Buitenlandse invloed op de diaspora vraagt om juist meer transparantie, niet om wegkijken

Binnenkort vinden in Nederland twee bijeenkomsten plaats waarbij organisaties en personen betrokken zijn die nauwe banden onderhouden met de Marokkaanse overheid. Deze initiatieven roepen vragen op over transparantie, mogelijke inmenging en de rol van Nederlandse instellingen die hun naam, netwerk of faciliteiten verbinden aan dergelijke omstreden evenementen.

Het eerste evenement betreft een symposium dat op 12 juni aan de Vrije Universiteit Amsterdam wordt gehouden. Organisator is zorgorganisatie Zenmo. Volgens de aankondiging zijn diverse organisaties betrokken die direct of indirect verbonden zijn aan het Marokkaanse staatsapparaat en/of uitvoering geven aan het diasporabeleid van Rabat, waaronder Fondation Hassan II.

Dat roept een fundamentele vraag op: wat is precies het doel van deze betrokkenheid? Als het symposium primair draait om kennisuitwisseling over zorg, waarom spelen buitenlandse organisaties die zich bezighouden met propaganda en beïnvloeding dan zo'n prominente rol?

Ook rijst de legitieme vraag wat de betrokkenheid van de Vrije Universiteit bij deze activiteit precies inhoudt. Stelt de universiteit uitsluitend een ruimte ter beschikking, of is er sprake van inhoudelijke samenwerking? Juist wanneer de naam van een Nederlandse onderwijsinstelling prominent op uitnodigingen en promotiemateriaal wordt vermeld, mag daarover volledige duidelijkheid worden verwacht.

Het tweede evenement betreft een conferentie die afgelopen zaterdag in Utrecht werd georganiseerd door Stichting Hiwaar en Stichting Malak, met financiële steun uit Marokko. Het gaat om twee organisaties die nauwe banden onderhouden met Marokkaanse staatsactoren.

Ook hier waren sprekers uitgenodigd die verbonden zijn aan Marokkaanse staatsinstellingen, waaronder (voormalige) diplomaten en vertegenwoordigers van de Conseil de la Communauté Marocaine à l'Étranger (CCME), een omstreden adviesorgaan dat een centrale rol speelt binnen het Marokkaanse diasporabeleid en Fondation Hassan II. Op de flyer pronkt ook het logo van de gemeente Utrecht als partner.

De aanwezigheid van dergelijke vertegenwoordigers is problematisch, zeker wanneer Nederlandse instellingen, publieke middelen of gemeentelijke subsidies bij een evenement betrokken zijn. In dat geval mag van bestuurders worden verwacht dat zij weten welke organisaties deelnemen, welke belangen worden vertegenwoordigd en welke financieringsstromen een rol spelen.

Daarmee komt een bredere politieke vraag in beeld. Nederland beschikt inmiddels over voldoende signalen dat verschillende landen proberen invloed uit te oefenen binnen en via diasporagemeenschappen. De vraag is daarom niet langer óf statelijke inmenging plaatsvindt, maar hoe wij die inmenging moeten stoppen.

Dit soort activiteiten staat niet op zichzelf. De afgelopen jaren is de lange arm van Rabat steeds zichtbaarder geworden. Rabat zet uiteenlopende middelen en mechanismen in, variërend van subtiele vormen van propaganda en beïnvloeding tot spionage en intimidatie. De Marokkaanse ambassade en consulaten spelen daarbij een actieve rol in het coördineren, stimuleren en ondersteunen van deze beïnvloedingsactiviteiten.

Deze vragen zijn des te relevanter omdat de AIVD de afgelopen jaren herhaaldelijk heeft gewaarschuwd voor statelijke inmenging door buitenlandse overheden, waaronder Marokko. In zijn jaarverslag van 2025 schrijft AIVD: “ Uit onderzoek van de AIVD blijkt dat de Marokkaanse diensten interesse hebben in personen die werkzaam zijn op posities met toegang tot informatie die belangrijk is voor Marokko. De AIVD gaat met de betrokken werkgevers in gesprek om een groter veiligheidsbewustzijn te creëren en de weerbaarheid te vergroten. Hiermee hoopt de AIVD ook de meldingsbereidheid te verhogen”.

Het debat zou zich moeten richten op meer en structurele transparantie. Welke buitenlandse overheden financieren activiteiten in Nederland? Welke organisaties ontvangen steun van buitenlandse staten? Welke voorwaarden gelden wanneer Nederlandse instellingen samenwerken met dergelijke partijen? En welke informatie moeten subsidiegevers en publieke instellingen vooraf openbaar maken?

Het is tijd dat Nederland jaarlijks gaat monitoren hoe statelijke actoren invloed proberen uit te oefenen en de effecten ervan op onze samenleving, met structurele rapportages aan de Tweede Kamer. Daarnaast moeten voor gezagsdragers, buiten diplomatieke diensten, duidelijke integriteitsregels gelden, waaronder een meldplicht voor uitnodigingen van buitenlandse overheden. Dergelijke uitnodigingen dienen vooraf te worden getoetst, zodat risico’s tijdig worden onderkend en de onafhankelijkheid van het openbaar bestuur gewaarborgd blijft.