Joop

Brazilië toont weer aan: maak inheemse volken prioriteit

  •  
13-09-2019
  •  
leestijd 5 minuten
  •  
208 keer bekeken
  •  
AmazoneBrazil

© cc-foto: CIFOR

De situatie in de Amazone schokte ons vijftig jaar geleden ook. Toch is er wel iets veranderd. Hoog tijd om samen te werken met inheemse volken, schrijven Leo van der Vlist, Anna Schoemakers en Serv Wiemers.
“De Braziliaanse regering zorgt ervoor dat de indianen in de jungle van Brazilië uitsterven,” aldus de Sunday Times.
Deze zomer is de wereld geschokt door wat zich afspeelt in het Amazonegebied van Brazilië. Door het beleid van de Braziliaanse president Bolsonaro verdwijnt in rap tempo regenwoud om plaats te maken voor landbouwgrond en mijnbouw. Grote delen van het bos staan in brand. Inheemse bewoners die hun leefgebied proberen te beschermen worden bedreigd, verjaagd of vermoord.
Maar het citaat uit de Sunday Times is niet van dit jaar. Precies vijftig jaar geleden was de wereld ook geschokt door wat zich afspeelde in het Braziliaanse Amazonewoud. De Britse krant publiceerde toen een onderzoek en concludeerde dat de indianen daar systematisch werden uitgeroeid om plaats te maken voor commerciële belangen. De verontwaardiging leidde in Nederland tot oprichting van de WIZA, Werkgroep Indianen Zuid-Amerika, later omgevormd tot NCIV, Nederlands Centrum voor Inheemse Volken.
Is er in die vijftig jaar eigenlijk wel wat veranderd? Heeft de Nederlandse verontwaardiging en solidariteit zin gehad? Wat is de rol van de Nederlandse overheid?
Vijftig jaar geleden dachten velen dat indianen en andere oorspronkelijke volken waren uitgestorven en hooguit in een etnologisch museum te zien waren. Dat was eigenlijk vreemd, in een tijd dat juist veel volken zich losmaakten van hun Europese koloniale overheersers en zichzelf gingen besturen. Het universele recht op zelfbeschikking ging echter aan een groot deel van de volken voorbij: de inheemse volken.
Begin jaren zeventig groeide het bewustzijn dat ook indianen, Aboriginals, Maori’s en anderen, volken vormen die net zo goed rechten hebben: op land, cultuur en zelfbestuur. Vanuit Nederland kwam steun hiervoor: van de WIZA, maar bijvoorbeeld ook van de NANAI, Nederlandse Actiegroep Noord-Amerikaanse Indianen. Nederland steunde de eerste conferentie van de Verenigde Naties over discriminatie van indiaanse volken in 1977. WIZA en NANAI organiseerden vervolgens samen met anderen in 1980 het Vierde Russell Tribunaal over de Rechten van Indianen in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika in Rotterdam. Ook toen waren er spanningen met Brazilië. De Braziliaanse regering weigerde aanvankelijk de indiaanse juryvoorzitter Mario Juruna naar Nederland te laten reizen. Juruna arriveerde pas op de laatste dag van het Tribunaal. Brazilië, de Verenigde Staten en andere landen werden veroordeeld voor grove mensenrechtenschendingen jegens indiaanse volken.
In Braziliaanse bossen waar indianen nog wonen, vinden geen bosbranden plaats Binnen de VN ging vervolgens een werkgroep aan de slag waar inheemse vertegenwoordigers mee konden werken aan een verklaring die hun rechten zou gaan erkennen. Daarmee groeide de aandacht voor inheemse volken. In 1993 werden inheemse volken een prioriteit in het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Ons land was daarmee voorloper in Europa. Nederland ratificeerde ook als één van de weinigen ILO Conventie 169, het enige multilaterale verdrag dat rechten van inheemse volken erkent. Na veel duwen en trekken door inheemse vertegenwoordigers – gesteund door NCIV – nam de VN uiteindelijk in 2007 de Verklaring over de Rechten van Inheemse Volken aan (UNDRIP). Hoewel daarmee een hoogtepunt werd bereikt in de strijd voor inheemse rechten, was het ook een dieptepunt voor de betrokkenheid van de Nederlandse regering. Nederland stemde nog wel voor de verklaring, maar voerde inheemse volken vervolgens af van de beleidsagenda en stopte de subsidie aan het NCIV.
