Antisemitisme bestrijden vraagt meer!

De oproep in het vragenuur vandaag van VVD-Kamerlid Ellian om de “voedingsbodem van antisemitisme” in Nederland steviger aan te pakken, is terecht en noodzakelijk. Wie de recente incidenten tegen Joodse Nederlanders ziet, kan niet anders dan concluderen dat de overheid hier een duidelijke verantwoordelijkheid heeft. Antisemitisme ondermijnt de rechtstaat en draagt zorg voor een onveilig gevoel van burgers. Daartegen moet hard en zichtbaar worden opgetreden.

Ellian legt daarbij de nadruk op binnenlandse factoren, zoals online haat, radicalisering en het onvoldoende begrenzen van extremistische uitingen. Dat is een belangrijk deel van het verhaal. Het internet fungeert als versneller van vijandbeelden en complottheorieën, en de stap van online retoriek naar offline intimidatie blijkt steeds kleiner. Strengere handhaving, betere monitoring en gerichte preventie zijn dus geen luxe, maar pure noodzaak.

Toch is dit niet voldoende. Antisemitisme wordt ook gevoed door internationale gebeurtenissen, en in het bijzonder door het voortdurende conflict tussen Israël en de Palestijnen. Beelden van geweld, burgerslachtoffers en verwoeste gebieden circuleren dagelijks en roepen wereldwijd emoties op, ook in Nederland. Dat vertaalt zich soms in protest, soms in politieke kritiek, en in het slechtste geval in haat tegen Joden.

Het is cruciaal om ook hier aandacht voor te hebben. Joodse Nederlanders zijn geen vertegenwoordigers van de Israëlische regering, en mogen nooit verantwoordelijk worden gehouden voor haar beleid. Antisemitisme kan en mag dus nooit worden gelegitimeerd als reactie op internationale politiek. Maar dat betekent niet dat die internationale context, met name de Gaza-oorlog en de continue onderdrukking van de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, genegeerd kan worden in het denken over oorzaken en oplossingen. Want is dit niet ook een voedingsbodem voor het toenemende antisemitisme? 

Juist daar ligt een verantwoordelijkheid voor de Nederlandse overheid die verder reikt dan binnenlands beleid. Wie geloofwaardig wil optreden tegen de voedingsbodem van antisemitisme, moet ook kijken naar de manier waarop Nederland zich opstelt tegenover het handelen van de Israëlische regering. Als er niet duidelijk wordt gereageerd op de ernstige beschuldigingen van schendingen van het internationaal recht door de Israëlische regering, ontstaat het beeld van selectieve verontwaardiging. Dat beeld kan wantrouwen voeden en bijdragen aan verdere polarisatie, of dat nu terecht is of niet.

Dat vraagt dus om een bredere koers. Ten eerste geen enkele tolerantie voor antisemitisme in eigen land, dus optreden met alle middelen die de rechtsstaat biedt. Ten tweede een principiële en consequente inzet voor mensenrechten in het buitenland, ook wanneer dat politiek gevoelig ligt. Dat betekent steun voor internationale juridische processen, kritische diplomatie en, waar nodig, het overwegen van drukmiddelen, liefst in Europees verband.

Die tweeledige inzet is een voorwaarde voor geloofwaardigheid. Wie alleen inzet op binnenlandse repressie zonder de bredere context te erkennen, bestrijdt symptomen maar laat onderliggende spanningen bestaan. En natuurlijk, het is politiek ongemakkelijk, want ons verleden achtervolgt ons en onze (economische) belangen zijn groot. Maar erkennen van de totale voedingsbodem voor antisemitisme is moreel noodzakelijk, gevolgd door consequente maatregelen. Alleen dan kan het vertrouwen ontstaan dat nodig is om zowel antisemitisme effectief te bestrijden als maatschappelijke spanningen te verminderen.

Kamerlid Ellian heeft de juiste vragen gesteld, maar neemt genoegen met internationaal politiek te geringe maatregelen. Antisemitisme bestrijden vraagt meer!