Als het minderheidskabinet valt, volgen er waarschijnlijk géén nieuwe verkiezingen

Na een kabinetsval volgen er in Nederland voortaan niet automatisch nieuwe verkiezingen meer. Dat schrijft NRC dinsdag. De Tweede Kamer heeft dinsdag een motie van ChristenUnie-Kamerlid Mirjam Bikker aangenomen die bepaalt dat de Kamer eerst moet bespreken of een nieuwe coalitie, bijvoorbeeld een tijdelijke, binnen de bestaande zetelverdeling haalbaar is. Een verkenner kan dat onderzoeken. Alleen als die poging mislukt, gaan kiezers alsnog naar de stembus. Of het zover komt, hangt af van het Presidium (het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer), dat de motie nog moet uitvoeren.

De aanleiding is het tempo waarin kabinetten sneuvelen. Met dank aan het toenemende populisme en de gretigheid waarmee een deel van het electoraat zich op de volgende politieke kwakzalver met een nieuwe 'beweging' stort (zie bijvoorbeeld de LPF, PVV, FvD, BBB, NSC en nu JA21), en het parlementair vandalisme van miljonairslobbyclub VVD, zat sinds het jaar 2000 slechts één kabinet een volledige termijn uit. Dat was het kabinet-Rutte II (2012-2017), bestaand uit de VVD en de PvdA, dat volgde op het daarvoor geknapte gedooggedrocht van VVD en CDA met steun van Geert Wilders' PVV. Steun die zoals te verwachten viel niets waard bleek.

Na elke vroegtijdige val volgde direct een nieuwe Kamerverkiezing, waarna opnieuw na ellenlange formatierondes een nieuw krakkemikkig kabinet volgde dat wederom de rit niet wist uit te zitten. Bikker wijst er nu op dat gemeenteraden, Provinciale Staten en de Eerste Kamer zulke tussentijdse verkiezingen niet kennen, en noemt de Tweede Kamer een ongunstige uitzondering. Ze kreeg steun van onder meer PRO, de SGP en 50Plus, en ook de coalitiepartijen D66, VVD en CDA stemden voor. Voor de coalitie komt het uitblijven van nieuwe verkiezingen niet slecht uit. Met name D66 en de VVD staan er in de peilingen bar slecht voor. D66 heeft dat met name te danken aan Rob Jetten die zich heeft laten gijzelen door de VVD en zijn optimistische verkiezingsbeloften heeft ingeruild voor neoliberaal beleid. Zelfs het erkennen van een genocide in Gaza is voor Jetten, die vorig jaar nog meeliep in de Rode Lijn, inmiddels te ver. De VVD heeft ernstig te lijden onder de totale incompetentie van partijleider Dilan Yesilgöz die de fopliberalen heeft veranderd in een soort polder-MAGA.

Een nieuwe formatie binnen de huidige zetelverdeling is zeer zeldzaam. In 2006 stapte D66 uit het kabinet-Balkenende II, waarna een informateur binnen ruim een week een rompkabinet van CDA en VVD smeedde. Dat kabinet bereidde alleen de begroting voor en maakte plaats voor een nieuwe regering na verkiezingen. Het verschil met toen is dat de Kamer nu zelf, bij meerderheid, een informateur aanwijst en niet langer de vorst.