Dat is een vreemde en onverstandige keuze, om verschillende redenen.
Ten eerste vanuit mensenrechtenperspectief. De VN-verklaring is van groot belang, maar zelfs na tien jaar staat de implementatie in de kinderschoenen. Op veel plaatsen in de wereld worden inheemse leiders die hun land en de natuur verdedigen met grof geweld geconfronteerd, zoals bijvoorbeeld in de VS en Canada bij de aanleg van oliepijpleidingen door hun heilige gebieden, in Brazilië bij het kappen en verbranden van regenwoud, maar ook in West-Papua en de Filipijnen. Hoe kan Nederland zich sterk maken voor SDG 16 (de duurzame ontwikkelingsdoelstelling van de VN over toegang tot rechtvaardigheid die door minister Kaag als prioriteit is gekozen) en tegelijkertijd rechten van zo’n vijfduizend gemarginaliseerde inheemse volken verspreid over de hele wereld niet belangrijk vinden?
Ten tweede kunnen wij veel leren van inheemse volken. In ons ‘westerse’ model lopen we tegen grenzen van duurzaamheid aan met de klimaatcrisis, uitputting van grondstoffen en vruchtbare gebieden, sterk afnemende biodiversiteit, en plastic soep in de oceanen. Inheemse volken zorgen voor de natuur, vanuit hun filosofie dat Moeder Aarde niet van ons is maar wij verantwoordelijk zijn haar te beheren voor toekomstige generaties. In die Braziliaanse bossen waar indianen nog wonen, vinden geen bosbranden plaats. Ruim 80% van de biodiversiteit op de aarde is te vinden in inheemse gebieden. Het recente VN-biodiversiteitsrapport concludeerde “dat alles met elkaar is verbonden”. Laat dat nu precies zijn wat inheemse volken ons al eeuwen proberen duidelijk te maken. Deze zomer erkende ook het VN-klimaatpanel de belangrijke rol van inheemse volken bij het bestrijden van de klimaatcrisis.
Steun aan inheemse volken is dus urgent, en betekent tegelijkertijd steun voor duurzaamheid en tegen klimaatverandering. Daarmee is iets cruciaals veranderd in de afgelopen vijftig jaar. Het begon vijftig jaar geleden met solidariteit; nu is het wederkerig. Wij moeten gelijkwaardige partnerschappen aangaan met inheemse volken en bereid zijn te leren van hun manier van omgaan met de aarde willen we als mensen overleven. Deze partnerschappen met inheemse volken zijn noodzakelijk voor hen en voor ons. Zo zijn een aantal maatschappelijke organisaties waaronder Greenpeace gestart met de ‘Alle ogen op de Amazone’-campagne om samen met inheemse volken het bos, haar bewoners en de rijke biodiversiteit te beschermen. Laten we hopen dat in de komende vijftig jaar de rechten van de VN-verklaring worden waargemaakt, de klimaatcrisis een halt is toegeroepen en de Braziliaanse indianen en andere inheemse volken hun leefgebieden in vrede kunnen beheren. Nederland kan en moet bijdragen door inheemse volken weer hoog op de prioriteitenlijst te zetten en bijvoorbeeld waarborging van hun rechten en bescherming van de Amazone een harde voorwaarde maken voor ratificatie van het Mercosur-handelsverdrag. Brazilië toont weer aan: maak inheemse volken prioriteit.
Leo van der Vlist, directeur NCIV, Anna Schoemakers, directeur Greenpeace Nederland, Serv Wiemers, auteur van het boek ‘Veerkracht, Indianen van nu over de wereld van morgen’

