Joop

Bram, Hero en de papegaaien

  •  
29-04-2015
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
De electorale logica achter het harde asielbeleid van de VVD
Pas na anderhalve week praten was de VVD bereid tot een compromis over bed, bad en brood. De partij profileert zich met hard asielbeleid, getuige ook haar voorstel vorige maand tot sluiting van de EU-grenzen. Het lijkt een klassiek gevalletje na-apen van de PVV. Leidt die tactiek tot de bedoelde electorale resultaten?
“Hopelijk geen loze belofte. Ik stel voor snel de PvdA lozen en met ons uitvoeren!” PVV-leider Geert Wilders is de enige partijleider die wel wat ziet in het VVD-plan tot grenssluiting. Dat is geen toeval. De VVD is de afgelopen jaren steeds meer met de PVV op één lijn komen te zitten met betrekking tot immigratie en integratie. Ook al blijven er verschillen, de VVD lijkt in te zetten op een tactiek van imitatie van de PVV.
De gelijkenis met 24 jaar geleden dringt zich op. In 1991 beweerde toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein dat ‘de islam’ op gespannen voet zou staan met een aantal beginselen van de liberale samenleving. Zulke uitspraken werden tot dan toe vrijwel uitsluitend opgetekend uit de mond van Hans Janmaat, de leider van de Centrumdemocraten. Hoeft geen doelbewuste imitatie door Bolkestein te zijn geweest, maar leek er wel op.
De hardere VVD-lijn past in een Europawijd patroon. Sla bijvoorbeeld de partijprogramma’s er maar op na. Voorbeeld: in de 15 Europese landen waar sinds 1945 onafgebroken verkiezingen zijn gehouden besteedden de VVD plus zusterpartijen gemiddeld 0,4% van hun programma aan kritiek op het ideaal van de multiculturele samenleving – tot 20 jaar geleden. Sindsdien ligt dat gemiddelde hoger (2,4%). Imitatiegedrag? Zou kunnen.
Imitatietactiek lijkt vooral ingegeven door concurrentieoverwegingen. In drie landenvergelijkende onderzoeken – van Tarik Abou-Chadi, van Kyung Joon Han en van mij – is bewijs gevonden voor ‘besmetting’ door anti-immigratiepartijen. Hoe meer electoraal gewin voor die partijen, des te meer de andere partijen anti-immigratie worden. Misschien is de VVD langzaam ‘besmet’ geraakt na PVV-zeges en recente peilingen.
Heeft zulke imitatietactiek het beoogde effect? De opzet van imitatie, zo is de gedachte, is om kiezers van de anti-immigratiepartij te ‘stelen’ door dezelfde beleidsstandpunten in te nemen. In een invloedrijke studie stelt Bonnie Meguid dat kiezers zouden overlopen naar een gevestigde partij zodra gevestigde partijen de standpunten van de anti-immigratiepartij overnemen. Meguid meent hier ook enig bewijs voor te vinden.
Daar geloof ik niks van. Anti-immigratiekiezers die op de PVV hebben gestemd gaan niet zomaar naar de VVD. Daar is meer voor nodig dan louter imitatie. In mijn boek stel ik dat het stelen van kiezers alleen werkt als de anti-immigratiepartij geen invloed (meer) heeft op beleid. Bijvoorbeeld als de partij wordt geboycot. Meguids bewijs voor effect van imitatie blijkt dan ook niet robuust – behalve aangaande partijen die worden geïsoleerd.
Dat is geen nieuwe stelling. In een studie uit 2006 over Duitse en Oostenrijkse partijen sprak David Art al het vermoeden uit dat een combinatie van imitatie en isolatie effectief was tegen ‘rechts populisme’. En Teun Pauwels weet de nederlaag van het Vlaams Belang in 2009 aan een combinatie van het cordon sanitaire rondom de partij plus het kopiëren van haar beleidsvoorstellen door twee rivalen, de N-VA en de Lijst Dedecker.
Wat wel nieuw is in mijn boek, is dat ik verklaar waarom die combinatie effectief is, dat ik niet alleen kijk naar anti-immigratie- maar ook naar communistische partijen, dat ik me baseer op observaties in 15 landen sinds 1944, en dat ik bovenstaande ideeën rigoureus toets. Dit resulteert in (experimenteel en non-experimenteel) bewijs dat genoemde partijen stemmen verliezen als ze tegelijkertijd worden nageaapt en gemarginaliseerd.
Na-apen en marginaliseren, kan dat samengaan? Zeker wel. Bolkestein deed dat bijvoorbeeld. Enerzijds verwoordde hij in 1991 ‘dezelfde zorgen als Janmaat’, zoals UvA-hoogleraar Jean Tillie schrijft in zijn boek Gedeeld land . Anderzijds behandelde Bolkestein Janmaat als verstotene: “U hebt zichzelf buiten de discussie geplaatst. Een dialoog tussen ons is onmogelijk.” Bolkesteins tactiek wordt algemeen als succesvol beschouwd.
In de huidige situatie is dus cruciaal in hoeverre kiezers verwachten dat Wilders invloed gaat hebben. Zolang de PVV geïsoleerd lijkt zullen haar in 2012 verloren kiezers niet gauw terugkeren. Op deze kiezers jagen de papegaaiende partijen. Er is een kleine kans dat die kiezers Bram Moszkowicz of Hero Brinkman als serieus alternatief gaan zien. Via de harde lijn poogt de VVD dit wellicht voor te zijn en die kiezers aan zich te binden.
Zo houden anti-immigratiekiezers voorlopig invloed op het asielbeleid. Met of zonder Wilders.
Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar

