Bij een volgende ‘11 september’ of ‘7 oktober’ haalt de wereld de schouders op

Afgelopen september was het precies vijfentwintig jaar geleden: Nine-eleven. De beelden staan menigeen nog op het netvlies gegrift: de aanslag op de Twin Towers door Al-Qaida, met drieduizend doden. De gevolgen lieten zich minder makkelijk in één dramatisch tv-kwartier samenvatten. Zij behelsden de Amerikaanse inval in Afghanistan en in Irak, gevolgd door een langdurige bezetting. Eindresultaat: ongeveer negenhonderdduizend doden. Dat is driehonderdmaal zoveel. Die staan bij ons in Europa wat minder op het netvlies gegrift. Arabische doden immers.

Een kleine maand na de herdenking van 11 september was het 7 oktober: drie jaar na de pogrom van Hamas in Israël, met twaalfhonderd doden. De gevolgen: de nog steeds lopende genocide in Gaza. Voorlopige tussenstand: zeker tachtigduizend doden. Dat is bijna zeventigmaal zoveel. Van de Gazastrook is inmiddels minder over dan in 1945 van Warschau of Berlijn. Dat zien we ongeveer dagelijks op TV, maar leidt niet tot enige concrete stap. Arabische doden immers.

U hoort mij niet zeggen dat dat laatste de publieke opinie bij ons koud laat. Rode-lijn-demonstraties genoeg, er komt er binnenkort weer eentje aan, en aan een vorige nam, naar verluidt, ooit ook een toekomstige premier deel. Maar als het om het Midden-Oosten gaat, zijn veel Nederlandse politici slechts verstandig als ze nog niet, of niet méér zelf voor belangrijke beslissingen staan. Ver na hun ministershap kwamen Van Agt, Van den Broek, Van Aartsen en Van Eekelen tot het juiste inzicht. Alleen zette dat toen in Den Haag geen zoden meer aan de dijk.

Na 11 september leefde vrijwel de hele wereld met Amerika mee. Zelfs Iran - sinds twee decennia de grote boeman van de Verenigde Staten (en omgekeerd) - toonde zich verrassend empathisch, veroordeelde direct de aanslag en bood zelfs samenwerking tegen de Taliban en Al-Qaida aan, waarbij het geheime inlichtingen deelde. En al na een dag werd - voor het eerst in een halve eeuw - artikel 5 van de NAVO, dat bij een aanval tot militaire bijstand verplicht, geactiveerd.

Ook na 7 oktober was in het Westen het medeleven bijna onvoorwaardelijk groot. Nederland steunde vrijwel Kamerbreed zonder enige restrictie het recht van Israël op zelfverdediging. Kanttekeningen daarbij - dat aan 7 oktober wel wat voorafging, namelijk vele decennia onderdrukking en ontrechting van de Palestijnen - werden nog niet getolereerd. Elders werden die kanttekeningen wel gemaakt: voor veel Arabieren was de pogrom een koekje van eigen deeg.

Maar evenmin als 7 oktober zonder enige voorgeschiedenis uit de lucht kwam vallen, zoals Israël het graag doet voorkomen, werd op 11 september in de het allereerste contact wereldgeschiedenis tussen Amerika en het Midden-Oosten gelegd. Ook daaraan ging het nodige vooraf, wat Bush indertijd het liefst evenzeer onder tafel veegde, als Netanyahu dat nu doet in zijn geval.

Na Nine-eleven sprak toenmalig premier Wim Kok de hoop uit dat Washington beheerst zou reageren en niet wild om zich heen zou slaan. De zelfbenoemde kosmopoliet Frits Bolkestein sprak toen bestraffend over 'gemekker in de zijlijn'. Maar Kok kreeg dus wel gelijk. Amerika begon wild om zich heen te slaan, zoals Israël inmiddels ook.

In 2001 stond Amerika internationaal op het toppunt van macht en aanzien. Na de instorting van de Sovjet-Unie was Rusland voorlopig geen partij meer. En China was dat nog niet. De wereld leek unipolair - en zoiets leidt snel tot overmoed. Die volgde dan ook, met de Amerikaanse aanval op Afghanistan, en vooral de op leugens gebaseerde inval in Irak, met de gedachte dit land na de val van Saddam naar eigen evenbeeld te kunnen herscheppen - tot het één op één implementeren van de verkeersregels van Maryland toe.

Met het Irakese debacle verspeelde Amerika internationaal veel aan gezag. De neergang werd enigszins opgehouden door de meest verstandige president van deze eeuw, Obama, maar onder Trump heeft die zich - zeker in zijn huidige tweede termijn - versneld voortgezet. Een narcistisch monster dat zichzelf voor een genie houdt maar van elke kennis gespeend is, en met zijn wispelturige fratsen de halve wereld in brand steekt en de andere helft van zich heeft vervreemd. Een struikrover die openlijk spreekt in termen van 'buit' voor hem als winnaar.

De complete nederlaag tegen Iran doet hem, in het aanzicht van desastreuze verkiezingen, steeds wilder om zich heen slaan, met als dieptepunt juist dit weekend het totale verraad van Oekraïne door een dieseldeal met het Kremlin te sluiten. De VS zelf zijn inmiddels al veranderd in een autocratische schurkenstaat, waar de ene na de andere ooit onafhankelijke staatsinstitutie onder Trumps druk bezwijkt. Bij de komende mid-terms hebben de Amerikanen de laatste kans het tij te keren. Dat Amerika internationaal nog niet volledig is geïsoleerd komt door zijn (afbrokkelende) macht - van enig aanzien is geen sprake meer.

Over het 'aanzien' van Israël kunnen we nog korter zijn. In een nog veel sneller tempo dan Amerika na 11 september heeft het na 7 oktober zijn krediet bij elk zinnig mens verspeeld. Het land is - terecht - inmiddels paria geworden. Het moorddadige Netanyahu-regime heeft 7 oktober aangegrepen om de verdrijving van de Palestijnen uit Palestina te voltooien, en windt daar ook steeds minder doekjes om. Dat de komende verkiezingen daaraan veel zullen veranderen, valt te betwijfelen: blijkens opiniepeilingen is daarvoor het overgrote deel van de bevolking momenteel moreel al te ver heen.

Bij een nieuwe megaterreuraanslag zullen zowel in het geval van Amerika als van Israël daardoor velen tenminste denken, zo niet steeds openlijker zeggen: tja, daar hebben jullie het als land zelf inmiddels naar gemaakt.