Blijven we vasthouden aan het energiebeleid van de eendagsvliegen

Het dorp waarin ik woon is een typisch, wat groter, Drents dorp met zo’n 4000 inwoners. Een deel van het dorp heeft het dak voorzien van zonnepanelen. Een deel zal het doen voor financieel gewin, maar bij anderen zoals ik, spelen meer nobele motieven zoals milieu, klimaat en een toekomst voor mijn kinderen zeker een rol. In de winter leveren mijn eigen zonnepanelen niet voldoende energie voor mijn gebruik en in de zomer juist veel te veel. Zelfs mijn kleine elektrische auto verbruikt niet voldoende om dat op te lossen. In de zomer zal mijn dorp vaak volledig energie neutraal zijn en misschien zelfs stroom leveren aan de omgeving. Groene stroom hoeft zelden ver te reizen voor het een liefhebbende gebruiker vindt.

Veel energie die "mijn huis opwekt", wordt al in mijn eigen huis verbruikt zodat het gemeenschappelijke en blijkbaar overbelaste netwerk helemaal niet wordt belast. De energie die het net op gaat wordt waarschijnlijk 1 huis verder of binnen een straal van 100 meter verbruikt. Een efficiëntere manier om energie aan burgers te leveren gaat er niet komen. De energie komt ook nog eens gratis van boven en niet uit een ver land met een moorddadig regime.

Meer vertrouwen op in Nederland geproduceerde energie is al sinds de oliecrisis in de jaren '70 een erg goed idee. Dat het genereren van zonne-energie vanaf 1 januari 2027 wordt bestraft is op zijn minst raar. Vanaf 1 januari mogen energiebedrijven geld vragen voor groene energie die ze gratis krijgen en die energie verkopen zonder verdere voorwaarden die iets tegenover die gratis geldstroom staan. Het behoort tot het soort oplossingen die de laatste decennia in de plaats zijn gekomen van échte oplossingen.

Nederlanders, die werkelijk overal een mening over hebben, zijn opvallend onkritisch bij grote onderwerpen. Zo is een groot deel van Nederland er blijkbaar van overtuigd dat we kernenergie nodig hebben en dat dit de meest efficiënte manier is om euro's te besteden. Maar kernenergie is veel te duur om dat zomaar voor waar aan te nemen. Ook weten we zeker dat we 3,5% van het BNP aan defensie moeten uitgeven omdat Rusland ieder moment kan aanvallen. Maar het is zeer onwaarschijnlijk dat Rusland een open aanval zal doen. Ze trollen ons bij het leven, maar verder is Rusland te zwak en staat het regime ook intern te zwak om dat zomaar te geloven.

We geloven dat het jaarlijks verhogen van premie en eigen risico de beste manier is om de kosten voor gezondheidszorg onder controle te houden. Maar volgens mij maken beide ons niet gezonder. Uitgestelde zorg kan zelfs leiden tot hogere kosten. Natuurlijk komen de kerncentrales in de Eemshaven omdat daar "ruimte op het net is". We kunnen immers geen netwerk uitbouwen in de 15-20 jaar die het kost om een kerncentrale te bouwen!? Rutte waarschuwde dat we alvast Russisch moesten leren als we geen 3,5% aan defensie zouden uitgeven. Maar qua echt kritisch denken past de gemiddelde Nederlander ook zonder Russisch te spreken prima bij Rusland en we hebben zelfs een politieke partij die ongegeneerd met Rusland flirt.

Lang geleden, ik denk dat het 2007 was, las ik een rapport over de aanpassingen in het energienet die nodig waren voor de toen nog komende energierevolutie. Als ik me niet vergis was het rapport de vrucht van een samenwerking tussen de Gasunie, Essent en de Rijksuniversiteit Groningen. In die tijd vormden neoliberalisme en marktwerking nog het duizend-dingen-doekje dat vanzelf alles zou oplossen. Er zijn mensen in ons land die daar nog steeds in geloven. Het Groningse rapport kwam in de verkeerde tijd en waarschijnlijk ook uit de verkeerde plaats om een rol te spelen. De schrijvers van het stuk beschreven de huidige situatie echter vrij goed. Ze stelden voor om naar een ander soort energienetwerken te gaan waarbij lokale energie opslag en veel kleinschaliger lokale energieopwekking voorop zou staan. Veel technologie die daarvoor nodig was, was nog nieuw, maar is nu gewoon van de plank te kopen. Iedereen die het geld ervoor heeft koopt het ook voor zijn eigen huis. De rest overweegt de zonnepanelen uit te zetten. Dat is zeker niet de slimme oplossing die de schrijvers van het rapport voor ogen stond.

