Britse hongerstakers gaan de dood tegemoet, regering doet niets

In een tijd waarin vernietiging van eigendom een grotere misdaad is dan het produceren van wapentuig dat kinderen in Gaza kapotschiet, werden in augustus 2024 24 actvisten opgepakt, vanwege inbraken bij het Israëlische wapenbedrijf Elbit Systems in Bristol en bij een RAF-basis in Oxfordshire. Waar de NAVO-inkooporganisatie NSPA aanbestedingen van Elbit Systems tijdelijk heeft geschorst vanwege een lopend corruptieonderzoek, onderhouden de Nederlandse en Britse overheid nog steeds relaties met dit bedrijf, dat wapens levert aan het Israeli Defence Forces (IDF).

In het Britse recht kan iemand langdurig in voorlopige hechtenis worden vastgehouden zonder veroordeling, niet op basis van een bewezen schuld maar vanwege ingeschat risico. Zes maanden — 182 dagen — geldt daarbij als norm. Deze termijn is bij deze gevangen zittende activisten inmiddels ruimschoots overschreden, terwijl de Crown Prosecution Service (het Britse Openbaar Ministerie) niet transparant is over de reden daarvoor. De onschuldpresumptie wordt zo uitgehold onder het mom van de democratie beschermen. Daarbij komt dat dit instrument is ingezet tegen activisten die niet eens als terroristen zijn bestempeld — ook al is Palestine Action als organisatie dit volgens de Terrorism Act wel.

Vanwege deze behandeling zijn 8 mensen een hongerstaking gestart, waarvan de eerste op 2 november begon. De volgende eisen willen ze ingewilligd zien:
-       Beëindiging van alle censuur (van hun communicatie binnen de gevangenis)
-       Onmiddellijke vrijlating op borgtocht (voor degenen die in voorarrest zitten wegens Palestina-gerelateerde protesten)
-       Recht op een eerlijk proces (inclusief openbaarmaking van relevante documenten over Elbit Systems en communicatie tussen de Britse en Israëlische staat)
-       Opheffing van het verbod op Palestine Action en het laten vallen van de door het Crown Prosecution Service opgeplakte ‘terrorisme-link’ in zaken tegen activisten
-       Sluiting van alle Britse vestigingen van Elbit Systems en dochterondernemingen, en het beëindigen van alle contracten tussen Elbit en de Britse staat

Er zijn ook mensen die uit solidariteit met de 24 activisten meedoen aan de hongerstaking. Op 22 december gooide Olax Outis een baksteen door de ruit van de Britse ambassade in Den Haag. Daarop stond: Free the Filton 24. Daarna werd Outis een gebiedsverbod opgelegd. De overtreding ervan werd bestraft met opsluiting. Eerder was hij in honger- en dorststaking gegaan. Die heeft hij meer dan 100 uur volgehouden, ondanks zijn diabetes type 2. Ondertussen is hij thuis. De hongerstaking loopt nog. De vragen ook — en die verdienen antwoorden.

Er wordt door advocaten, dokters en mensenrechtenorganisaties gesproken over medische nalatigheid. Hoe zat dit bij jou?
“Ondanks dat de politie wist dat ik in honger- en dorststaking was, aangaf vreedzaam te zijn, mee te willen werken met arrestatie, en al drie dagen niet gegeten en gedronken te hebben. Daarnaast werd palliatieve zorg ook ontzegd.”
Natuurlijk snap ik dat paliatieve zorg heftig klinkt, maar we hebben het over iemand die meer dan 100 uur niet gedronken had. Een dag geen water drinken is ongezond, maar kan vanaf dag drie echt dodelijk zijn in de omstandigheden waar Outis inzat. Daarom moeten we niet onderschatten hoe link de situatie was.

