Albert Heijn’s lessen in nederigheid

Bij het terugtreden van Albert Heijn als president van de Raad van Bestuur van Ahold op 1 September 1989 werd de captain of industry bedacht met een aardig boekje. Een mijlpaal immers,“..markant genoeg om dit boeketje uitgestoken handen te rechtvaardigen”.

Vriendjes, collega’s, personeel en familie deden een vriendelijk boekje open over de zo bewierrookte grootgrutter die samen met zijn betreurde broer van het Zaanse Albert Heijn-concern een wereldsucces maakte. Naast alle obligate lofuitingen komen Heijn’s kernwaarden nog het meest bondig naar voren in een bijdrage van Jaques Postma (oud directeur van Nijenrode). Hij wrochtte een zogenaamd acrostichon, een letterversje waarbij in dit geval de eerste letters van de naam Albert Heijn een opsomming geven van ’s mans kwaliteiten: Aardig, Leuk, Bescheiden, Eerlijk, Ronduit, Trefzeker; Harmonisch. Eenvoudig, Ijzersterk, Nuchter. Dergelijke bewoordingen zullen de nuchtere Zaankanter destijds een flinke blos op de wangen hebben opgeleverd.

Maar hoewel men met zo’n ego-documentje uiteraard een levensgevaarlijke valkuil creërde voor ongeremd geteem en geslijm onderschrijft nagenoeg iedere bijdrage deze karakterschets. Leider in hart en nieren, behoedzaam, bescheiden, luisterend oor, vriendelijk, voor iedereen bereikbaar, nauwelijks rang of stand en al helemaal geen uiterlijk vertoon. Men zou de man een bijna Heilige status toedichten. Bij monde van Hans van Meer (voormalig lid Raad van Bestuur Ahold) bieden de woorden van Heijn’s vader een interessant inkijkje in het succes van zijn zoon. “Spreek altijd de waarheid, maar het is niet nodig iedereen te laten weten wat jíj weet. Als je altijd de waarheid spreekt hoef je nooit bang te zijn dat men je voor leugenaar uit zal maken”.

Zaken doen kent nu eenmaal een geheel eigen ethiek en moraal en daarom zou dan toch nog het woordje ‘sluw’ aan het rijtje kunnen worden toegevoegd, alleen al om een klein beetje schaduwtegenwicht te geven. Geen mens immers die uit louter goddelijke goedheid bestaat. Van Meer roemt hem derhalve om zijn strategisch inzicht, het op het juiste moment “..spelen van zijn kaarten” en beslissingen nemen die niet altijd een ieder welgevallig waren. Klassieke leiderskwaliteiten dus. Veel vijanden zal hij dan ook niet gehad hebben, ook al door zijn uitstekende naam binnen politieke kringen waarvan bijdragen van (oud-)ministers Rudolf de Korte (Economische zaken) en Gerrit Braks (Landbouw en visserij) blijk geven.

Tegengeluid of anderzijds kritische toon is zeldzaam binnen dit soort projecten, opvallend is daardoor de bijdrage van Tiny Plooijer (hoofd public relations Ahold). “In een aantal interviews heb ik je horen zeggen: “Ik kom ook nooit meer een lantaarnopsteker tegen”.....Natuurlijk had je volkomen gelijk dat vooruitgang niet tegengehouden kan worden. Daarom verbaast het mij in hoge mate dat je niet hebt kunnen regelen dat in de directies van enige werkmaatschappijen en in de Raad van Bestuur van Koninklijke Ahold N.V. vrouwen zitten”.  De emancipatoire noodkreet geldt tot op de dag van vandaag hoewel nu, dertig jaar later, die balans enigszins hersteld is.

Wat mij echter treft is het feit dat Heijn in zijn tomeloze moderniseringsdrift, toen al barcode, scanning en elelectronisch betalen een warm hart toedroeg. Tegelijkertijd complimenteerde Dick Bogomolny (Chairman and CEO First National Supermarkets, Inc., U.S.A) hem met zijn oog voor de menselijke maat:  “..Perhaps most important, you have set the tone for the whole Ahold organization by being deeply concerned for the welfare of each associate of the company, whether the individual is a division president or a member of the stock crew in one of the supermarkets. Walking a store with you is a lesson in humility”.

Schrijnend te zien hoe weinig dat voorbeeldig Heijn-ondernemerschap het bedrijf anno nu nog siert. Koploper in de ontmensing en daarmee ontmenselijking van zijn winkels, heeft de zelfbedieningsdroom van Albert de vorm van een zelfscan-nachtmerrie aangenomen. En dan wordt in 2027 ook nog een wet van kracht die ‘pin only’ verbiedt.  Kunnen die Zaankanters al hun AH-to go’s weer ombouwen tot ‘Cash and carry-to go’s’.

Eeuwig zonde.