Joop

Code zwart: artsen, automonteurs en ethiek

  •  
07-01-2021
  •  
leestijd 6 minuten
  •  
65 keer bekeken
  •  
46076212842_b2a7d61a2c_k

© cc-foto: Sheila Sund

Een donorcodicil voor andere keuzes. Wil ik na mijn 75ste mijn leven opgeven om een ander van beneden de 45 een bed te geven?
Wie er recht heeft op een ic-bed is een keuze die een beroepsgroep alleen nooit kan en mag maken. Het kijken naar leeftijd, en zo beslissen over leven en dood, is een morele weg die met veel zorgvuldigheid moet worden bewandeld. Net zoals gedaan is bij andere ethische vragen. Euthanasie, abortus en de doodstraf zijn ook niet overgelaten aan de experts of betrokkenen binnen een vakgebied. Het maken van legitieme morele afspraken behoort toe aan de gemeenschap en heeft een wettelijke basis nodig die verder gaat dan de specialistische normen en waarden van een beroepsgroep.
De gedachte dat artsen en ethici tot een zorgvuldige keuze zijn gekomen bij het opstellen van het draaiboek, met een zwart scenario bij een beddentekort op de ic’s, is een versimpeling van de werkelijkheid. Vertrouwen geven aan de mensen die er verstand van hebben, dat is de drogreden en valkuil. Alsof ethiek een alleenrecht is van vakdeskundigen binnen een branche. Het is ook een glijdende schaal die de democratische werking en de kracht van wetgeving ondermijnt.
U heeft er verstand van, u bent een arts, dus u heeft gelijk. Dat is toch wel een drogreden uit de oude manipulatieve doos. Dan gaat het meer om de titel van een persoon dan om geldige en juiste argumenten. Leeftijdsdiscriminatie is zo in de ongeschreven wet gekropen, binnen een pandemie met beddentekort en met discussies over dor hout. Waarbij eerdere bezuinigingen en privatiseringen het aantal bedden al hebben gedecimeerd. Was dat toen ook een morele keuze?
De centrale vraag is: waarom heeft iemand van 25 meer recht op een ic-bed dan iemand van 65? Wie maakt dat uit en mag het wel? Ik moet denken aan de automonteurs en de APK-keuring. De APK-keuringsplicht is vastgelegd in artikel 72 van de Wegenverkeerswet 1994. Een in Europa wettelijk verplichte keuring ter bevordering van de verkeersveiligheid. Stel je eens voor dat automonteurs zelf keuzes gaan maken en in draaiboeken vastleggen of een oude of jonge auto weer op de weg mag. Zonder dat er gekeken is, in het parlement, naar wat wij als samenleving, moreel aanvaardbaar vinden als het gaat veiligheid, gezondheid en milieu.
Wel of geen gordels om, laat de politiek dit over aan de automonteurs, want zij hebben er verstand van? Of seks met minderjarigen, wie gaan daar over, psychologen misschien? Milieubelasting, daar zijn ook deskundigen in beeld. En zo zijn er voor ieder ethisch vraagstuk specialisten. Standrechtelijke executie, dat laten we voortaan aan de militairen over in het leger, net zoals martelen om essentiële informatie te krijgen over het verijdelen van aanslagen waar duizenden mensen bij omkomen. Ze hebben er verstand van en er over nagedacht.
De ethiek vliegt zo uit de politiek. Zo is namelijk een maatschappelijk debat over euthanasie onnodig want levensbeëindiging behoort toe aan de artsen die er dag en nacht mee te maken hebben. Of de uitstoot van giftige stoffen kunnen we best overlaten aan de industrie.
Weg collectieve besluitvorming, de democratie is niet meer dan het vastleggen van meningen van deskundigen zonder dat er naar meer variabelen wordt gekeken bij ieder maatschappelijk thema. De moraal van de specialistenbranche is leidend. Is dit het nieuwe normaal binnen de ethiek? Een mens is natuurlijk geen auto en een arts geen keurmeester, maar toch blijft het de vraag of het verstandig is morele uitgangspunten en standpunten alleen neer te leggen bij de deskundigen uit een branche of vakgebied.
Juist binnen een democratische rechtsstaat is het essentieel om verder te kijken, te praten en te argumenteren dan alleen vanuit één variabele of vanuit één visie van een beroepsgroep. Er is geen reden om te twijfelen aan de morele uitgangspunten van artsen. Een arts heeft de morele verplichting om er alles aan te doen wat in zijn vermogen ligt om een patiënt te helpen. Dat is zijn taak. Het is een kwestie van de morele regels opvolgen. Of iemand een massamoordenaar of een heilige is mag niets uitmaken, net zo min of hij zwart of wit is of man en vrouw. Wanneer en waarop mag een arts discrimineren?
