Airco voor kwetsbare ouderen is geen luxe, maar levensreddende preventie

Nederland komt bij van dagenlang extreem hoge temperaturen met toepassing van een Nationaal Hitteplan en zorgorganisaties die ouderen waarschuwen om voldoende te drinken, binnen te blijven en zware inspanning te vermijden. Ondertussen is er ook in Nederland sprake van oversterfte waarvan de omvang nog onbekend is.

De vraag die rijst is de volgende: als we weten dat extreme hitte ieder jaar kwetsbare ouderen het leven kost, waarom behandelen we koeling door airco’s dan nog steeds als een privévoorziening in plaats van als een vorm van preventieve gezondheidszorg?

Klimaatverandering maakt hitte structureel
Nederland vergrijst en warmt op. Hittegolven zijn geen uitzonderingen meer, maar mogen steeds vaker tot onderdeel van de Nederlandse zomer worden gerekend. Vooral ouderen met hart- en vaatziekten, longaandoeningen, dementie of een beperkte mobiliteit lopen een groot risico. Voor die groep ouderen kan een binnentemperatuur van dertig graden of hoger letterlijk hoge gezondheidsrisico’s met zich meebrengen en levensgevaarlijk zijn.

Toch is het overheidsbeleid vooral gericht op gedragsadviezen. Drink regelmatig water. Sluit de gordijnen. Zoek verkoeling. Dat zijn zinvolle adviezen, maar hebben weinig waarde wanneer iemand woont in een slecht geïsoleerd appartement onder een plat dak waar de temperatuur al snel dagenlang boven de dertig graden blijft. Je kunt geen koelte creëren als koelte niet te realiseren valt.

Preventie is goedkoper dan genezen
Opmerkelijk genoeg vinden we het vanzelfsprekend dat de overheid om gezondheidsrisico’s te beperken en te managen vaccins financiert, valpreventie stimuleert en woningaanpassingen voor ouderen deels vergoedt. Dat doen we omdat voorkomen beter is dan te genezen. En het is goedkoper!

Als het om de kosten gaat is een ziekenhuisopname door uitdroging, hitteberoerte of hartfalen vele malen duurder dan bijvoorbeeld een doelgerichte subsidie voor een energiezuinige en geluidsarme airco. Soms eindigen opnames niet met volledig herstel. Maar met een langdurig kostbaar revalidatieproces. De maatschappelijke kosten kunnen dus veel hoger uitvallen dan alleen de rekening van het ziekenhuis.

Ook regels in VvE's kunnen een gezondheidsrisico worden
Zelfs wanneer kwetsbare ouderen zelf de middelen hebben om een airco aan te schaffen, zijn ze niet vrij om zelf te bepalen of ze een voor hen noodzakelijke airco mogen plaatsen in het complex. Voor het installeren en plaatsen van een buitenunit is doorgaans toestemming nodig van de Vereniging van Eigenaars (VvE). Niet iedere VvE verleent die toestemming. Esthetische bezwaren of zorgen over geluidsoverlast wegen in de praktijk soms zwaarder dan de gezondheid van eigenaren/bewoners.

Zo’n standpunt van de meerderheid van de eigenaren in een VvE is moeilijk te verdedigen wanneer het gaat om ouderen met een aantoonbaar hoog medisch risico. Iemand die met een medische verklaring kan aantonen dat extreme hitte een ernstig gezondheidsgevaar vormt, zou niet afhankelijk moeten zijn van een meerderheid van medebewoners die zelf geen gezondheidsrisico lopen.

In de praktijk kan zo’n meerderheidsbesluit als onredelijk en onbillijk altijd in rechte worden getoetst maar dat kost vaak veel tijd.

Wet en regelgeving zou daarom ruimte moeten bieden om in dergelijke gevallen een medische uitzondering mogelijk te maken. Net zoals gebouwen toegankelijk worden gemaakt voor mensen met een lichamelijke beperking, zou ook een noodzakelijke koelvoorziening voor kwetsbare ouderen onder redelijke voorwaarden van geluidsarme en energiezuinige airco’s niet zonder goede gronden mogen worden geweigerd.

Geen algemene subsidie, maar maatwerk voor lage inkomens
Natuurlijk is een algemene subsidie voor airco's onnodig duur en niet nodig. Waar het om gaat, is een gerichte regeling voor mensen die aantoonbaar een hoog medisch risico lopen én die de aanschaf zelf niet kunnen betalen. Net zoals we hulpmiddelen verstrekken wanneer die noodzakelijk zijn om gezondheid en zelfstandigheid te behouden, zou ook koeling in uitzonderlijke gevallen als een medische of preventieve voorziening moeten  worden beschouwd.

Van comfort naar volksgezondheid
Het debat over hittebeleid zou moeten verschuiven van het comfortaspect naar een voor kwetsbare ouderen gezondheidsaspect. We subsidiëren immers ook geen rollator omdat lopen comfortabeler is, maar omdat die mobiliteit en veiligheid vergroot. Voor een deel van de ouderen geldt hetzelfde voor koeling tijdens extreme hitte.

Daar hoort ook bij dat wet- en regelgeving wordt aangepast aan de realiteit van een warmer klimaat. Wie vanwege een medische indicatie afhankelijk is van een airco om ernstige gezondheidsrisico's te voorkomen, zou niet mogen stranden op een VvE-besluit dat primair is gebaseerd op esthetiek of geluidsoverlast. Volksgezondheid behoort in zulke gevallen zwaarder te wegen. Zeker met de huidige generatie energiezuinige en geluidsarme airco’s,

Als we weten dat een relatief eenvoudige voorziening als een airco levens van kwetsbare ouderen met een hoog medisch risicoprofiel bij extreme hitte kan redden, is niets doen geen optie!