Als de lucht giftig wordt en kritiek je de cel in jaagt: het stille drama van Indonesië

In augustus 2025 vond er in Den Haag, in navolging van demonstraties in de grote steden als Jakarta, Medan en Surabaya, een demonstratie tegen de Indonesische overheid plaats. Wat de redenen van de demonstraties toentertijd waren, leg ik later in het kort uit. Wat ik zag, was dat velen een mondkapje droegen. Tijdens de demonstratie, die halt hield in het Eline Vere Park tegenover de Indonesische ambassade, begon voor mij duidelijk te worden waarom zij dat deden. Mensen werden gefilmd en gefotografeerd door ambassadepersoneel en later bleek ook dat er spotters binnen de demonstratie aanwezig waren. De mondkapjes werden dus gedragen om minder snel door de Indonesische diensten herkend te worden. 

Afgelopen zaterdag stond ik weer voor de Indonesische zaak te demonstreren, nadat er nu ook weer meermaals is gedemonstreerd in steden zoals Yogyakarta, Bandung, Makassar en Jakarta, ditmaal voor het Vredespaleis in Den Haag. Samen met zo’n 150 anderen uit de Indonesische diaspora demonstreerde ik tegen de karhutla: de verwoestende bos- en landbranden die Indonesië momenteel letterlijk en figuurlijk verstikken. Terwijl we daar stonden, bleef ik (samen met een aantal anderen) ook de omgeving scannen. Afgelopen zaterdag zou er immers in Den Haag ook de GenZ-demonstratie plaatsvinden waar flink voor gewaarschuwd werd en onvoorspelbaar was wat er zou gaan gebeuren. De zorgen over de gevolgen van die demonstratie bleken achteraf vooral loos, maar de alertheid heeft er wel voor gezorgd dat wij meerdere spotters bij onze demonstratie hebben aangetroffen. 

Potentiële risico’s voor het schrijven van dit stuk
Dat ik dit stuk (noodgedwongen) onder mijn eigen naam moet publiceren, is een risico. Sinds de invoering van het nieuwe Indonesische Strafwetboek (KUHP) op 2 januari 2026 kan kritiek op de president je tot drie jaar cel opleveren. Daarnaast is er ook de ITE-wet ingevoerd, een wet op digitale communicatie. Daarmee is er een actieve ‘Virtual Police’ ingesteld die het internet doorzoekt naar kritische stukken over Indonesië en de president. Als Nederlander met roots in Indonesië, hoop ik op den duur weer het land van mijn voorouders te bezoeken. Door mijn naam boven dit artikel te zetten, loop ik het risico dat ik geen visum krijg, dat ik aan de grens tegengehouden kan worden en retour Nederland wordt gezonden of dat ik zelfs in Indonesië opgepakt en vervolgd zou kunnen worden. 

Maar zwijgen is geen optie meer; Indonesië is in rap tempo aan het veranderen in een enge spionagestaat met een zeer lange arm.

Ademen door een giftig gordijn
De aanleiding voor ons protest is ecocide. Tot 3 november telde de Nusantara Atlas-brandenkaart al 1.272.909 hotspots. Dit kalenderjaar is er tot eind september al 19.200 km² oerwoud en veengrond afgebrand. Alleen in september stierven er volgens Al Jazeera al meer dan 3.500 Indonesiërs door de directe gevolgen van deze giftige, chemische rook en ook in Singapore, de Filipijnen en Maleisië neemt de luchtvervuiling toe. Ter vergelijking: in het recordjaar 2019 waren er op 3 november 796.578 hotspots en was er tot eind september 13.889 km² oerwoud en veengrond afgebrand. Uiteindelijk kwam dat uit op 26.300 km².

In perspectief: In 2019 jaar is grondgebied (zonder binnenwateren) ter grootte van Gelderland, Noord-Brabant, Friesland, Overijssel, Zuid-Holland, Noord-Holland, Drenthe, Groningen en Limburg bij elkaar (26.331 km²) afgebrand. Het stuk grond ter grootte van de provincies Zeeland, Flevoland en Utrecht (zonder binnenwateren) zou als enige in 2019 “ongeschonden” zijn gekomen. 

Dit is geen natuurramp. Boeren en industrie steken doelbewust bossen in brand om ruimte te maken voor plantages waar koffie, specerijen, rubber, hout (van snelgroeiende bomen) en palmolie (waar Nederland in de top 5 staat van grootste importeurs wereldwijd) kan worden verbouwd. De overheid laat dit gebeuren, omdat de economische ontwikkeling van grotere waarde wordt gezien dan het behoud van het regenwoud (en mogelijk speelt ook hier omkoping een rol). De kracht van El Niño dit jaar verergert de droogte, waardoor de reguliere oogsten mislukken en de voedselprijzen voor de gewone burger bijna onbetaalbaar worden.

