekocht en nemen kapitaalkrachtige multinationals de recreatiebedrijven over. En dat zie je aan de prijzen, die steeds hoger worden. De weinige overgebleven lokale recreatieondernemers kunnen niet achterblijven en doen er aan mee. Ook zij verhogen de prijzen. Callantsoog is nog steeds een gewilde vakantiebestemming, gezien het grote aantal vakantievierders dat in de zomermaanden verblijft in Callantsoog. Het dorp wordt als het ware overgenomen door toeristen. Ieder jaar zijn het er meer, ondanks de hoge prijzen voor een kampeerplaats of een vakantiebungalow. Maar de mensen met een beperkt budget komen inmiddels niet meer. Callantsoog is voor de mensen met een iets ruimer inkomen.

Als die rijke fabrikant uit Haarlem het huidige Callantsoog zou kunnen aanschouwen, zou hij zijn ogen niet kunnen geloven en zich misschien in zijn graf omdraaien. ‘Zijn’ pittoreske Callantsoog overspoeld door een tsunami van toeristen.

Vrije tijd ontwikkelde zich van een privilege van rijken naar een recht voor iedereen. En toch lijkt een vakantie in Callantsoog wederom een privilege te worden voor de gelukkige groep die het kan betalen…