Als AI vindt dat je geen mens bent

Joop heeft kanker. Het is een zware dag. Joop wil graag even aan zijn vrienden en familie laten weten hoe het gaat. Wanneer Joop Facebook opent ziet hij niet zijn vertrouwde eigen omgeving maar een steriele melding: bevestig dat je een mens bent. Joop doorloopt de stappen; hij typt een captcha over die hij zelf nauwelijks kan lezen, Meta lapt hier de European Accessibility Act (EAA) aan de laars. Joop moet een filmpje van zichzelf maken. Meta 'belooft' deze binnen 30 dagen te wissen. Of ze hier een Odidootje doen is niet te controleren. Wie controleert sowieso deze mega-bedrijven nog? Na een uurtje is het oordeel geveld; Joop is geen mens. Je kan geen bezwaar maken.

In een klap is Joop alleen. Geen bemoedigend woord van lotgenoten. Geen grappig filmpje om even afleiding van te hebben. Geen direct contact met familie die alleen op Facebook zit.

Joop is verzonnen, maar Joop bestaat. Bedrijven zoals Meta verdienen geld als water aan advertenties, die bekeken worden door mensen, die in ruil een dienst mogen gebruiken. Dit is een zakelijke transactie, maar de mensen zijn wat Meta betreft rechteloos.

Ik ben geen jurist, maar wie met wat menselijke logica en gevoel voor rechtvaardigheid kijkt naar de situatie zal tot de conclusie komen dat 'Joop' wel degelijk een wederdienst heeft geleverd voor het gebruik van zijn profiel en het contact met zijn steungroep. Het gezegde 'Als je een dienst gratis krijgt ben je niet de klant maar het product' is een valide waarschuwing; de grote tech-baronnen geven niks voor niks. Het is tegelijkertijd in deze tijd van verregaande digitalisering niet houdbaar. Iedere 'Joop' doet iets terug; naar advertenties kijken. Zijn klikgedrag, privé-gegevens en 'biometrics' zitten voor altijd in de databases. Dit maakt dat Joops inspanning de Meta's van deze wereld een vermarktbaar product oplevert.

Als dit wettelijk geen standhoudt, dan is de wet achterhaald.

Ook Nederland en de EU hebben bij de Meta's van deze wereld een valide claim; de enorme datacenters zijn een zware belasting op het stroomnet, de infrastructuur en het landschap. 'AI' zuipt schoon water, van ons belastinggeld. Wat we daarvoor terugkrijgen is een slechtere klantenservice en meer werkzoekenden. Belasting ontwijken deze bedrijven flagrant. De wet overtreden is 'business as usual'. De vergunningen komen er toch wel, en controle is er niet.

Maatschappelijk zijn deze bedrijven ook geen aanwinst. Wie voor democratie en 'rule of law' is, vindt zichzelf al snel in de schoenen van 'Joop'. Een handjevol geradicaliseerde gebruikers is erachter gekomen dat je met georganiseerd massaal rapporteren iedere criticaster van FvD, PVV en NVU 'geband' krijgt. Een genuanceerd, beschaafd gesprek tussen mensen die iets meer SGP en iets meer SP zijn is niet meer mogelijk. Bedreiging met geweld, je huisadres openbaar gemaakt en je profiel ge-Joopt... Meta kan er naar eigen zeggen niks aan doen. (Als je nu hard moet lachen werk je in de IT.)

Ieder nieuwsbericht, of dit nu gaat over lawines in Oostenrijk of een opstootje in een AZC loopt in de reacties vol met strafbare uitingen. Online aangifte doen kan niet, de politie leest niet mee (te druk met filmpjes over de hond die ze van de snelweg gehaald hebben, denk ik) en als je dan naar een bureau gaat dat niet dicht is, moet je je eigen USB-stick aan ze geven met het bewijs.

We zijn, kortom, als samenleving in moorddadig tempo ver-onlined maar de checks and balances van de democratie zijn niet meegegroeid. Toch hebben we wel degelijk alle troeven in handen. De overheid kan Meta met overdrachtelijk één klik van de DNS infrastructuur weren, en weg zijn ruim 17 miljoen 'klanten'. Het wordt tijd dat we die troefkaart spelen. Met een Amerikaanse entiteit is geen zaken te doen, het wilde westen op de EU/NL-markt toelaten is nooit goed uitgepakt. Maar deze bedrijven kunnen relatief makkelijk een dochter optuigen die binnen de EU/NL opereert, onder controle van de verschillende instanties staat en de databases transparant koppelt aan het wereldwijde geheel zodat gebruikers elkaar onderling kunnen blijven zien. Dit is niet moeilijk. Het is zelfs niet zo heel duur, in verhouding tot wat ze van ons krijgen aan voordeeltjes en goedkoop water.

Een relatief makkelijk paadje om online aangifte te kunnen doen van bedreiging, doxxing en oproepen tot geweld tegen minderheden zou de kers op de taart zijn.

Het alternatief is uitholling van de rechtsstaat, democratie en vrije en open samenleving. En we betalen er zelf voor. Datacentertje, iemand?