Reacties (17)

JoopSchouten2014
JoopSchouten201429 apr. 2015 - 14:16

Na-apen en spiegelen, bewust of onbewust, is logisch. Dat had ik ook wel kunnen vertellen. Dat veel politici een groot ego hebben en machtswellustig kunnen zijn ook. Goed dat de vergelijkende feiten de huidige realiteit ondersteunen. Bedankt daarvoor.

zweistein
zweistein29 apr. 2015 - 14:16

Als de PVDA weer op haar oude niveau wil komen moet ze ook de PVV gaan na-apen. Dat zal meer succes hebben dan wat de VVD nu doet, want de VVD blijft een kapitalistische elite-partij. Het is ook de enige manier om het klassieke socialisme te redden.

Armagaddon
Armagaddon29 apr. 2015 - 14:16

>>> Ondanks of eerder dank zij de serieuze politieke analyses en reacties, ben ik eerder geneigd naar onze back to the roots te gaan ,conclusie: namelijk naar onze verre voorouders te gaan... >>> Dus gewoon naar het aapachtige met het na- aap gedrag en de andere partij hiermee de "ogen uit te steken.."door nu het electoraat te verleiden ofte wel af te pikken.....smile...

Machielse2
Machielse229 apr. 2015 - 14:16

Beetje de vraag wie was er eerder, de kip of het ei. In principe zou je zeggen (hopen) dat in een indirecte democratie uiteindelijk ook de standpunten van de bevolking worden overgenomen. Wanneer er meer en meer mensen over bepaalde topics meningen hebben is het niet meer dan logisch dat uiteindelijk partijen dat overnemen. Daarbij is 20 jaar veel tijd en is de maatschappij enorm veranderd. De reden dat de PVDA een margepartij is / aan het worden is. Is omdat de partij zich vervreemd heeft van zijn originele doelgroep. Welke gemiddelde werknemer (arbeiders bestaan niet meer) zou nu nog PVDA stemmen?

rbakels
rbakels29 apr. 2015 - 14:16

Met Bolkestein is het allemaal begonnen. Die was Shell uitgeknikkerd omdat hij zo opportunistisch en beginselloos was dat het zelfs Shell te gortig werd. De VVD was een partij van vrolijke liberalen zoals Wiegel en Nijpels. Bolkestein flikkerde ze eruit en sloeg een conservatieve weg in, die niets meer met liberalisme te namen heeft. Bolkestein introduceerde het populisme in Nederland. Waar het tot dan toe als een vorm van beschaving gold om tolerant te zijn voor vreemdelingen, zeker in Nederland, zei Bolkestein dat xenofobie begrijpelijk is en niet meer een gevoel dat je hoort te overwinnen. Verder introduceerde Bolkestein quasi-beschaafde terminologie om discriminatie te rechtvaardigen. Ik herinner mij dat hij zei "dat de westerse cultuur natuurlijk veruit superieur is". Naar welke maatstaven? Juist, naar zijn eigen maatstaven. En hij doelde natuurlijk op moslims, en niet op duizenden jaren oude oosterse culturen. Toen Rita Verdonk probeerde Mark Rutte pootje te haken, was Bolkestein op de hand van Verdonk. Hoewel het steeds duidelijker werd dat Verdonk een politieke brokkenpiloot was, wilde Bolkestein Verdonk, louter met het argument at ze meer stemmen zou trekken. Wederom: beginselloos opportunisme. Ook is Bolkestein de inspirator van de afwijzing van de rechtsstaat door de VVD. Ja, ze praten onophoudelijk over de rechtsstaat, maar dan bedoelen ze "meer blauw op straat", en niet de klassieke rechtsstaat met gescheiden machten zoals die sinds eind 18-de eeuw model is voor all fatsoenlijke landen. Met zijn geaffecteerde spraak is Bolkestein niets anders dan de spreekbuis van de onderbuik van Nederland. Zijn leerling Wilders perfectioneerde het "format": lekker destructief mopperen op alles. Gadver.

Brauswasser
Brauswasser29 apr. 2015 - 14:16

Binnen dat papagaaien gedoe is het wel verstandig om een kiesdrempel van 4% = 6 zetels te gaan bepalen. Dan is het ook niet meer mogelijk om als éénmans-fractie door te gaan. Straks hebben wij 25 loketten in de kamer en een regering met 8 loketten. Dan krijgen wij een MP die dagelijks langs de loketten moet gaan reizen.

