Boekorama

Belangrijkst initiafief deze boekenweek komt dit jaar met een noodkreet uit volstrekt onverwachte hoek; Oekraïne. Boekenwinkeltje ‘Mijn boekenplank’ werd getroffen door oorlogsgeweld en collega-boekwinkeltje Colette te Den Haag start terstond een hulpactie.       

Geef uzelf het mooiste boekenweekgeschenk ooit, namelijk dat aan een ander. Is het niet immers zaliger te geven dan te nemen? Natuurlijk is het dat, en zeker als het om BOEKEN, bron aller kennis, gaat. Doneer wat centjes of stuur een boek naar Melania.

Naast een geeltje in de winkel doneer ik hierbij onderstaande Joop-column met het credo: Fuck the war, red de cultuur!

“Zij voor wie het bestaan van een boek onverdraaglijk is vormen, het lijdt geen twijfel, het grootste gevaar voor onze wereld. Dat sluit niet uit dat zij die geen weet hebben van een boek wellicht onze redding zijn”. (Gerrit Komrij. ‘Lof der simpelheid’)

Een curieuze stelling van Komrij en in beide gevallen niet van toepassing op Pedro Reyes, eigenaar van een privé-bibliotheek die vele boekofielen de tong uit de mond zal laten hangen. Deze Mexicaanse multimediale artiest bestond het een volledig betonnen complex op te richten waarin huis, bibliotheek en werkruimte een organisch geheel vormen.

Reyes en zijn vrouw verzamelden zo’n veertigduizend (!) boeken in hun huisbibliotheek die ook open staat voor anderen, die op hun beurt soms ook weer boeken in brengen. De collectie is inmiddels nauwelijks meer beheersbaar en overwogen wordt het papieren monster onder te brengen in een apart gebouw. Wat hebben sommige mensen toch jaloersmakende problemen.

Welke boekofiel heeft tenslotte ooit genoeg boeken? Het is dikwijls alleen de begrenzing van een woonruimte die de verzamelaar dwingt tot proportionele ingrepen. Immer leidend tot onverbiddelijke keuzes en die telkens rijzende vraag: ‘Ga ik dit boek ooit nog (her-)lezen?'

Uiteraard is het achterliggend besef van de estethische waarde van een goed gevulde boekenkast het gruwelijk lot van elke boekofiel. De ruggen, het aanzien van de collectie in de ruimte, stuk voor stuk herinneringen aan een verhaal, de herkomst van het boek, de mogelijke gever, de positie t.o.v. de andere werken, de waarde van opgeslagen informatie. Allemaal factoren die de mens voor onmogelijke keuzes plaatst. Wie verwijdert moedwillig een herinnering? Is het opschonen van een boekverzameling niet eigenlijk het begin van de eigen teloorgang?        Parallellen met Alzheimer en dementie dringen zich op.

De grootste uitdaging betreft boeken waarvan men in alle rust en rede kan verwachten dat men ze nooit zal lezen. Hierbij betreft het niet die ongevraagde titels die men van onwetenden en goedbedoelenden wel eens krijgt toegestopt bij wijze van cadeau. Dergelijke werken vinden immers hun weg probleemloos hun weg naar kringloop en weggeefkast. Het gaat om boeken met een zeker magnetisme. De inhoud heeft een belang, hoger dan de waarde die de bezitter ervan kan bepalen. Een historische, danwel door zeldzaamheid verkregen antiquarische waarde. Oude boeken in vergeeld perkament, in gotisch schrift geschreven Latijnse teksten, geïllustreerd met fijne gravures, bijna museale objecten kortom die nauwelijks onberoerd laten. Ze kleven als het ware aan de boekenplank en zullen slechts door een uitslaande brand of door het onbenul van erfgenamen aan de collectie onttrokken worden.

Één van de werken waar ik met een aan zekerheid grenzende overtuiging nooit aan zal beginnen betreft een werk dat door zijn omineuze inhoud bij voorbaat vrijwel onleesbaar is.

‘Hitler’s table talk’  is zo’n boek waar ik wellicht nooit aan begin, maar het staat leesklaar, 640 pagina’s dik. Het historisch document werd gevonden bij de weduwe van Martin Bormann en bevat de onvoorstelbare notulen die zijn adjudanten Heim en Picker maakten van gevoerde formele en informele tafelgesprekken waarin Hitler zijn ideeën uiteenzette (Eerder werd het werk gedeeltelijk uitgegeven onder de titel ‘Hitler’s Tischgespräche im Führerhauptquartier’ ). Die aantekeningen werden met zijn toestemming vastgelegd maar waren uiteraard nooit bedoeld voor de nieuwsgierige, naoorlogse ogen van de wereld.

Men begeeft zich als het ware tussen Hitler en de zijnen, gezeten aan lunch of diner, wat de verzameling gesprekken zo onuitstaanbaar aantrekkelijk maar tegelijk gruwelijk onleesbaar maakt.

De ware boekofiel wordt geconfronteerd met keuzes die gewone mensen gelukkig nooit zullen hoeven maken.                                                              

En zo heeft Komrij toch nog een beetje gelijk.