AfD opent aanval op Bauhaus, net als eerder de nazi's

Twee dagen voor de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt is het wereldberoemde Bauhaus in Dessau uitgegroeid tot inzet van een politieke cultuurstrijd. De AfD spreekt over een „dwaalweg van de moderniteit” en wil het cultuurbeleid sterker richten op wat zij Duitse en patriottische cultuur noemt. de leiding van Bauhaus Dessau waarschuwt juist voor een vernauwende opvatting van nationale cultuur.

De discussie raakt een instelling die ver buiten Saksen-Anhalt bekend is. Het Bauhaus werd in 1919 door architect Walter Gropius in Weimar opgericht en verhuisde in 1925 naar Dessau. De school bracht kunst, architectuur, ambacht en techniek samen en groeide uit tot een van de invloedrijkste bewegingen van de twintigste-eeuwse vormgeving. Het Bauhausgebouw in Dessau behoort tegenwoordig tot het UNESCO-werelderfgoed.

AfD keert zich tegen campagne rond moderniteit
De AfD in Saksen-Anhalt keert zich in haar verkiezingsprogramma expliciet tegen de manier waarop de huidige deelstaatregering het Bauhaus gebruikt als symbool van Saksen-Anhalt. De regering voert campagne onder het motto #moderndenken, vrij vertaald: modern denken.

Volgens de AfD doet die nadruk onvoldoende recht aan andere historische figuren die met het gebied verbonden zijn. De partij noemt onder anderen Hendrik I, Otto I, Maarten Luther, Otto von Bismarck en Friedrich Nietzsche. Dat de regering juist kiest voor een volgens de AfD „omstreden architectuurschool”, zou wijzen op een probleem met de eigen identiteit. Het Bauhaus zou volgens de partij altijd hebben geprobeerd iedere vorm van nationale verankering te vermijden. De AfD-afdeling in Saksen-Anhalt geldt als bewezen rechts-extremistisch.

Van ‘modern denken’ naar ‘Duits denken’
AfD-cultuurwoordvoerder Hans-Thomas Tillschneider formuleerde de ideologische tegenstelling eerder dit jaar nog scherper. „Het Bauhaus staat voor ontworteling”, zei hij. Volgens hem wilde het Bauhaus een manier van bouwen ontwikkelen waaraan niet langer te zien was waar een gebouw was ontstaan.

Tillschneider plaatst daar het ideaal van de AfD tegenover: mensen en cultuur zouden juist lokaal en nationaal geworteld moeten zijn. Het Bauhaus vertegenwoordigt in zijn ogen een internationale, plaats-onafhankelijke moderniteit.

Bauhaus-directeur Barbara Steiner ziet in die argumentatie begrippen terug die ook ongeveer honderd jaar geleden tegen het Bauhaus werden gebruikt. In de jaren dertig werd de beweging eveneens als „on-Duits” en vreemd aan de Duitse cultuur bestreden.

Dreigende bezuinigingen op Bauhaus
AfD-cultuurwoordvoerder Hans-Thomas Tillschneider heeft het Bauhaus eerder een „dwaalweg van de moderniteit” genoemd. Ook is gedreigd met verlaging van subsidies. Volgens Steiner zijn bezuinigingen mogelijk wanneer de AfD invloed op het bestuur krijgt. Tegelijkertijd zegt zij binnen de partij verschillende geluiden over het Bauhaus te horen.

Daarbij speelt ook de economische betekenis voor Dessau een rol. Het Bauhaus trekt volgens Steiner jaarlijks ongeveer 150.000 bezoekers. Een deel van hen overnacht in de stad en besteedt er geld. De instelling wordt gefinancierd door de federale overheid, de deelstaat Saksen-Anhalt en de stad Dessau.

Bauhaus lag ook honderd jaar geleden onder vuur
De huidige discussie krijgt extra lading door de geschiedenis van het Bauhaus. De school werd al kort na haar oprichting een doelwit van conservatieve en uiterst rechtse politieke krachten. In Weimar werden subsidies teruggeschroefd en contracten beëindigd. Daardoor verhuisde het Bauhaus in 1925 naar Dessau.

Ook daar nam de politieke druk toe. In 1931 won de NSDAP de gemeenteraadsverkiezingen in Dessau, mede met aanvallen op wat de partij destijds „joodse Bauhauscultuur” noemde. In 1932 besloot de gemeenteraad de instelling te sluiten. Een laatste poging om het Bauhaus in Berlijn voort te zetten mislukte. Onder toenemende druk van de nationaalsocialisten hief de school zichzelf in 1933 op.

De geschiedenis is overigens complexer dan het eenvoudige beeld van een uitsluitend linkse en antinazistische instelling. Bauhaus-directeur Steiner wijst erop dat sommige voormalige Bauhausleden zich later aan het naziregime aanpasten of zelfs lid werden van de SA of SS.

Meer dan 2.500 mensen steunen Bauhaus-manifest
De politieke aanvallen op het Bauhaus hebben inmiddels tot een brede tegenreactie geleid. Het eind augustus gepubliceerde „Bauhaus-Manifest” tegen nationalisme is inmiddels door meer dan 2.500 mensen ondertekend.

Op initiatief van de Duitse staatsminister voor Cultuur, Wolfram Weimer, sloten onder anderen kunstenaars, wetenschappers, ambachtslieden, ontwerpers en architecten zich bij het initiatief aan. Ook prominenten en culturele instellingen ondersteunen het manifest.

De ondertekenaars willen de Bauhaus-instellingen en hun artistieke vrijheid beschermen tegen antidemocratische aanvallen. Ze benadrukken daarnaast internationale uitwisseling, openheid en voortdurende vernieuwing als belangrijke kenmerken van het Bauhaus.

Deze bijdrage verscheen ook op Duitsland Vandaag