Hoe voel jij je nu?
“Verrassend goed vergeleken met toen ik niet dronk, maar ik heb het wel fucking koud doordat ik niet eet. Mijn bloedsuiker is nu al laag voor een gezond iemand, dus al helemaal voor iemand die diabetes heeft. Ik loop nu binnen in dikke truien, wat ik normaal gesproken nooit doe."

Lewie Chiaramello is een van de hongerstakers en heeft diabetes type 1. Hij doet de hongerstaking aangepast. Wat was de drive om meteen full-in te gaan?
“Ik heb diabetes type 2, dat is wel een stukje minder riskant dan type 1. De motivatie om te dorststaken, op die manier "full-in te gaan" was dat ik op die manier in een veel kortere tijd dan twee maanden in levensgevaar kon komen. De situatie in het VK laat niet nog twee maanden op zich wachten, zoals de situatie in Palestina de afgelopen jaren ook niet nog jaren op zich laat wachten. Aandacht is nú nodig, en we hebben steeds minder tijd om iets goeds te bewerkstelligen zonder dat het in een bloedbad eindigt.”
Een van de hongerstakers is al 5 keer in het ziekenhuis beland. Gok je dat er pas actie ondernomen wordt tot de eerste dode valt, of moeten er nog zelfs veel meer slachtoffers vallen?
“Het wrange is dat de dood pas politieke urgentie krijgt wanneer het dichtbij komt. Dat had allang moeten gelden voor Palestijnen die door het IDF zijn gedood, en voor slachtoffers van ander staatsgeweld door bijvoorbeeld China of de Verenigde Staten.”
Ergens wel bizar dat leed pas serieus genomen wordt wanneer het een gezicht krijgt, niet?
“100%, maar helaas niet meer onverwacht.”
Het is duidelijk dat de Britse en Nederlandse regering nalatig is, hoe kunnen we zoveel mogelijk doden voorkomen als burger?
“Directe actie tegen Elbit. Zorg dat de wapens niet gebruikt worden tegen Palestijnen.”

Dat is inderdaad wat Palestine Action heeft gedaan, en ook wordt nagevolgd in Duitsland. De wapens worden onbruikbaar gemaakt. Ik zal vast niet de enige zijn die moeite heeft met sloop, terwijl ik ook zie dat de Rode Lijn-protest met 250.000 deelnemers glashard wordt genegeerd. Tegen die achtergrond is de wanhoop onder activisten begrijpelijk, aangezien het dodental maar blijft stijgen. Wanneer 250.000 mensen geen rem zetten op wapenproductie, rijst de vraag hoe democratische tegenmacht er in de praktijk nog uitziet. De vraag die resteert is niet welke stap hierna komt, maar waarom deze al niet genoeg was.

Wat heb je te zeggen tegen mensen die roepen ‘ga maar naar het Malieveld,’ omdat zijzelf er niet mee geconfronteerd willen worden?
“Een miljard dingen. Ik wou dat ik ze beter kon bereiken. Ik heb begrip voor mensen die niet verder kijken dan zichzelf, hun vrienden en familie - het systeem waarin we opgroeien maakt dat de norm, en sociale en financiële armoede verkleinen de invloedsfeer, en maken dat grotere belangen steeds abstracter worden. Maar wat ik de mensen die tijd steken om op socialmedia activisten te belagen, tot aan doodsbedreigingen aan toe, graag uit zou willen leggen is dat als de mensen die ze nu bespotten en bestrijden dood zijn, er niemand meer is die tussen hen en de regering in staat. "First they came for the communists" en zo.”

Er is vrij weinig media aandacht voor de Filton 24, ook in Groot Brittannië. Waarom is het zo stil, terwijl dit de grootste hongerstaking is sinds Bobby Sands overlijden? Volgens Outis speelt angst een rol: “Tijdens een eerdere actie werd eerst de verslaggever die met mij meeliep opgepakt en zijn telefoon ingenomen. Voor mij voelde dat als een signaal dat dit soort verhalen liever niet wordt vastgelegd.”