De burger overleeft, de politieke vertegenwoordiging wil incasseren
Wanneer de Indonesische bevolking protesteert tegen deze uitzichtloze situatie, reageert de overheid onder president Prabowo Subianto met harde hand en diepe corruptie. In augustus 2025 braken er massale protesten uit nadat het parlement zichzelf een extra maandelijkse vergoeding naast het salaris wilde geven. Het ging om een bedrag van 50.000.000 IDR voor de onkosten rondom huisvesting, boven op de 180.000.000 IDR die alle parlementsleden per maand overgemaakt kunnen krijgen. Het werd de aanleiding voor protesten, aangezien het gemiddelde salaris in Jakarta (gemiddeld het hoogste van Indonesië) op 5.500.000 IDR per maand ligt. 

De protesten groeiden met de dag in aantal steden en aantal demonstranten. Dat versnelde nadat er een 21-jarige Gojek-bezorger bij de demonstratie in Jakarta door een ‘police tactical vehicle’ werd overreden, met zijn dood tot gevolg. De massale vreedzame protesten werden bloedig neergeslagen met waterkanonnen, rubberkogels en traangasgranaten. Uiteindelijk raakten meer dan 5000 mensen gewond en zijn tenminste 10 demonstranten overleden, aldus de Britse krant Independent. Reuters maakt melding van meer dan 5000 opgepakte mensen, waar Amnesty International aangeeft dat onder die 5000 opgepakte arrestanten ook mensenrechtenactivisten bevonden die anderen online informeerden over hun rechten. Ook neemt de persvrijheid af, aangezien journalisten slachtoffer kunnen worden van intimidatie door de Indonesische staat, worden zij fysiek aangevallen en zijn willekeurige arrestaties en gevangennemingen niet uitzonderlijk meer, zo meldt Peace Brigades.

De politieke vertegenwoordiging gebruikt trucjes
Het parlement trok de vergoeding destijds in om de gemoederen te bedaren. Enkele weken na het einde van de grote demonstraties is het salaris van de parlementariërs zelfs verlaagd naar maximaal 74.200.000 IDR per maand. Alles om het volk tegemoet te komen. Toch? Nee hoor, de politieke elite bleek in oktober al een oplossing te hebben gevonden voor het mislopen van de verhoging van de vergoedingen. Independent schreef hier ook over. De vergoeding die elke parlementariër 5 keer per jaar ontvangt in verband met parlementaire recessen, is gestegen van 400.000.000 IDR naar 702.000.000 IDR. Met dit bedrag zouden de parlementariërs in staat gesteld worden om gedurende het reces in hun eigen district werkbezoeken af te leggen en activiteiten bij te wonen. Waarom is deze verhoging doorgevoerd? Goede vraag. De kosten voor transport en voedsel zijn gestegen, waarmee een verhoging van 1.510.000.000 IDR per parlementslid wordt goedgepraat. Ik heb even nagekeken om hoeveel euro dit per jaar EXTRA gaat: 74.375 euro. Terwijl de gewone burger letterlijk stikt in de rook en elk spreekwoordelijk dubbeltje moet omdraaien om dagelijks een maaltijd op te dienen en een dak boven hun hoofd te houden.

De angst regeert, ook in Den Haag
Het meest beangstigende is hoe Jakarta de kritiek hierop probeert te smoren, tot diep buiten de eigen landsgrenzen. De lange arm van de Indonesische inlichtingendienst reikt tot aan de Haagse parkjes tegenover de ambassade en op het plein voor het Vredespaleis. Wanneer mensen uit de Indonesische diaspora hier al de straat op gaan, doen zij er veel aan om niet herkend te worden. Zij weten immers dat wanneer zij hier herkend worden, zij hun familie in Indonesië in gevaar kunnen brengen. Dat zagen we bij de demonstratie van augustus 2025 en nu ook zeker bij de demonstratie van oktober 2026. 

Ten slotte nog de claim van de Indonesische staat rondom de aanpak van de branden. Met de inzet van 72.000 manschappen die zich richten op het blussen van de branden en het op chemische wijze creëren van wolken en regen, het inschakelen van 2100 artsen en ander medisch personeel en het uitdelen van 5.300.000 mondmaskers, is zij van mening dat zij er alles aan doen om de problemen op te lossen. Het is echter symptoombestrijding die de echte misdaad verhult. De jaarlijkse bosbranden en de repressie zijn twee kanten van dezelfde medaille: een corrupte elite die de eigen zakken vult ten koste van medemens, natuur en vrijheid.