Bij wie in de EU is PRO’s links-progressieve koers in goede handen?

In september kiezen PRO-leden via een partijreferendum bij welke Europese politieke familie de fusiepartij zich aansluit. Voor veel leden is dit wellicht een technische keuze. Want waarover gaat dit referendum precies en welke overwegingen spelen mee?

De kern van het partijreferendum
De keuze gaat over PRO's lidmaatschap van een 'Europese politieke partij' (of 'Europartij'), specifiek tussen de Europese Groene Partij (EGP), waar GroenLinks voorheen lid van was, en de Partij van Europese Socialisten (PES) van de voormalige PvdA.

Net als in Nederland is de Europartij niet hetzelfde als de parlementaire fractie. Zo bestond de fractie GroenLinks-PvdA uit twee partijen. In het Europees Parlement zat GroenLinks in Greens-EFA, bestaande uit twéé Europartijen (de EGP en de Europese Vrije Alliantie); PvdA zat in de S&D. Het PRO partijbestuur zoekt een constructie waarmee de huidige Europarlementariërs tot de volgende Europese verkiezingen binnen hun fracties kunnen blijven.

Of dat nu lukt of niet, het referendum zal in ieder geval wel bepalen in welke Europese fractie PRO vanaf 2029 zit. Dit is voor zowel leden, kiezers als de Europarlementariërs zelf het meest tastbare gevolg. Hoe de fractiekeuze voor PRO uit kan pakken is dan ook een essentiële overweging.

PRO: Boegbeeld van de Groenen of middenmoot van de S&D?
Aanvankelijk zullen de fracties dus niet noodzakelijk groeien of krimpen. Maar welke positie zou PRO in de toekomst in kunnen nemen in de twee fracties? Momenteel zou PRO bijvoorbeeld de tweede grootste partij binnen de Greens-EFA zijn, maar slechts de zesde partij binnen de S&D. Voor de vorige twee parlementen is het plaatje hetzelfde: een combinatie van GroenLinks-PvdA zou steeds prominenter zijn geweest binnen Greens-EFA dan binnen de S&D.

Daar staat tegenover dat de S&D traditioneel groter is dan Greens-EFA, al krompen de sociaaldemocraten de afgelopen twaalf jaar consistent in het Europees Parlement. Dit referendum gaat dus deels om de kans op invloed: denken partijleden dat PRO meer bereikt voor progressieve politiek als middelgrote speler in een grote fractie (ook als deze verder krimpt), of als leidende partij in een middelgrote fractie?

Zowel Greens-EFA als S&D zijn regelmatig nodig om meerderheden te verzekeren in het Europees Parlement, zelfs als de eerste niet een van de grootste politieke fracties is. Als we naar de dynamiek binnen de fracties kijken, is het de vraag wat PRO-leden zelf hopen te bereiken. Denkt men andere partijen in S&D te kunnen beïnvloeden of zal het juist PRO zijn die vaak water bij de wijn moet doen?

Het is vaak niet mogelijk gebleken de S&D-leden uit Midden- en Oost-Europa zoals de grote Roemeense PSD inhoudelijk dichter te brengen bij voor linkse Nederlanders belangrijke progressieve onderwerpen zoals klimaatbeleid, de rechtsstaat of lhbtqia+-rechten. Voor andere partijen, zoals de Duitse en Spaanse, gelden nauwe banden met belangenorganisaties in de industrie of landbouw die zwaar doorwegen voor hun Europarlementariërs en niet altijd in de richting waaraan PRO voorkeur aan zou geven. Dat wil niet zeggen dat er geen invloed is, maar deze is wellicht bescheiden. Weegt dat dan op tegen de prijs van de compromissen die PRO zelf sluit?

Binnen Greens-EFA ontbreken zulke fundamentele meningsverschillen. Zou PRO als gematigde stem binnen de Groenen dan wellicht meer bijdragen aan groen-rode samenwerking in Europa? Want compromissen blijven er altijd, maar PRO zou binnen de Groenen een grotere stem hebben in het zetten van de prioriteiten om zo meer invloed uit te oefenen buiten de fractie.

En die ideologische prioriteiten, daar draait het natuurlijk vooral om. Welke politieke familie past het best bij PRO’s progressieve politiek? De groene fractie stemt bijvoorbeeld over het algemeen zowel sociaal als groen, terwijl dat voor de S&D op bepaalde progressieve issues af en toe minder het geval is. Zowel GroenLinks als de PvdA volgden meestal de Europese fractielijn en op het Europese niveau is dat een merkbaar verschil. Zo stemde de S&D in de vorige zitting van het Europese Parlement vaker hetzelfde als Renew Europe - de groep van de VVD en D66 - dan dat ze als Greens-EFA stemde. Als PRO in de S&D-fractie belandt, zal het dus mogelijk op onderwerpen als migratie, klimaatactie en landbouw moeten inboeten aan de eigen progressieve standpunten.

Het toekomstpad van links-groen in Europa
Toch lijkt er iets te zijn veranderd voor PRO binnen de huidige zitting van het Europees Parlement. Zo berichtte NRC vorige week dat de Europese PRO-vertegenwoordigers met een PvdA-achtergrond vaker meestemmen met de Groenen dan met de S&D. Laat het eigenlijke stemgedrag dan zien bij wie PRO’s progressieve politiek wellicht het beste past in Europa? En indien PRO-leden anders besluiten, heeft de S&D er dan vanaf 2029 een nieuwe dissidente delegatie bij?

Dit is het soort afwegingen dat PRO-leden mee zullen moeten nemen in hun keuze tussen twee Europartijen in september. PRO is slechts één speler in de uitgebreide Europese politiek, maar de uitkomst van het referendum zou voor de toekomst van groen-rode samenwerking in Europa best wel eens bepalend kunnen worden.