Als geweld normaal wordt: scrollen voorbij de democratie

Ik scroll op social media en zie hoe een man op 24 januari 2026 wordt neergeschoten door ICE-agenten op straat in Minneapolis. Een filmpje, gefilmd door meerdere omstanders. Ik hoor mensen schreeuwen, en zie de geschokte en angstige omstanders wegrennen, naar veiligheid. De federale overheid omschrijft hem als terrorist en rechtvaardigt het geweld, terwijl de beelden van omstanders een ander beeld laten zien. Ik scroll verder en zie een filmpje over huidverzorgingstips. Weer scroll ik door, en zie ik een filmpje voor een viral zalmrecept. Het eerste filmpje verdwijnt naar de achtergrond, alsof er niets gebeurd is. Het is bijna normaal, en dit is precies waar het probleem zit. Het gaat niet om de schokkende beelden zelf, maar hoe snel deze beelden naar de achtergrond verdwijnen, en opgaan in het alledaagse leven. Maar wat zich in Minnesota afspeelt laat zien hoe extreme vormen van staatsgeweld verschuiven van uitzonderlijk naar normaal.

De normalisering van geweld
In mijn eigen onderzoek naar extremisme en complottheorieën gebruik ik het begrip mainstreaming om te beschrijven hoe ideeën die voorheen als marginaal of zelfs onacceptabel golden, geleidelijk worden genormaliseerd en onderdeel worden van het politieke midden. Dit gebeurt niet alleen bij extremistisch gedachtengoed, maar ook bij het handelen van de staat. ICE is geen radicale fringe-beweging, maar kan worden gezien als een voorbeeld van hoe extreme vormen van binnenlandse handhaving geleidelijk genormaliseerd raken, wat zichtbaar kan worden in de manier waarop burgers het geweld op social media ervaren en interpreteren. Om te begrijpen waarom deze verschuiving zo ingrijpend is, helpt het om te zien hoe ICE zich sinds de oprichting in 2003 heeft ontwikkeld van relatief onzichtbare immigratiedienst tot een van de meest omstreden handhavingsinstanties.   

In de VS heeft de federale overheid een ongekende opschaling van ICE-activiteiten doorgevoerd. Strengere handhaving is nu uitgegroeid tot een zichtbare operatie midden in een stedelijk gebied. Niet alleen aan de grens, maar juist ook in woonwijken, bij winkels, bij scholen, en in winkelstraten. Het aantal ICE-agenten is in 2025 meer dan verdubbeld, en de agenten zijn vaak zwaar bewapend en dragen zwarte bivakmutsen. Het aantal zichtbare operaties in steden is eveneens sterk toegenomen, waardoor de aanwezigheid van ICE niet meer te negeren is voor de gemiddelde burger. Waar ICE-operaties en agenten voorheen onzichtbaar waren voor de gemiddelde Amerikaanse burger, worden ze nu steeds zichtbaarder, en steeds controversiëler. Het feit dat ICE zichtbaarder wordt voor de gemiddelde Amerikaan is alleen al een breuk: nu is de federale staat plotseling fysiek aanwezig in het dagelijkse leven, met een geweldsniveau dat tot voor kort vooral met uitzonderlijke noodtoestanden werd geassocieerd.

Het gevaar van normalisering
Het echte risico schuilt niet alleen in het feit dat de staat geweld gebruikt. Staten gebruiken vaker geweld. Maar het risico schuilt erin dat niemand zich er meer over verbaast. Wanneer beelden van schietpartijen naar de achtergrond verdwijnen in een oneindige stroom aan content op social media. Wanneer federale interventies in woonwijken niet meer als uitzonderlijk worden beschouwd, maar als een logisch, en verantwoord gevolg van goed leiderschap. Dit is precies het moment waarop democratische grenzen verschuiven zonder dat daar wetswijzigingen voor nodig zijn. Mainstreaming werkt zelden via een grote breuk, maar meer via gewenning.

De ICE-acties in Minnesota zijn hiermee geen lokaal incident, maar een proef voor de Amerikaanse rechtsstaat. Niet omdat de Verenigde Staten opeens autoritair zouden zijn, maar omdat ze laten zien hoe fragiel de grens tussen democratische handhaving en genormaliseerd staatsgeweld kan worden. De vraag is niet of immigratiebeleid nodig is. De vraag is of we bereid zijn te accepteren dat de uitvoering daarvan steeds verder losraakt van principes als proportionaliteit, verantwoording, en transparantie. Als burgers gewend raken aan deze praktijken zonder debat of kritiek, wordt de perceptie van wat acceptabel is langzaam verschoven. Wie dat zonder meer accepteert, kiest niet voor veiligheid, maar voor een herdefinitie van veiligheid. Dit is moeilijk terug te draaien. Juist omdat Nederland zichzelf graag ziet als een gematigde rechtsstaat, is het verleidelijk om dit soort ontwikkelingen als vreemd en excessief te beschouwen. Maar normalisering werkt ook grensoverschrijdend: het begint bij gewenning, niet bij beleid.

Ik scroll weer verder. Nieuwe filmpjes, nieuwe gebeurtenissen, nieuwe recepten, en nieuwe meningen. Maar de vraag blijft in mijn hoofd zitten. De vraag is dus niet alleen hoe uitzonderlijk dit geweld nog mag zijn, maar hoeveel democratische waakzaamheid we bereid zijn op te geven voordat het ons niet meer opvalt. Normalisering gebeurt niet in een keer, maar in stilte. Precies op het moment dat we gedachteloos verder scrollen.