Met de omarming van de marktwerking kregen we een economie voor de eendagsvliegen. Managers van grote organisaties werden en worden per jaar afgerekend. Vaak door mensen die niet zo van de inhoud zijn. Elon Musk zijn succesvolle aanpak bestaat eruit dat hij erin slaagt om wel een langetermijnstrategie uit te zetten, dat hij de inhoudelijke mensen wel vertrouwt en dat hij de pijn die dat op korte termijn oplevert acceptabel maakt voor zijn investeerders. Voor extreemrechtse lezers: dat was hoe de VOC ook ooit begon ;-).

Veel grote problemen waar we nu mee kampen zijn het gevolg van de eendagsvliegmentaliteit. Managers verklaren soms zelfs ronduit dat verder dan 1 jaar vooruit kijken onzin is omdat alles toch weer verandert. Maar het genoemde rapport bewijst dat ze ongelijk hebben. Als dat rapport 20 jaar geleden was opgepakt, was het terugleveren van zonne-energie naar de buren in deze tijd met hoge gas- en olieprijzen een echte zegen geweest voor land, milieu en klimaat. Kleine energiecentrales (wat zonnepanelen zijn) erg dichtbij de plek van gebruik, daar kan toch niemand op tegen zijn? Het oplossen van de pieken in het net is met opslag in deze tijd een stuk eenvoudiger te realiseren dan het oplossen van de oorlogen die Poetin en Trump zijn begonnen. Waarschijnlijk blijft de wereld onder invloed van ongelijkheid en klimaatverandering onrustig. Leunen op de aanvoer van goedkope olie, gas en ja ook uranium, is geen geweldige strategie om de toekomst mee in te gaan.

In plaats van een Deltaplan voor kritieke punten die zich aandienen stapelen we al decennia zandzakken op zwakke dijken en kraaien victorie over het resultaat. Het stikstofprobleem kennen we bijvoorbeeld al sinds de jaren '80 toen we de mestbank oprichtten. Nederland kent veel sectoren die in feite zwakke dijken versterkt met zandzakken. Brekelmans mag bij iedere talkshow vertellen dat het sociaal stelsel te duur is en dat de uitkeringen omlaag moeten. En dat horen we ook al sinds de jaren '80. Maar niemand stelt de kritische vraag waarom er zoveel mensen te ziek zijn om te werken? Waarom er zoveel mensen werkloos zijn? Niemand vraagt naar de analyse die de echte oplossing in zich heeft. Niemand vraagt wat er met de mensen gebeurt die uit de WW worden geschopt of die worden gekort op hun WIA. Die vinden geen werk zoals de VVD zal zeggen, maar leven vanaf dan een marginaal bestaan en laat de VVD eerst maar aantonen dat het niet zo is!

Menselijk leven voor iedereen is de echte opbrengst van het sociale stelsel. Waar de kritiekloze kijker na het kritiekloze interview mee blijft zitten is de eeuwige suggestie van de VVD dat werklozen lui zijn en arbeidsongeschikten profiteurs. Terwijl het gewoon ex-werknemers zijn die vaak decennia netjes een baan hebben gehad en hun premies hebben betaald. Het verlagen van WW en WIA leidt tot een plus in de boeken maar een veel grotere min in de samenleving. 

Als links echt wil scoren komen ze met inhoudelijke plannen om het tij te keren. Durf groter te denken dan bekrompen rechts. Rechts denken leidt ons al jaren van crisis naar crisis. Geef de Nederlanders weer een land om in te geloven. Pak onze energienetwerken terug en zorg voor een toekomstbestendige energievoorziening waar alle groene energie een zegen is. Zie gezondheidszorg als een uitdaging om niet ziek te worden, in plaats van als een marktsector waar geld verdiend moet worden. Bescherm het sociaal stelsel door werknemers te beschermen tegen uitval in plaats van mensen te straffen die altijd het juiste hebben gedaan. Bekijk de veiligheid van ons land in Europees perspectief, want niemand valt specifiek Nederland aan. De VVD, ja het is best grappig, heeft al het goede voorbeeld gegeven door de bouw van de kerncentrales door een nieuw op te richten overheidsbedrijf te laten verrichten en daarmee hun neoliberale lijfspreuk vaarwel te zeggen.

Maak Nederland weer een inspirerend land, want inspiratie om aan iets goeds te werken hebben we in deze donkere tijden meer dan ooit nodig.