Klapschaats2
Klapschaats229 apr. 2015 - 14:16

Er bestaat een asielbeleid van dit kabinet waar naast VVD, ook de PVDA deel van uitmaakt. Bovendien heeft het kabinet de steun van vele partijen in de Eerste Kamer. Dit beleid is niet hard om hard te zijn. Indien iemand niet aan de ruime voorwaarden voldoet (1e tak van het beleid), vindt uitvoering van de 2e tak van het beleid plaats: heen zenden van betrokkene. Al het andere is openzetten van de deur. Wagenwijd openzetten ...

neutralist
neutralist29 apr. 2015 - 14:16

[...besteedden de VVD plus zusterpartijen gemiddeld 0,4% van hun programma aan kritiek op het ideaal van de multiculturele samenleving] Waarvan overigens zelfs de PvdA heeft toegegeven dat dat ideaal te hoog gegrepen is en in Nederland mislukt.

123456zeven
123456zeven29 apr. 2015 - 14:16

Tijdens die anderhalve week praten is er naar een compromis gezocht. Toen was de PvdA pas bereid dat compromis te aanvaarden.

123456zeven
123456zeven29 apr. 2015 - 14:16

Het zal de kiezer niet zo heel veel uitmaken *welke* partij zijn standpunten uitdraagt en implementeert, *als* er maar een partij is die dat doet. En als er heel veel kiezers zijn met een bepaald standpunt, dan zal een partij die die standpunten uitdraagt heel veel stemmen krijgen. dat heet democratie.

hansdetorenkraai
hansdetorenkraai29 apr. 2015 - 14:16

Universitair hoofddocent, UvA! Dacht even aan de denktank van de PVDA maar ik vergis me.

[verwijderd]
[verwijderd]29 apr. 2015 - 14:16

--- Dit bericht is verwijderd —

1 Reactie
Jansen & Jansen
Jansen & Jansen29 apr. 2015 - 14:16

Je ziet over het hoofd dat nog niet zo heel lang geleden de door jou genoemde partijen op een enkele onzinoprisping als boerenpartijd, oudernpartij, ds70, centrumdemocraten ofzo gewoon samen ALLE zetels hadden. Daardoor kon er altijd een stabiele coalitie met een linkse of rechtse voorkeur gevormd worden. Nu hebben de genoemde partijen net iets meer dan de helft, en kan er dus met moeite een instabiele coalitie die van links tot rechts bestrijkt gevormd worden. Dat is het probleem dat de kiezer die op de kantlijnschreeuwers stemmen veroorzaken.

Windowjan
Windowjan29 apr. 2015 - 14:16

Als Universitair hoofddocent heeft U totaal niet in de gaten wat de gemiddelde Nederlander vindt. Papegaaien zijn er in Nederland meer dan voldoende, klagen dat we niet sociaal of juist te sociaal zijn, de gulden middenweg is ook hier ver te vinden. In mijn ogen bent U ook een papegaai, wel klagen maar inhoudelijk geen oplossing aandragen. Waarom stemmen er zoveel mensen (zelfs een flink aantal moslims) op de PVV/VVD, of aan de andere kant alle linkse partijen? Goede vraag lijkt mij. Ik ken mensen uit de ''grote stad'', en ook uit de bijbelgordel, hoog en laag opgeleid, wit en zwart, en van alle geloven. en alles er tussenin. Het overgrote deel vindt dat er een helder asielbeleid moet komen, wie is een asielzoeker/wie is een economisch vluchteling. Een referendum over asielzoekers zou een oplossing kunnen zijn, nogmaals, moeten we wel eerst begrijpen wie hier terecht of onterecht een beter leven in het oog heeft.

1 Reactie
Ethio
Ethio29 apr. 2015 - 14:16

"Een referendum over asielzoekers zou een oplossing kunnen zijn, nogmaals, moeten we wel eerst begrijpen wie hier terecht of onterecht een beter leven in het oog heeft." U kletst. Er zijn ongelofelijk veel verdragen en jurisprudentie over wat asielzoekers zijn etc. Het probleem is natuurlijk om in elk individueel geval te bepalen wat de exacte situatie is. Als je uit een 'failed state' komt is dat nog niet zo gemakkelijk. Wat voor soort referendum stelt u eigenlijk voor? Over de definitie van asielzoekers? Over de aantallen die binnen mogen? Over procedures en criteria?

[verwijderd]
[verwijderd]29 apr. 2015 - 14:16

Echte anti's gaan voor het echie, niet op het waterig en huichelachtig aftreksel dat de VVD is. Maar goed, het is wel een reden te meer om nooit op de VVD te stemmen.

1 Reactie
Brauswasser
Brauswasser29 apr. 2015 - 14:16

Binnen een democratie, mag iedereen dat gelukkig nog zelf bepalen.