Als de VVD zegt Nederland veilig te houden, is het tijd om bang te worden

Als de VVD de mond vol heeft van 'veiligheid', loont het de moeite om de rillingen over de rug te voelen lopen. Met de presentatie van de Defensienota 2026 trekt het kabinet bij monde van minister Yeşilgöz alle registers open. Nederland gaat in de „turbostand”: de defensie-uitgaven moeten toenemen tot 3,5% van het BBP, dat is 9% van de Rijksbegroting, net iets minder dan de onderwijsbegroting. Men wil inzetten op grootschalige militarisering, en over vijf jaar moet de helft van de operationele slagkracht uit drones en onbemensde tech bestaan. Wie de ronkende retoriek over het „afschrikken van de vijand” stript van haar marketinglaag, ziet de contouren van een angstwekkend patroon. Het is de bekende bestuurlijke reflex van een partij die blind is voor de werkelijke oorzaken van een crisis, en in plaats van de problemen bij de bron op te lossen, grijpt naar symptoombestrijding die het probleem erger maakt.

Het trackrecord van de VVD op het gebied van crisisbeheersing spreekt inmiddels boekdelen. Keer op keer zien we dezelfde tragische dynamiek. In Groningen koos toenmalig minister Kamp ervoor om de gaskraan juist verder open te draaien, terwijl de waarschuwingen van het Staatstoezicht op de Mijnen over de risico's voor de bevolking luid en duidelijk op tafel lagen. Economisch rendement en systeemdwang gingen voor de fysieke veiligheid van de Groningers. Bij de toeslagenaffaire zagen we de destructieve keerzijde van een overheid die enerzijds 'klein en efficiënt' claimde te zijn, maar ondertussen via rigide, data-gestuurde controle-algoritmen de eigen burgers met diep wantrouwen bejegende. Henk Kamp was de hoofdrolspeler in beide bestuurlijke catastrofes. Wie de verhoren van de commissie Corona volgt komt tot dezelfde conlusie: onder leiding van premier Rutte is bij vrijwel elke beslismoment een verkeerde afslag genomen. Ze lieten zich adviseren door een viroloog die verregaand betrokken was bij het geknutsel met virussen in Wuhan en deed alsof ze van niets wist.

De gemene deler? Een diepgaand onvermogen tot fundamentele probleemoplossing. De VVD-bestuursstijl blinkt uit in onkunde, technocratische symptoombestrijding - het sturen op managementtargets, budgetten en harde repressie - terwijl ze volkomen blind blijft voor de wetenschappelijke, menselijke, historische en maatschappelijke realiteit.

Nu wreekt diezelfde mentaliteit zich op het allerhoogste geopolitieke niveau. Nederland is door zijn geografische ligging onder de zeespiegel een hyper-kwetsbaar laagland. Onze vitale infrastructuur -havens, energienetten, datacenters en waterwerken-  vormt in tijden van internationale escalatie een reusachtige achilleshiel. Juist een land met zo'n fragiele fysieke basis heeft baat bij de-escalatie, stabiliteit en een uiterst fijnzinnige buitenlandse strategie.

De VVD kiest bij monde van politieke brokkenpiloot Dilan Yesilgõs echter voor het klassieke veiligheidsdilemma op steroïden. Dit in nauw overleg met partijgenoot en Trump adept Mark Rutte. Door kritiekloos mee te gaan in een escalatiespiraal en een ongekende militarisering, verhogen we niet onze veiligheid, maar worden we juist een groter en prominenter doelwit op de radar van het Kremlin. De belofte dat modernisering en hightech drones alles „efficiënter en goedkoper” maken, is een technocratische fabel. Hightech defensie ontketent een peperdure, kapitaalintensieve wapenwedloop aan de digitale achterdeur, terwijl de krijgsmacht met de geplande groei naar 100.000 mensen diep in de haarvaten van onze burgermaatschappij wordt gevlochten. Terwijl de strategie van Ukraïnie juist leert dat je door innovatie toe kunt met minder mensen (en slachtoffers) en minder geld.

De grootste blinde vlek van deze 'turbostand' is het totale gebrek aan een Grand Strategy. De belangrijkste investering in langetermijnveiligheid is niet een grotere dronezwerm, maar een investering in diplomatie. Wat Europa nodig heeft, is een diplomatieke topbrigade die de historie kent, de psyche van de Russen doorgrond en snapt hoe grootmachten redeneren vanuit invloedssferen.
De grote kritiek van onder andere Jeffrey Sachs is het volledig ontbreken van een eigen Europese veiligheidsstrategie. Los van de VS. Iets waarvan Rutte de voortrekker zou kunnen zijn.

De Cubacrisis in 1962 liet al zien dat een kernmacht geen raketten in zijn directe achtertuin tolereert; dat de VS dat destijds niet deed, maakt de Russische reactie op de militaire integratie van Oekraïne geopolitiek voorspelbaar, hoe verwerpelijk de agressie ook is. Veiligheid in Europa kan op de lange termijn alleen met, en niet louter tegen een kernmacht als Rusland worden opgebouwd. Dat vereist diplomatiek vakmanschap, historische empathie en het durven zoeken naar een gemeenschappelijk strategisch perspectief.

Maar diplomatie vereist nuance, geduld en het erkennen van de grenzen van de eigen macht. Dat past niet in een spreadsheet en scoort niet in een felle talkshow. En dus wil de VVD miljarden pompen in een oorlogsmachine die gericht is tegen de Russiche bevolking. Want het zijn niet de machthebbers en kinderen van olichargen die door drone’s worden opgeblazen. Net zoals in Nederland de mensen worden gerecruteerd uit praktisch geschoolden, die we zo hard nodig hebben voor de energietransitie en het verduurzamen van Nederland.

Militarisering is niet in het belang van Nederland en de burgers en schadelijk voor onze economie. Zolang de VVD de regie voert over onze veiligheid, worden de risico’s alleen maar groter en de lont alleen maar korter. Pas dán moeten we echt bang worden.