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (24)

Minoes&tuin
Minoes&tuin16 sep. 2019 - 8:08

Toevallig of niet? Gisterenmiddag op Arte, hoe toevallig wil je het hebben, 2 uur lang uitgebreide documentaire over de geschiedenis van de inheemse bevolking van dat continent, van Noord-naar (tot) Zuid-Amerika, hoe ze, toen het ijs dat Noord en Zuid-Amerika ooit gescheiden heeft, smolt, langzaamaan Zuidwaarts trokken hoe ze op doen duur democratisch werden, daaraan evenredig macht ontleenden want leiderschap. Hoe gebruiken in elkaar overvloeiden. De rode draad door alles heen tot op de dag van vandaag, was en is dat de mensen, dieren en de aarde onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, dat de aarde, waaruit zij letterlijk, voortgekomen zijn, geeft wat je nodig hebt, hoe dankbaarheid op z'n plaats is en respect, behoud. Hoe zij wisten wat eco-systeem was zonder het ooit te benoemen. Dat als je de aarde vernietigt ( wat niet eens in ze opkwam want daar kwamen ze uit voort en werd gelijk gesteld aan GOD. je jezelf, de mens, vernietigt. Hoe wanneer we het respect verliezen voor die aarde en alles wat ze voortbrengt, we ons bestaan verliezen. Het voorbeeld voor hen waren ooit de dieren en de planten zelf die nauwkeurig bestudeerd werden. Door observatie wisten zij hoe de dieren leefden zelfs water was, waar te gaan drinken, daar gingen de dieren immers naartoe. Ze leerden welke planten waarvan zij leefden altijd in combinatie groeiden. Dan de hele wetenschap m.b.t. de zon, de maan, het noorden, zuiden en westen en oosten, de kalender en de dito Goden. De observatie niet alleen van wat groeide dus maar ook in welke tijd van het jaar, op welke plaats de zon dan opkwam en onderging. Was boeiend om die hele geschiedenis van dat continent in volgorde tot je te nemen. Maar wel ontzettend veel informatie in een heel korte tijd. Natuurlijk weet je heel veel al, maar je staat versteld wat je allemaal niet weet, of hoe gefragmenteerd het is en in welke tijdslijn wat gebeurd is en hoe, de oorsprong in tijd. Teveel om te bevatten dus laat staan om te onthouden, zeker voor mij. Wel jammer dat juist ik de zon gisteren aan me voorbij heb laten gaan, al wist ik wanneer hij zou verdwijnen :) Maar alles overziend heb ik het er graag voor over gehad.

3 Reacties
Minoes&tuin
Minoes&tuin16 sep. 2019 - 8:16

Slecht geschreven, te snel. Dus door knippen en plakken zo nu en dan wat 'verknipte zinnen'. Ik denk niet dat de inheemse bevolking daar mij dat kwalijk zal nemen, altijd nog beter dan een 'verknipte' geest.

Minoes&tuin
Minoes&tuin16 sep. 2019 - 8:27

en fout geschreven woorden.

Minoes&tuin
Minoes&tuin16 sep. 2019 - 9:02

Het ijs dat Azie en Amerika etc... Sorry zo snel geschreven en beetje gemixt/verwarrend. Probleem was ook dat van noord tot zuid heel veel stammen en theorieën besproken zijn en er nogal eens teruggegrepen werd. Het trekt ook meer in een soort van film aan me voorbij. Ook de verschillende theorieën die eigenlijk in zo'n korte tijd en het steeds switchen de draad een beetje doen verliezen doen dat ook nu helemaal bij mij. De essentie van de verschillende culturen, de overlappingen m.b.t. natuur de aarde en het respect daarvoor, de overeenkomsten en het ontstaan van nieuwe gebruiken, samenlevingsvormen en structuren van leefgemeenschappen blijft overeind.

Minoes&tuin
Minoes&tuin15 sep. 2019 - 9:38

Wat is het verschil tussen 50 jaar geleden en begin jaren zeventig?

OlavM
OlavM13 sep. 2019 - 13:27

Een helder historisch overzicht, een goed pleidooi voor de rechten van inheemse volken, en het belang daarvan voor de andere aardebewoners. Doordat de functie van mensenrechtenambassadeur binnen het ministerie van buitenlandse zaken in handen van de VVD was gekomen, kwam die geheel in het teken van buitenlandse handel met nadruk op het Nederlandse belang. Hopelijk gaat met de in april benoemde Bahia Tahzib-Lie weer een nieuwe, frisse wind waaien. [Op veel plaatsen in de wereld worden inheemse leiders die hun land en de natuur verdedigen met grof geweld geconfronteerd, zoals bijvoorbeeld....] ....ook de Alifuru in de Molukken (Indonesië). Jammer dat de term "indianen" die uit de kolonialistische veroveringstijd stamt (Columbus meende in India terecht te komen) wordt gebruikt. Waarom niet Amerikaanse inheemsen of "natives"?

2 Reacties
OlavM
OlavM13 sep. 2019 - 14:26

Overigens moeten natuurlijk ook de Papoea's worden genoemd.

Minoes&tuin
Minoes&tuin16 sep. 2019 - 8:22

Olav Je kunt er natuurlijk ook een geuzennaam van maken.