Zijn antwoord raakt aan een diepere kwestie: wie wordt gehoord en wie niet? In kranten lezen we regelmatig over ‘bezorgde burgers’ die zich niet gehoord voelen over migratie, terwijl juist die zorgen overvloedig aandacht krijgen. Het volk heeft besloten — zo luidt het dan — maar wie bepaalt eigenlijk wie het volk is?

Zitten mensen niet vast in het idee dat democratie ophoudt bij één stem eens in de vier jaar — en dat je de uitkomst daarna maar moet accepteren, zelfs als beloftes worden gebroken?
“Dat zou kunnen, ja. Comfort, of zoals dat vroeger heette: brood en spelen, is voor een groot deel je niet bezighouden met het leed van anderen. Maar het recht van de meerderheid, het recht van de sterkste, dat is enorm gevoelig voor machtsmisbruik. Dat is waarom een democratie dingen als vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en demonstratierecht nodig heeft, om die meerderheid in toom te houden.”

De opvatting ‘als je niet stemt, mag je niet zeuren’ ligt hier in het verlengde van. Zeuren gebeurt dan ook volop, maar vooral in privé. Waarom is er dan zoveel verontwaardiging over mensen die hun onvrede openbaar uiten, bijvoorbeeld via het demonstratierecht? Comfort werd al genoemd als verklaring, maar waarom zou onvrede zich per definitie tot de privésfeer moeten beperken?
“Ik weet niet of men echt zo veel zeurt. Je ziet het veel op socialmedia en er zijn af en toe georganiseerde tegendemonstraties, of soms aanvallen van vijandig publiek, maar zelfs bij best disruptieve acties zoals wegblokkades of bekladdingen is in mijn ogen de groep die het allemaal wel prima vindt altijd groter dan de supporters en tegenstanders bij elkaar. Op de vraag waarom men slechts in privé zou moeten zeuren heb ik geen antwoord. Ik hoop juist op het tegenovergestelde.”

Is het ook niet dat sommigen denken dat het toch geen zin heeft, wat ook inspeelt op comfort?
“Die mensen zijn er. Ik ben er daar vaak één van. Ik twijfel vaak over of wat ik doe zin heeft, zelfs al zie ik de zin van vergelijkbare acties in het verleden helder voor ogen. Maar er is één ding dat ik zeker weet, en dat is dat niks doen en wegkijken absoluut geen zin hebben.”

Als het toch allemaal zinloos is, dan maak je maar zin?
“Dat is een veelvoud van het optimisme dat voor mij een maximum zou zijn, maar het klinkt wel mooi.”
Ook al heeft het geen zin, je hebt dan wel alles gegeven.
“Zoiets, ja. Het is hoe hoop uit wanhoop voortvloeit.”

Natuurlijk had de advocaat van Outis dit al bevestigd, maar dit onderschrijft dat deze daad geen creatieve zelfmoordpoging is, omdat hoop doet leven — ook als je er persoonlijk misschien klaar mee bent. Outis heeft in eerdere interviews aangegeven dat hij een euthanasiewens heeft, maar die staat los van deze hongerstaking. Het is duidelijk dat hij het somber inziet en toch wil hij alles geven, ook als het in het hele geheel misschien zinloos lijkt. Ergens is er nog hoop dat het iets teweeg brengt.

Een messias denkt dat het allemaal goedkomt door zijn eigen wonderen. Dat is niet iets dat ik ervoer in dit interview. Wat hier zichtbaar wordt, is geen romantiek van opoffering, maar een democratisch tekort. Wanneer die frictie wordt gecriminaliseerd, en stilte als redelijkheid wordt verkocht, blijft er iets over dat nog wel verkiezingen kent, maar steeds minder tegenmacht verdraagt. De hongerstaking dwingt tot een ongemakkelijke vraag: hoeveel afstand is nodig voordat leed abstract wordt? En hoeveel hoe dichtbij moet iemand staan, voordat leed telt?