Joop

Bevel was bevel voor Boere

  •    •  
09-12-2009
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
In een muisstille rechtszaal bekende oud-SS'er Heinich Boere de moord op drie Nederlandse burgers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar het was zij-of-mij (zegt-ie)...
Uiteraard, gisteren in Aken als beklaagde in het Landgericht, zag de bejaarde Boere de keerzijde in van zijn drievoudige moord. Maar toen, in 1944, zo hield hij rechter Gerd Nohl voor, heeft hij nooit het gevoel gehad. Sterker. Hij zag het als zijn plicht tegenstanders om te brengen, want pleegden die ook geen aanslagen op Duitsers en NSB’ers? Ik zat erbij en luisterde ademloos.
 
De foto nam ik in de rechtzaal. Boere leek op zijn gemak, was mijn indruk. Hij vindt alle belangstelling goed. Anders zit-ie toch maar de hele dag alleen in het bejaardencentrum van Eschweiler.
Zijn eerste moord pleegde hij op 14 juli 1944 samen met handlanger Jacobus Besteman, ook een gehard oostfrontsoldaat. Ze reden in burger en met vervalste papieren van de SicherheidsDienst naar Breda om wraak te nemen voor een moordaanslag op een Rottenführer van de SS. Op hun lijst stond de Duits-vijandige apotheker Fritz Bicknese. Eenmaal in de winkel en overtuigd van zijn identiteit, verhaalde Boere: ‘trok ik mijn schietklare pistool uit mijn jaszak en gaf het eerste schot af.’ Daarna volgde in Voorschoten op 3 september 1944 de executie van Teun de Groot en Frans Kusters. Alles verliep koel en berekend. De opdracht was de slachtoffers thuis dood te schieten. Kusters liquideerde ze in een stille straat omdat ze zijn vrouw niet als getuige wilden hebben.
In een 33 pagina’s lang verslag voorgelezen door zijn advocaat Gordon Christiansen vertelde Boere hoe hij de opdracht kreeg van de oprichter van de Nederlandse SS Standartsenführer Henk Feldmeijer. Die wees de leden van het Sonderkommando Silbertanne, dat tussen september 1943 en september 1944 ruim 50 moorden zou plegen, uitdrukkelijk op hun zwijgplicht. Anders ‘stonden we met een voet in het concentratiekamp en met het andere in het graf. Als eenvoudig soldaat heb ik geleerd bevelen op te volgen.’ meende Boere gehuld in een bruin joggingvest.
Na afloop van de zitting, die wegens de broze gezondheid van de 88-jarige nog geen drie uur duurde, serveerde advocaat Detlef Hartmann, die samen met Wolfgang Heiermann de nabestaanden vertegenwoordigt, het excuus dat bevel-bevel was af als ‘quatsch’. Jurisprudentie uit eerdere na-oorlogse processen zou dit aantonen. Hij sprak van ‘een zeer belangrijke bekentenis’.
Aanklager Ulrich Maass vond dat het nazi-proces na oponthoud ‘eindelijk is aangekomen waarvoor we zijn gekomen.’ Direct bij het begin van de zitting werd het laatste bezwaar van de verdediging, dat volgens het nieuwe Verdrag van Lissabon een persoon niet tweemaal terecht mag staan voor hetzelfde feit, naar de prullenmand verwezen. Boere was in 1949 in Amsterdam bij verstek ter dood veroordeeld, later omgezet in levenslang. Maar omdat hij vluchtte, verspeelde hij zijn rechten, meent de rechtbank.
Het proces tegen SS-er Heinrich Boere kon een positieve impuls gebruiken. De verdediging van Boere, traineert de rechtsgang. Tevergeefs werd al op de eerste zittingsdag geprobeerd aanklager Ulrich Maass te vervangen omdat hij vooringenomen zou zijn. Daarna werd wegens gehoorproblemen van Boere het proces een week stil gelegd. Teun de Groot, zoon van een op 3 september 1944 door Boere vermoorde verzetsman: ‘We zijn nog niet klaar met die kerel.’
Het proces Boere duurt tot dik in februari. Volgend jaar zal ook kroongetuige SS-er Jacobus Besteman een verklaring afgeven. Dat gebeurt op video. Eerder weigerde Besteman tegenover mij naar Aken af te reizen. ‘Als mensen weten dat ik erbij betrokken ben, maken ze me dood.’ Bestman is bijgedraaid. Maarten Bicknese, kleinzoon van een van zijn slachtoffers, klinkt verheugd: ‘Ik vind het erg dapper van de heer Besteman. Immers ook voor hem brengt dit proces weer een heleboel nare herinneringen boven. Verder ben ik erg blij dat hij nog leeft als enige echte getuige, zodat zijn getuigenis van 1946 nog volop waarde heeft.’
Of de geestelijke gesteldheid van de inmiddels 88-jarige Besteman nog volstaat, blijft de vraag. Hitlers voormalige elitesoldaat zegt zich niet veel te kunnen herinneren uit die tijd en ontkent te hebben geschoten. ‘Dat zullen we wel zien.’ Misschien is Besteman net zo’n goede acteur als Boere.
Hier leest u mijn laatste twee artikelen ‘Bevel was bevel zegt Boere’ en ‘Kroongetuige toch bij proces tegen Boere’   terug in De Pers. Ik voeg ook wat blogs uit de oude doos toe. Weet-u nog? Toen klaagde ik erover dat er zo weinig belangstelling voor bestond. Dat is nu anders. Een leuk clubje verslaggevers reist iedere zittingsdag af naar Aken. In 2008, een jaar voor het echte proces begon had ik vooruitlopend een interview met Teun de Groot jr. Dat proces ging dat jaar niet door. Maar de aanhouder wint, blijkt. Lees ‘Strafsache 52 Ks 9/08’ en ‘Oud-SS’er na 64 jaar berecht’. De rest kunt u zelf terugvinden door de naam ‘Boere’ in te vullen bij de zoekfunctie. Ik wil u ook even wijzen op een prima artikel ‘suspected Nazi war criminal eludes German justice system ‘ in Der Spiegel over die andere boef Klaas-Carel Faber. Wat u daaruit kunt leren is dat we niet moeten opgeven. Een jaar geleden hielden ook weinigen een proces Boere voor mogelijk.
Dit artikel staat ook op arnoldkarskens.com.