Me, Myself and I
Me, Myself and I13 sep. 2019 - 11:30

Het westen kan niet leren van de inheemse volkeren want het allerbelangrijkste is beperking en dat wil het westen niet horen. Daarbij gaat het niet alleen om beperking in eigendommen, maar vooral beperking in groei en zelfs bij de meest overtuigende klimaat gekkie is dat een vies woord. Want als we de veestapel halveren, dan kunnen we toch gewoon meer huizen bouwen? En als we allemaal op zeewier gaan kauwen, dan kunnen er nog best wel 10 miljard bij..... En niet alleen het westen hoor, maar voormalig 2e wereld en 3e wereldlanden willen nu ook een stuk van de taart, dus deze zullen nog lang niet stoppen...

Dennis F.
Dennis F.13 sep. 2019 - 10:55

Als ik een inheemse indiaan was zou ik waarschijnlijk best blij zijn als ik erachter kom dat je gebruik kan maken van fijne dingen zoals een supermarkt, schoon drinkwater, goede medische zorg e.d. En ik zou het kut vinden als ik als een diertje in een dierentuin onderzocht zou worden zonder dat ze me vertellen dat er middelen beschikbaar zijn om mijn leven een stuk makkelijker te maken.

4 Reacties
Katootje2
Katootje213 sep. 2019 - 16:41

Alleen ben jij geen inheemse indiaan en denken die daar zelf heel anders over.

DanielleDefoe
DanielleDefoe15 sep. 2019 - 10:06

De bewoners van de jungle zijn echt niet achterlijk en prima in staat zelf te bepalen hoe ze willen leven. Schoon drinkwater hoeft niet uit de kraan te komen.

Minoes&tuin
Minoes&tuin16 sep. 2019 - 9:06

DanielleDefoe Helemaal niet als je het eerst niet zo vervuild als wij gedaan hebben.

Minoes&tuin
Minoes&tuin16 sep. 2019 - 9:13

vervuilt...

Joop den Uil
Joop den Uil13 sep. 2019 - 9:59

''' maak inheemse volken prioriteit ''' WOW ... dat is nog eens een uitspraak, en wel door Greenpeace ... ik wil er niet eens verder over denken ... die tijd wil ik zover mogelijk van me af houden.

1 Reactie
Gefaald
Gefaald13 sep. 2019 - 10:23

Eigen volk eerst of zo ?

Jolantos
Jolantos13 sep. 2019 - 9:50

Bestaan er ook inheemse volken en inheems gebieden in Europa? En waarom?

7 Reacties
Gandalf2
Gandalf213 sep. 2019 - 11:37

Friezen? Friesland.

Miss Piggy
Miss Piggy13 sep. 2019 - 12:24

Sami (Lappen), Oud-Pruizen, Wenden, Basken o.a.

DanielleDefoe
DanielleDefoe13 sep. 2019 - 22:41

Sami

DanielleDefoe
DanielleDefoe14 sep. 2019 - 8:35

Of Friezen meer "inheems" zijn dan andere Nederlanders is de vraag. De definitie van de UN impliceert dat de Friezen als "eersten" in de kustgebieden hadden moeten arriveren. Dat was niet zo. Zij verdreven andere bewoners die van Keltische oorsprong waren. In het algemeen is het uiterst onduidelijk wie waar vandaan kwam "oorspronkelijk". Tegenwoordig zoekt men het liever in taal en cultuur. Daar valt Fries dan weer wel onder. Het Fries is tweede officiële taal in de provincie Fryslân. De Samitalen hebben vergelijkbare status in Noorwegen.

DanielleDefoe
DanielleDefoe15 sep. 2019 - 10:32

De Basken zijn een interessant voorbeeld om diverse redenen. Het standaard-Baskisch is grotendeels bedacht door één persoon en samengesteld uit locale Baskische dialecten. Baskisch behoort niet tot de Indo-Europese taalfamilie (net zomin als Fins en de Samitalen). Voor theorieen over de "inheemsheid" van de Basken hebben we meer nodig dan alleen linguistische argumenten.

Minoes&tuin
Minoes&tuin16 sep. 2019 - 8:25

Jolantos Waarschijnlijk wel. Vraag is of die even intelligent waren op dit gebied.

DanielleDefoe
DanielleDefoe16 sep. 2019 - 12:29

Minoes ook inheemse volken zijn zeer wel in staat hun eigen milieu om zeep te helpen.