Er komen twee mensen binnen op de laatste plek op de ic-afdeling. Twee mensen, een zwarte man en een witte vrouw van allebei 45 jaar met gelijke kansen. U heeft niet de juiste kleur, sorry maar zo staat het in het draaiboek. Dat mag niet. Discriminatie. U heeft niet de juiste leeftijd, is dit geen discriminatie? Niemand zal een draaiboek maken waarin staat dat een kleur of sekse de voorkeur krijgt. Waarom dan wel afwijzing op basis van leeftijd? Omdat jaren tellen en religie niet, is het wat simpele antwoord waarbij de mens als uniek wezen met een eigen keuze wordt weggezet als te oud of nog jong genoeg om te leven.
Hoor eens, roepen de artsen in koor – vinden zij trouwens allemaal wel hetzelfde? – het gaat bij leeftijd om het recht op een lange levensduur. Een jongere heeft net zoveel recht op een lang leven als een oudere. Dat klinkt moreel verheffend maar wie heeft dit bepaald, in welke 10 geboden van de artsenwet staat dit gebeiteld? Over welk recht hebben zij het dan, waar is dit vastgelegd en waarom zou dit “recht” moeten gelden? Zijn de geboden van artsen die verder willen kijken dan genezen wel een absoluut gegeven, die leidend zijn tot een opgelegde ethiek bij keuzes over leven en dood?
Ik pleit voor een meer zorgvuldige maatschappelijk discussie waarbij het thema vanuit diverse disciplines en vragen wordt bekeken. Met uiteindelijk het vastleggen van de collectieve uitkomst zoals we dit ook bij abortus en euthanasie hebben gedaan. Want waarom alleen kijken naar het aantal te winnen levensjaren, is kwantiteit dan altijd leidend, waarbij kwaliteit van leven verdrongen is? Mogelijkerwijs kiezen wij voor verdiende levenspunten waarbij iemand van 70 meer recht heeft op zijn nog te voltooien leeftijd dan een jongen van 15. Of is de kwaliteit van leven van iemand op zijn 50ste groter en van meer waarde dan degene die net stappen zet op zijn 25ste binnen de samenleving van gelijken. Heeft een mens na 40 jaar pech en noodlot niet een groter recht om iets van het goede leven terug te krijgen dan de miljonair van 35 die alles al heeft gehad?
Kortom, wie mag keuzes maken die toebehoren aan het individu? De individuele integriteit, de vrije keuze en fundamentele rechten stoppen niet op je 80ste waar je verwachting ook nog 9 jaar te leven is. Zelfbeschikking zonder dwang. Wanneer een handelen of niet-handelen duidelijk schade toebrengt dan is dit niet toelaatbaar, ook niet voor artsen. Een rechtvaardige behandeling dient het uitgangspunt te blijven, ongeacht of je 1 of 100 bent. De morele uitgangspunten van artsen in een draaiboek kunnen de wettelijke rechten nooit opzij schuiven. Discussie, instemming en vastlegging blijven essentieel.
Bij het kiezen voor het laatste bed op de ic gaat het om de plichtethiek van de arts om voor zijn patiënten te zorgen, hij is geen God of president die een bed toewijst. Het doel heiligt niet het middel en daarom is het van belang gevolgenethiek en deugdethiek in ogenschouw te nemen bij de discussie. Welk gedrag vinden wij het meest aanvaardbaar en wat zijn en blijven goede bedoelingen, zonder wanen van de tijd die in haast zijn genomen?
Discriminatie op leeftijd is mogelijk een amorele of zelfs immorele brug te ver, net zoals weigeren van een bed omdat iemand een bepaald geloof, sekse of een huidskleur heeft. De weg van de persoon zelf laten kiezen, ligt voor het morele oprapen. Een donorcodicil voor andere keuzes. Wil ik na mijn 75ste mijn leven opgeven om een ander van beneden de 45 een bed te geven? Die vraag mag de arts niet beantwoorden, laat kwaliteit van leven nooit verbonden zijn aan leeftijd.
De mens beslist als hij de mazzel heeft het laatste bed te krijgen. We kunnen natuurlijk ook als samenleving het aantal bedden in ziekenhuizen en het daarbij behorende personeel vergroten. Daar gaat de politiek over. Dat laten we toch ook niet bepalen door artsen? Uiteindelijk beslist u zelf over de kwaliteit van uw leven.
Delen:

