Atoombom op Iran? Dat doemscenario komt steeds dichterbij

De oorlog tegen Iran verloopt totaal anders dan adviseurs van Trump hadden verwacht. Wat een snelle en beslissende ‘excursie’ had moeten zijn, is uitgegroeid tot een langdurig en wereldwijd conflict. De Iraanse strijdkrachten blijken veel sterker en veerkrachtiger dan zij hadden voorzien.

Iran blijft aanvallen uitvoeren op meerdere horizontale fronten tegelijk, en opvallend genoeg lijkt hun arsenaal, ondanks onophoudelijke bombardementen, niet uitgeput te raken. Dat verandert de spelregels: wie het langst volhoudt, wint. Als het Iraanse regime deze oorlog overleeft, zal dat, ongeacht de grote schade, als een inspirerende overwinning worden gezien tegen de grote satan: de VS en zijn proxy Israël.

Een ongekende uitdaging voor de VS
Sinds de Vietnamoorlog heeft een land de VS nauwelijks zo direct militair uitgedaagd als Iran nu doet. Amerikaanse bases aan de Perzische Golf liggen voortdurend onder vuur. Dat is in de publieke opinie niet alleen militair significant, maar ook symbolisch pijnlijk voor de VS. Als een supermacht zichzelf niet volledig kan beschermen, hoe kan zij dan anderen beschermen? Wat doet het met de beeldvorming als een enorm oorlogsschip de frontlinie moet verlaten omdat de riolering verstopt is geraakt?

Voor Arabische bondgenoten aan de Perzische Golf is dat een schokkend inzicht. Jarenlang vertrouwden zij op Amerikaanse veiligheidsgaranties. Jarenlang hebben ze hun veiligheid gekocht. Nu zien ze dat die bescherming begrensd is, en dat zij zelf kwetsbaar zijn voor de gevolgen van een oorlog die ze niet controleren. Ze zien dat de VS voornamelijk bezig is om de veiligheid en belangen van Israël te beschermen.

Een regio die de prijs betaalt
Terwijl Israël Iran blijft aanvallen, voelen omliggende landen de gevolgen direct. Elke escalatie brengt het risico van vergelding met zich mee, niet tegen Israël alleen, maar tegen de hele regio. Energie-installaties, infrastructuur en economieën staan onder druk. Landen zien dat zij de prijs betalen voor een conflict waarin zij geen stem hebben. En tegelijkertijd groeit de frustratie: niemand lijkt Israël te kunnen afremmen, zelfs niet als de gevolgen regionaal en mondiaal desastreus zijn.

De oorlog breidt zich uit
Het conflict beperkt zich al lang niet meer tot enkele landen. Sjiitische milities uit Irak trekken uit solidariteit richting Iran. De Houthi’s in Jemen openen nieuwe fronten en bedreigen cruciale zeeroutes. Hezbollah vuurt dagelijks raketten af. Dit is geen geïsoleerde oorlog meer, dit is een regionale brandhaard die zich elk moment verder kan uitbreiden.

Wanneer verlies dreigt, worden grenzen vloeibaar
Als de VS en Israël tot de conclusie komen dat deze oorlog militair en politiek te veel kost, ontstaat een gevaarlijke situatie. Want wat gebeurt er als het winnen van een ‘arrogante’ superpower niet meer vanzelfsprekend is? De geschiedenis geeft een ongemakkelijk antwoord: dan verschuiven grenzen. Eerst zwaardere bombardementen. Dan aanvallen op nucleaire installaties, met alle risico’s van radioactieve verspreiding voor Iran en buurlanden. En als ook dat geen doorbraak brengt, dan komt het ondenkbare dichterbij.

De stap naar nucleaire wapen
De inzet van een tactische atoombom zou in zo’n scenario door Israël kunnen worden gepresenteerd als laatste redmiddel. Een poging om alsnog een beslissende overwinning te forceren. Politiek zou zo’n stap waarschijnlijk worden verpakt als noodzaak, als zelfverdediging en als iets wat niet anders kon.

Wat is dan de internationale reactie? Waarschijnlijk fel in woorden, maar voorzichtig in daden. We zagen dat Rafael Grossi van het Internationaal Atoomenergieagentschap de aanval van de VS en Israël op Iraanse nucleaire installaties nooit heeft veroordeeld. Hij roept slechts op tot ‘maximale militaire terughoudendheid’. Daarnaast hebben we in Gaza gezien hoe morele verontwaardiging in het Westen zelden leidt tot harde consequenties.

En de Iraanse tegenreactie?
De vraag is niet alleen wat Israël of de VS doen, maar ook hoe Iran reageert. Jarenlang gold er een religieus verbod op kernwapens. Maar nu een nieuwe geestelijke leider aan de macht is en een scenario van existentiële dreiging reëel is, kan ook dat veranderen.

Iran beschikt over de kennis, middelen en internationale contacten om snel stappen te zetten richting een kernwapenprogramma. Wat volgt, is een nachtmerrie voor de wereld: een nucleaire wapenwedloop in een van de meest instabiele regio’s op aarde.

Een gevaarlijk patroon
Wat we nu zien, is geen op zichzelf staande ontwikkeling, maar een patroon. Sinds eerdere escalaties zijn grenzen steeds verder opgerekt. Acties die ooit ondenkbaar waren, worden nu gerechtvaardigd als zelfverdediging tegen een ‘onmiddellijk’ gevaar. Zonder duidelijke consequenties en verantwoording wordt elke volgende stap makkelijker. Israël handelt vanuit de inschatting dat de EU, ondanks kritiek uiteindelijk achter het land zal blijven staan zolang de VS de EU in zijn greep heeft.

Geen paranoia, maar een reëel scenario 
Dit is geen voorspelling, maar een doortrekking van wat tot nu toe heeft plaatsgevonden en wat we al zien gebeuren. In een klimaat van escalatie, politieke druk en militaire frustratie is een misrekening genoeg. Een fout, een verkeerde inschatting en een conflict dat al uit de hand loopt, kan omslaan in iets dat niemand meer kan beheersen. 

De vraag die blijft hangen is hoeveel signalen er nog nodig zijn voordat de wereld ingrijpt. Of wachten we tot het moment waarop ingrijpen niet meer mogelijk is? De fundamentelere vraag is: hoe lang laten we Netanyahu onze agenda dicteren?