Bloedserieuze showbizz

Dat het acteervak geen sinecure is zal duidelijk zijn. Daar is geen dichterlijke overdrijving of verheven diva-gedrag bij.                 Kort gezegd: Het vak vreet en spuugt uit. Drie beoefenaars over de ware betekenis van de kadaverdiscipline.

Een van ’s lands beste ‘all-rounders’ Willem Nijholt zong, danste en acteerde én excelleerde in al die facetten. Dat deed hij onder andere in de bijzonder succesvolle musical ‘Foxtrot’ in 1977. Annie M.G. Schmidt schreef de productie die zij beschreef als “..iets luchtigs met een afgrijselijke ondertoon”. In twee jaar tijd werd de musical maar liefst 400 (!) keer gespeeld waarvan Nijholt anderhalf jaar draaide op gekookte vis en worteltjes. Er was een acute maagzweer vastgesteld maar producent John de Crane regeerde met ijzeren hand.

Willem Nijholt over die dagen (in zijn brieven aan Hella Haasse): “Nou ja, zo gaat dat dan. Producent John de Crane liet me gewoon met bijna veertig graden koorts het toneel op gaan, hoor. “Als je moet overgeven, nou dan zetten we aan iedere kant van de coulissen toch een emmertje water voor je neer..”, en hup de bus in naar Godweetwaar, want er wacht een volle zaal, terwijl ik bij hem nog geen tweehonderd gulden per avond verdiende bij Foxtrot.

Een acteur kan niet anders. Hij móet zijn vak uitoefenen, desnoods tegen de klippen op. “..Een rol spelen is léven”, aldus Nijholt.

Éen van zijn grote leermeesters, cabaretier/zanger Wim Sonneveld riep iets dergelijks al eerder;“Theater is geen beroep, dat is een leven!” Reden voor velen dat vak te kiezen maar voor een nóg grotere groep reden dat vak te mijden dan wel vroegtijdig te verlaten. Het vergt simpelweg alles van een mens en laat nauwelijks ruimte voor een normaal, sociaal bestaan.

Wie de kans krijgt een repetitie, of doorloop, te mogen bijwonen voelt zich blootgesteld aan het publiek zoals de acteurs dat zelf moeten ervaren. Die oefenperiodes zijn van dermate, intieme aard dat ze fysiek beroeren op diep persoonlijk niveau. Pas op die, door velen geambieerde plaats, bespringt je de beleving van duizend, nieuwsgierig gerichte ogen. Op een plek in de spotlights waar geen ontsnappen aan is. Acteurs die zich op een podium bloot geven is van een waarachtige schoonheid die in het échte leven nauwelijks maakbaar is, maar geeft ook een wreed, ontluisterend beeld van dat vak. De kwetsbaarheid in het harde licht, de lege planken en vooral, de lege zaal geven de artiesten geen enkel tegenwicht. Er is geen lach of applaus waar men op kan reageren, alleen de echo van eigen stem en de eventuele tegenspeler. Het is geploeter.

Bibeb (Elisabeth Maria Lampe-Soutberg) interviewde de gelauwerde acteur Sir John Gielgud op het hoogtepunt van zijn carrière:

“De speelduur van ‘The Potting Shed’ van Graham Greene is gepland op 8 maanden. Alles is duur, sedert de oorlog, een stuk moet lang lopen, dat is noodzakelijk. Helaas, want ik haat het. Het is afmattend, vervelend en zwaar. Hoewel…het is ook belangrijk om een stuk te spelen, dat een jaar lang achtereen gaat. Het publiek begint je dan als acteur te kennen. Ik heb er wel wat aan gehad. Een goede oefening, het eist perfecte techniek en een straffe discipline om je spel elke avond fris te houden. Toch háát ik het”.

Voor het acteervak moet je vooral geboren zijn.