Meer over:

politiek, opinie
Delen:

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (6)

HugoSpanje
HugoSpanje9 dec. 2009 - 9:25

Anno 2009, terugkijkend naar de oorlogstijd kunnen wij ons een beeld vormen van wat er zich afspeelde, maar dan ook niet meer als een beeld. In oorlogstijd kiezen mensen partij en geloven in de richting die zij gekozen hebben. De andere partij is altijd fout. Het is maar de vraag of Nederlandse jonge mannen die voor de Waffen-SS hadden gekozen konden overzien wat hun organisatie teweeg bracht. Het gros diende in een wrede oorlog aan het oostfront na een opleiding die schuimde van de nationaal socialistische doctrine. Bij terugkomst kon je ook niet verwachten dat die mannen, gehard en beschadigd door de strijd, het roer om zouden gooien en zich als brave wellevende aardige jongens zouden gaan gedragen. Een aantal van de landverraders, want zo worden zij nog steeds gezien, waren feitelijk zelf ook slachtoffer van een niets ontziende oorlog. Verzetsmensen moordden wanneer zij het noodzakelijk vonden, de andere partij nam represailles. Zoals gewoonlijk dicteert de overwinnaar wat goed en slecht in een oorlog is geweest. Bemanningen van geallieerde bommenwerpers gooiden bommen boven de Duitse steden uit. Honderdduizenden mannen, vrouwen en kinderen zijn daardoor om het leven gekomen. De massaslachting van Dresden diende een strategisch doel, geen vlieger of leidinggevend officier is er ooit voor vervolgd. Hooguit was er twijfel of het achteraf wel noodzakelijk was geweest. Men deed het gewoon, zonder scrupules, om de oorlog te winnen. Misschien was Boere in die tijd een wrede kloothommel, misschien ook niet en handelde hij met dezelfde gedachten en motivatie als de verzetsmensen in een oorlog waar alles was geoorloofd. Het proces tegen Broere is de Duisters letterlijk door de strot geduwd. De huidige generatie Duisters hebben helemaal niets meer met het verleden van hun ouders en grootouders. Zij kijken liever niet achterom naar iets waar zij geen deel aan hebben gehad. De veroordeelde Broere zal waarschijnlijk de geschiedenis ingaan als een waarschuwing dat oorlogsmisdaden niet verjaren. Maar is Broere wel een oorlogsmisdadiger?

