Afscheid nemen van toxische relaties vraagt om kritische reflectie, ook in ons transatlantisch buitenlandbeleid

Nederland kan wat meer Koert Debeuf's op de buis en in denktankkringen van buitenlandbeleid gebruiken, om afscheid te nemen van de eigen transatlantische volgzaamheid. Voordat je weet worden we het diepe moeras van wereldwijde escalatie in getrokken door het huidige disruptieve buitenlandbeleid van de Amerikanen, om te beginnen in de oorlog tegen Iran.

Nederland heeft een lange en warme geschiedenis met de Verenigde Staten. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden had al de Amerikaanse Revolutie gesteund en het beeld van Amerika als bevrijder en hoeder en rolmodel in vele opzichten was na hun bevrijdende rol tijdens WOII niet meer weg te denken. Maar ons transatlantische volgzaamheidspatroon is in de huidige tijd disfunctioneel geworden, toxisch om precies te zijn, zoals de Belgische Hoogleraar Debeuf het raak maar confronterend benoemde in Buitenhof. Als je niet midden in deze zeer emotioneel geladen relatie zit, is het zonneklaar.

Maar we zitten er wel middenin, het is een patroon met diepe sporen en emotionele hechting, net als alle andere toxische relaties. Ons vertrouwen op vrede en stabiliteit is daarop gebouwd. Ernstiger nog, – zeker in Nederland –, onze populaire cultuur en zingeving aan de ‘way of life’ is zich na de Tweede Wereldoorlog steeds meer gaan baseren op wat van de andere kant van de Atlantische oceaan overkwam. Wij in Nederland zijn ons diep gaan verbinden en identificeren met de Verenigde Staten. Begrijpelijk ook, want Amerika was de dynamische cultuur (in de meest brede zin van het woord cultuur, dus mentaliteitspatronen, in economisch primaat tot aan literatuur en kunsten) die niet was beschadigd en mentaal aangetast door de donkere wolken van het fascisme. Daar kwam hun optimisme vandaan.

Het Amerikaanse optimisme heeft nu plaatsgemaakt voor een bitter revanchisme. Ingehaald in vele opzichten (van technologie tot aan zin geven aan het postmoderne menszijn) eist de oude supermacht bij monde van een ordinaire president erkenning. De gedachte dat we ten dele of helemaal afscheid van Amerika moeten nemen, hoe redelijk deze gedachte ook is, willen we het liefst ontkennen en wegwuiven. Dit ontkenningssentiment is een breed gedragen cultureel gegeven dat leeft in alle lagen van de bevolking, niet gek dat er weinig politici zijn die zin hebben om het te benoemen. Je wordt er niet populair mee. Als er toch vrijdenkers zijn die het luid en gedegen benoemen roept het verzet op. Het vergt veel moed om het aan te kaarten en aan de orde te stellen.

Mijns inziens is Amerika in zijn grondbeginsel als liberale democratie nog altijd een natuurlijke partner van het democratische Europa. Maar de aard van onze relatie moet drastisch veranderd worden. We moeten af van onze volgzaamheid, misschien ook juist vanwege onze affectie met Amerikanen zouden we het disruptieve buitenlandbeleid van Amerika de rug moeten toekeren in plaats van door stilzwijgen of erger dit gevaarlijke beleid aan te moedigen. Misschien helpen we Amerika om de nieuwe realiteit en zijn bescheidener rol onder ogen te zien en er een waardige invulling aan te geven. Misschien schrikt Amerika wakker en wordt de gevaarlijke koers van overmoed voor de val toch vermeden. Hoe dan ook, al is het voor ons eigen bestwil, we zouden afscheid moeten nemen van de huidige toxische relatie door slapende reus die we als Europa zijn wakker te kussen.

Dergelijke fundamentele kritiek op onze toxisch geworden transatlantisch relatie lijkt vooralsnog taboe onder het gros van de Nederlandse politieke bestuurders en intellectuelen. Des te belangrijker is de confronterende, kritische stem van de Belg Debeuf. Zie hier de link naar zijn betoog: https://www.youtube.com/watch?v=YbxJjlJN-Cw