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (18)

van Putten
van Putten8 jan. 2021 - 12:41

Dit stuk druipt van het dedain voor artsen en andere zorgverleners die door de coronacrisis in een situatie worden gedwongen waar zij nooit of te nimmer in hadden willen verzeilen. Het voorliggende protocol is opgesteld door verschillende organisaties, zoals anderen hieronder ook al hebben aangegeven. Het probleem is dat er geen enkel protocol bestaat dat een oplossing biedt. Er is geen eerlijke uitweg. Artsen hebben een handvat nodig dat ze kunnen en moeten gebruiken. Pleiten voor een brede maatschappelijke discussie is een gotspe. Het is zeer goed mogelijk dat we op zeer korte termijn met deze werkelijkheid worden geconfronteerd. En dat er keuzes gemaakt moeten worden tussen leven en dood. De artsen die voor deze afschuwelijke keuzes staan (waaronder ikzelf) verdienen begrip en onvoorwaardelijke steun in plaats van een hooghartig stukje van een of andere toetsenbordridder vanaf zijn moral highground.

Johan de Neen
Johan de Neen8 jan. 2021 - 11:56

Het is volgens mij een misvatting om te denken dat in zwarte scenario's alleen op leeftijd gediscrimineerd wordt: dat is namelijk niet zo. Het gaat om overlevingskansen, prognose, verwachtte duur op de IC. Dan krijg je te maken met dingen als ziektelast, co-morbiditeiten, algemene gesteldheid van de patiënt... Als de hoeveelheid zorgmiddelen (in dit geval IC bedden) beperkt is, wil men die zo optimaal mogelijk gebruiken. Een 45 jarige patiënt zonder andere (chronische) ziekten zal het naar verwachting beter doen op de IC, misschien een paar weken daar liggen en dan over kunnen naar de verpleegafdeling. Een patiënt van in de 80 die een longaandoening of aan een hartkwaal lijdt en over het algemeen er zwak aan toe is zal misschien wel een maand of langer moeten liggen (even extreem voorbeeld hoor) en dan is het nog maar de vraag of de patiënt het overleeft... Daarnaast is het ook zo dat hoe langer je op de IC ligt... hoe slechter je er uit komt, het is nu eenmaal een enorm uitputtend proces en je lichaam verliest de reserves die nog over zijn als je 24/7 in bed ligt (aan de beademing). Je wil als artsen/verpleegsters/ziekenhuizen het liefst natuurlijk iedereen helpen en beter maken, maar wanneer dit niet kan is het (in mijn ogen) de ethische plicht van de zorg om zo veel mogelijk mensen te helpen. Dan moeten er (helaas) keuzes gemaakt worden en dat kan als gevolg hebben dat een jongere (gezondere!) patiënt voorrang krijgt. Niet omdat die jonger is, maar omdat dat anderen mensen ook weer meer kansen geeft om op de IC terecht te komen.

FransAkkermans1947
FransAkkermans19478 jan. 2021 - 10:29

De vergelijking met abortus en euthanasie vind ik niet opgaan. Die wetgeving is mede bedoeld om de arts te vrijwaren van vervolging in het geval hij of zij daaraan meewerkt. Zowel de arts die meewerkt aan een abortus of euthanasie loopt niet tegen een dilemma op zoals bij code zwart.

Dick Roelofsen
Dick Roelofsen8 jan. 2021 - 9:39

Tja, levens rekken in plaats van levens redden, de oudgristelijke gedachte. In Bergamo kon je zien wat er daadwerkelijk gebeurt, een vertwijfelde arts die met zijn klembord naar een onafzienbare rij ambulances kijkt terwijl er geen bed meer beschikbaar is. De koelhuizen hadden gelukkig capaciteit genoeg.

Cageman2
Cageman28 jan. 2021 - 7:46

Als je zoveel woorden nodig hebt om een punt te maken schort er vaak al wat aan. Als levens gelijkwaardig zijn is het de logische, ethische (en vooruit, ook economisch, waardoor je trouwens meer geld in zorg overhoudt) keuze om voor de meeste gewonnen levensjaren te gaan. Een half leven winst in plaats van 1/20 leven.

