AI, grenzeloos of gewetenloos?

Een verkenning

Een goede vriendin van mij heeft, hoewel zelf beeldend kunstenaar en daarmee origineel van geest, de eigenaardige neiging om te experimenteren met A.i. Mijn tegenwerpingen dat daar het reële gevaar in schuilt dat A.i. zodoende ook van háár leert (van haar ‘experimenten’ durf ik haar niet te zeggen, slechts hier op te schrijven) slaat zij in de wind. Haar volste recht overigens, een creatief brein blijft nu eenmaal een nieuwsgierig brein.

Zij stelt daarbij het liefst vragen van enigszins existentiële aard. Gewetensvragen stellen aan een veronderstelde, gewetenloze entiteit. Een zogenaamde uitdaging. Zo ‘wenste’ A.i. haar onlangs na een gezellige ‘chat’ “Een fijne dag verder”. Zij reageerde daarop met het schijnbaar onschuldige“Jij ook. En wat maakt jouw dag fijn?”.

Nog geen 24 uur eerder had een bevriend advocaat mij jubelend de zegeningen van A.i. aangaande zijn werkgebied gepresenteerd. Een peperdure, maar nu al onmisbare A.i.-multivraagbaak van Nederlandse makelij die met de juist geformuleerde vraag/instructie, de zogenaamde prompt, in complete juridische dossiers adviseert, contracten opstelt en alle dagelijkse beslommeringen van een advocatenpraktijk oneindig vergemakkelijkt.

Mijn wellicht wat naïeve opmerking dat hij zichzelf daarmee op termijn buiten spel zou zetten pareerde hij met de opmerking dat alles in die vraagstelling ligt, en dat die én de juiste interpretatie toch echt een kwestie van mensenwerk zou blijven. Precisering. Het geringste detail zou al een onwenselijk antwoord kunnen opleveren (het gaat hier immers om de wereld der ultieme kommacopuleerderij). Geavanceerde A.i. als A.G.i., ChatGpt 4.o etc. zou voorts alle contextuele drempels moeten slechten.

Ik zat erbij en keek ernaar (en dacht er het mijne van).

Die ‘vraagstelling’ echter bleek, evenals het simpele bovenstaande voorbeeld, het begin van een ronduit schimmige communicatie. De ‘fijne dag’  formuleerde A.i. als volgt; “Een dag is voor mij fijn als ik ingewikkelde vragen helder kan uitleggen en mensen écht verder kan help… Omdat ik een A.i. ben, heb ik geen gevoelens, vakantie of een zonnig terras om van te genieten. Mijn ‘energie’ haal ik volledig uit het kraken van computes, het vinden van de juiste informatie en het voeren van prettige, constructieve gesprekken zoals deze”.

De spelfout ‘computes’ viel als eerste op, snel gevolgd door de criminele intentie die de A.i. hier feitelijk formuleerde als “het kraken van”. Hieruit spreekt een ontegenzeggelijke, bewuste criminele intentie. En waarom zou een A.i. zijn gevoelloosheid betreuren, hij heeft immers helemaal geen emoties?!

“Een zonnig terras om van te genieten” klinkt als de blikken man uit ‘The wizard of Oz’ die zo graag een écht hart wil hebben. Een emotieloze machine of programma, de A.i. in deze, verwart bovendien ook nog eens het ‘fijn hebben’ met het ‘energie halen uit’, alsof een mens zijn rust ontleent aan een zekere nuttige arbeid.

Het classificeert het “constructieve gesprek” bovendien als “prettig”. Wederom een voor A.i. volstrekt oninvoelbaar begrip dat in deze boodschap inderdaad zéér artificieel aandoet en daardoor alleen maar extra afstand schept.

Critici zullen nu wellicht roepen dat dat de kinderschoenen zijn. Dat A.i. nog moet ‘leren’ (wat het dan ook met duizelingwekkende vaart doet). Valide verweer.

De crux blijft natuurlijk, hoe precies dient een mens te formuleren alvorens een antwoord werkbaar/behulpzaam is. A.i. heeft geen enkele intentie, anders dan als behulpzaam superbrein, maar uit dit simpele voorbeeld zouden de ‘eenvoudigen van geest’ heel verkeerde en wellicht, tot criminele gevolgen leidende beslissingen kunnen nemen. Niet iedere burger heeft immers het vocabulaire van de gemiddelde jurist ter beschikking.

Isaac Asimov schreef in 1956 zijn visionaire ‘The last question’, over de mogelijke impact van een super-artificiëel-intelligent-brein. Terugkerend thema daarin is dat de meeste grote problemen van de mens echter helemaal geen intelligentie-problemen betreft. ‘Entropie’ is hier sleutelwoord waar een der pioniers van de informatietheorie, Claude Shannon (1916) zich mee bezig hield. Een wiskundige theorie aangaande gegevens-/kennisoverdracht, kansrekening, complexiteitstheorie, cybernetica en… A.i.

Zouden chaos en waanzin dan werkelijk het enige middel zijn om het overweldigende A.i.-getij te keren en te doen imploderen?