markvanstramproy
markvanstramproy9 dec. 2009 - 9:25

Het waren de Neurenberger processen waarin uitgesproken werd dat bij oorlogsmisdaden men zich niet kan beroepen op befehl ist befehl. Dat moet je eigenlijk weten als je die rechtszaak volgt. Dat Boere de moorden bekend heeft, is volgens Duits recht niet voldoende om tot een veroordeling te komen. Er dient aanvullend bewijs geleverd te worden om te voorkomen dat alsnog een onschuldige veroordeeld wordt. Volgens mij heeft Boere wellicht daderkennis verstrekt, maar na ruim 60 jaar is die mogelijk bij meer mensen bekend.

BUTJEDEREUS
BUTJEDEREUS9 dec. 2009 - 9:25

ergens kan ik me zijn idee best voorstelen.

Opinie2
Opinie29 dec. 2009 - 9:25

Bevel is bevel... je bent het er niet mee eens maar... En dus gaat de per definitie oneerlijke oorlog door. Op die manier blijft het per definitie indefinitief. Met dank aan de ja-knikkendekniën-knikkers.

UrcodeRufter
UrcodeRufter9 dec. 2009 - 9:25

Ik vraag me eigenlijk af waarom die Karskens zich zo heeft vastgebeten in deze relatief onbeduidende zaak. Het lijkt alsof bekende Nederlanders zich soms eenmalig geroepen voelen zich met een of andere rechtzaak te vereenzelvigen. Freek de Jonge (Ken Saro Wiwa), Maurice de Hond (Deventer moordzaak), Maaten 't Hart (Lucia de B.) Tegelijk ontken ik niet dat het natuurlijk goed is dat Karskens het in de schijnwerpers heeft gezet en dat het uitschot Boere nu eindelijk eens een keer gestraft gaat worden.

paulvr2
paulvr29 dec. 2009 - 9:25

In principe zou ik blij moeten zijn dat dit soort mensen eindelijk nog voor een rechter komt te staan. Maar dan kijk ik naar wat er feitelijk nog van die mensen over is en dan bekruipt me het gevoel van totale zinloosheid. Het is echt veel te laat, het heeft geen zin meer. En wat het ergste is, de lessen die we van de oorlog hadden geleerd worden in toenemende mate vergeten. Of het nu het opkomend fascisme in Nederland betreft of de les dat je met geweld niets oplost en je zeker niet zomaar een ander land mag binnenvallen opdat je op zoek bent naar een bepaalde man, dat alles zijn lessen die we in de tijd dat ik opgroeide dachten te hebben geleerd. Dat dit niet zo is is vele malen bedreigender voor onze toekomst dan de vraag of dit soort bijna-dode mensen nog voor een rechtbank gehaald kan worden. Zonder visie gaan we een nog veel ergere tijd tegemoet. Iemand op basis van zijn of haar ras of geloof beoordelen, veroordelen is exact wat deze vreselijke oorlog heeft gekenmerkt, waardoor het onvergelijkbaar was met andere oorlogen. Het feit dat dit soort bewegingen in plaatsen als Almere op meer den een kwart van de stemmen van de bevolking kan rekenen is verbijsterend. En als volk ontneemt het onze legitimatie om ons in situaties als deze zo rechtlijnig op te stellen.