Angst is geen jeugdbeleid

Daar gaan we weer. Elke generatie kent haar eigen morele paniek, het vaste moment waarop de samenleving zichzelf ervan overtuigt dat juist nú de jeugd onherroepelijk dreigt te beschadigen danwel te ontsporen, en dat er daarom snel moet worden ingegrepen, liefst met een verbod dat de schijn van controle wekt maar zelden het probleem raakt. Uit de kruistocht van bescherming omdat mensen zweten in eigen angst. 

Steevast klinkt daarbij de bezwerende grote mensen formule ‘denk aan de kinderen’, zo is angst misbruikt om in te zetten als volwaardig mislukt beleidsinstrument. Bescherming staat automatisch gelijk aan afsluiten, afschermen en beperken. Zo redden we kinderen en jongeren uit handen van duivelse nieuwe technieken en de bedrijven erachter.

De geschiedenis laat zien hoe voorspelbaar onnozel deze reflex is. Radio zou het concentratievermogen aantasten, televisie het gezin uithollen, rock-’n-roll moreel verval veroorzaken, stripboeken criminaliteit aanwakkeren en videogames geweld normaliseren en softdrugs mag niet maar alcohol wel. 

Techniek en innovatie hebben een duivels patent. Social media en AI zijn op dit moment in de moderne tijd de monsters van bestaan. Ga even zitten is het advies: deze ontwikkelingen zijn niet te stoppen en ze hebben meer voor- dan nadelen.

Steeds opnieuw werd een nieuwe vorm van media of technologie aangewezen als existentiële bedreiging voor jongeren (of mensen in het algemeen), en telkens bleek die angst achteraf overdreven, simplistisch en vooral onthullend over de grote onzekerheid van de volwassenen zelf. Die hun overbelaste verantwoordelijkheid koesteren.

Vandaag vervult social media die demonische rol, met dezelfde nerveuze toon en dezelfde actie-roep om leeftijdsgrenzen en verboden. Red onze kinderen, het scherm als Antichrist.

Maar verboden zijn soms een oplossing, vaak ook de gemakkelijke weg die averechts werkt. Ze zijn immers moeilijk te handhaven, vergroten sociale ongelijkheid en beperken jongeren in hun rechten en vrijheden, terwijl ze tegelijk het absurde idee bevestigen dat jongeren niet in staat zouden zijn om met complexiteit, verleiding en risico om te gaan. Ja, natuurlijk er zijn grenzen die verstandige ouders zelf goed vorm kunnen geven binnen hun opvoeding.

Weerbaarheid ontstaat niet door afwezigheid van prikkels, maar juist door deelname aan, door oefening met begeleiding en confrontatie met de werkelijkheid die vaak ook minder leuke kanten heeft.

Daar komt bij dat technologie en wetenschap zich niet laten terugduwen in de oude doos van destijds. Wat eenmaal is ontdekt, blijft bestaan, hoe hard je ook blijft roepen. Een app kun je verbieden, maar geen idee, geen netwerk en geen nieuwsgierigheid, de ontwikkeling gaat gewoon door. 

Jongeren vinden hun weg toch wel, al dan niet buiten het zicht van ouders en scholen, en daar wordt het verschil gemaakt tussen verbieden en begeleiden. Geboden en verboden in dogmatische vorm door overheden opgelegd met stemmers die bang zijn. Dat is ondoordacht beleid.

De antwoorden liggen niet in repressie, maar in opvoeding, scholing en vorming: in kennis, geletterdheid, kritisch denken en het vermogen om waarheid, manipulatie en mening van elkaar te onderscheiden. Ook om in te grijpen wanneer het fout gaat en natuurlijk wel wat regels te stellen ter bescherming. 

Dat vraagt tijd, investering en volwassenheid van de samenleving, en dat is ongemakkelijker dan een snelle hysterische maatregel afkondigen. Laten ouders hun verantwoordelijkheid nemen en opvoeden. Minder drukke agenda's, dat is een oplossing.

Opvallend is hoe goed de angst past bij een bredere tijdgeest waarin we steeds vaker proberen te beschermen door te filteren, te cancellen en blootstelling aan andere geluiden te vermijden, terwijl juist die confrontatie noodzakelijk is om jongeren te leren omgaan met verschil, conflict en onzekerheid.

En zo dreigen we het kind met het badwater weg te gooien, want social media heeft onmiskenbare voordelen: het biedt jongeren een stem, plekken om zich vrij te uiten, gemeenschappen waarin zij zich herkennen, toegang tot kennis, creativiteit, ook gewoon plezier hebben en zelfs maatschappelijke betrokkenheid. 

Voor velen is het geen kleine bijzaak, maar een essentieel onderdeel van hun leefwereld. Daar moeten we van afblijven. Niet de creativiteit vernietigen, wel afspraken maken.

Niet hysterie of angstige reflexen bieden hier uitkomst, maar vertrouwen, begeleiding en een goede omgang met jongeren in een wereld die nu eenmaal complex is. Graag wat meer volwassen gedrag van volwassenen.