1 Reactie
Wient
Wient8 jan. 2021 - 9:29

Wat een goedkope reactie op dit artikel. Zo'n reactie is onder elk opiniestuk te plaatsen om de inhoud onderuit te halen. Dit stuk is naar mijn hart. Over allerlei zaken in het Nederlandse leven willen wij dat er een onderbouwing is vanuit de wet, de grondwet met name. En juist hier zou een beroepsgroep daar boven verheven zijn?

Andreas4
Andreas48 jan. 2021 - 2:32

Een aardig, filosofisch stuk, breed uitgesponnen, dat wel. Ik denk dat er geen rigide protocol moet zijn als de nood aan de man komt. De artsen zullen in dat geval moeten kiezen op basis van eigen inzicht. Zij hebben in zo'n geval altijd beslissingsbevoegdheid, logisch ook. Zo gaat het al duizenden jaren.

Paul Spijkers
Paul Spijkers8 jan. 2021 - 0:09

Er komen altijd al wel heel veel dingen bij kijken. Niet alleen leeftijd en niet alleen artsen. Dus het stuk is een beetje abstract en theoretisch. Omdat er heel veel dingen en instanties bij komen kijken, is het dus ook belachelijk arbitrair voor de politiek om te stellen: 'we loten ervoor'.

Peter Stans
Peter Stans7 jan. 2021 - 21:46

Heel lang stuk. Typisch dus een discussie op papier en in theorie. Als het erop aankomt gaan die keuzes in de helft van de tijd dat je dit stuk moet lezen gemaakt worden. En ja, artsen zullen moeten kiezen. Iets wat deze filosoof alsmaar niet doet.

FransAkkermans1947
FransAkkermans19477 jan. 2021 - 21:26

Ik begrijp Timmerman niet. Hij stelt dat er geen reden is om te twijfelen aan de morele uitgangspunten van artsen. Toch vindt hij ook dat in een code zwartsituatie de artsen niet mogen beslissen. Dat de patient dat zelf moet doen. Alsof die in de positie verkeert om het laatste ic-bed op te eisen.

1 Reactie
Peter Stans
Peter Stans7 jan. 2021 - 21:46

Precies.

Jozias2
Jozias27 jan. 2021 - 20:00

Heel lang verhaal wat een beetje zonde is. Als de schrijver het protocol daadwerkelijk gelezen had dan had hij daarin kunnen lezen dat er geen sprake is van discriminatie en dat er naast diverse artsen organisaties en ethici ook diverse maatschappelijke organisaties bij betrokken zijn, juist ook van buiten het medische veld. Daarnaast is ook de gekozen representatieve volksvertegenwoordiging bier in gekend en heeft deze zich in meerderheid uitgesproken voor het protocol.

Michaela2
Michaela27 jan. 2021 - 19:48

Helemaal gelijk ????????????

Paul250371
Paul2503717 jan. 2021 - 19:47

Hele mooie column. De politiek moet het voortouw nemen maar ism de samenleving. Wat worden de criteria? Niet aan enkelt artsen overlaten.

4 Reacties
Peter Stans
Peter Stans7 jan. 2021 - 21:47

Leuk. Hoe stelde je je dat voor afgelopen maart in Italie?

Jozias2
Jozias27 jan. 2021 - 22:19

@Paul, Misschien het protocol even lezen? Criteria staan heel helder beschreven. Dan zie je ook dat naast diverse onderdelen van de medische professionals ook diverse andere organisaties betrokken zijn geweest: ActiZ, ANBO, KBO-PCOB. LHV, NFU, NHG, NOOM, NVAVG, NVZ, Patiëntenfederatie Nederland, V&VN, Verenso en VGN. Daarnaast heeft ook de politiek zich uitgesproken. Dus dan is dat toch precies wat gebeurt is?

FransAkkermans1947
FransAkkermans19478 jan. 2021 - 10:14

Is het wel mogelijk om criteria zo te formuleren dat er geen dilemma's overblijven? Immers, het hanteren van criteria impliceert dat je op dat moment niet meer hoeft na te denken. Dat proces is dan achter de rug. Het komt bij over als gemakzucht.

Minoes&tuin
Minoes&tuin8 jan. 2021 - 11:30

Zet het aantal leden van ouderenbonden eens af tegen het aantal ouderen! Bovendien hebben zij hun achterban niet laten spreken. Hoezo zijn zij dan gerechtigd hen te vertegenwoordigen! Het blijft individueel.