Julien Kooij over de dood en wat écht telt: 'Het zijn niet de overuren, promoties of prijzen'

Een documentaire over het universum doet columnist Julien Kooij beseffen hoe klein wij mensen eigenlijk zijn. Naar aanleiding van het overlijden van Dolly Parton stelt hij dat niet onze prestaties, maar de herinnering aan wie we waren, uiteindelijk telt.

Ik lach mezelf keihard uit als ik tegen een vriendin vertel dat ik gister bijna een paniekaanval had. De laatste tijd ben ik zo veel bezig met leven dat ik niet echt stilsta bij de dood. En toch toen ik een documentaire zag van David Attenborough over het universum, overmande de gedachte dat wij allemaal maar mieren op een mierenhoop zijn vergeleken met de wereld. Hoe oud de aarde wel niet is en wat voor kleine rol wij eigenlijk spelen als je de hele tijdlijn van de mensheid bekijkt.

Ik stelde mezelf het moment voor dat ik mijn laatste adem uit zal blazen, nadat ik tegen mijn geliefden heb gezegd: 'Het is goed zo.' Ons hele leven spelen we de hoofdrol in ons leven en maken wij dat voor onszelf zo belangrijk. En hoe lekker zou het zijn als we herboren worden of nog doorleven in de hemel, de eeuwige jachtvelden of het Elysium zouden bereiken. Maar de angst bekroop me dat er een grote kans is dat er na de dood helemaal niks is. Net zoals dat er niks is voordat we geboren worden.

Het is een focking depressieve gedachte om bij de dood stil te staan. Maar ja, we zijn allemaal mensen. We leven allemaal voor het eerst. En misschien is het daarom ook niet zo gek dat we zo druk zijn met onszelf. Met ons werk, onze carrière, onze prestaties en hoe anderen naar ons kijken. We willen iets bereiken, iets achterlaten, herinnerd worden. Maar als ik er zo over nadenk: wat maakt het eigenlijk uit hoeveel je hebt bereikt als niemand meer weet wie je was? 

Want als iemand overlijdt, verandert het gesprek opvallend snel. We hebben het misschien nog even over wat iemand heeft gedaan, maar daarna vooral over wie iemand was. Was je lief? Kon je mensen aan het lachen maken? Stond je voor anderen klaar? Was je iemand bij wie je altijd terechtkon? Het zijn niet de overuren, promoties of prijzen waar mensen op een begrafenis om huilen. Het zijn de herinneringen aan een mens. Misschien is dat wel het enige cv dat er uiteindelijk toe doet.

En dat was een fijne herinnering. Want ik ben ook weleens een lul. Als er iemand negentig rijdt op de linkerbaan roep ik al snel: 'Tyfuslaaaierrrrrrr.' En als ik dan een minuut later zie dat er een oud vrouwtje achter het stuur zit, kan ik het ook niet laten om te roepen: 'Die zou echt de weg niet meer op moeten, hè.' Totdat ik van de week daar even bij stilstond en dacht: tja, dat oude vrouwtje probeert ook alleen maar veilig thuis te komen nadat ze deze snelle, drukke wereld met gevaar voor eigen leven heeft betreden. Misschien moet ik soms gewoon iets minder snel vinden dat iedereen zich aan míj moet aanpassen. Wij vergeten soms dat wij alleen de hoofdrol in ons éígen leven spelen. We zijn allemaal maar mieren op de mierenhoop die we ‘onze samenleving’ noemen.

Ik moest daaraan denken toen Dolly Parton onlangs overleed. Natuurlijk werd er gesproken over haar muziek, haar enorme carrière en alles wat ze heeft bereikt. Maar vooral werd er gesproken over wat voor mens ze was. Over haar gulheid, haar humor en de manier waarop ze haar succes gebruikte om anderen te helpen. Ze gaf boeken aan kinderen, steunde mensen die het minder hadden en liet vooral een heleboel mensen achter die iets aan haar hadden gehad. Misschien zijn er in dit enorme universum af en toe sterren die net iets meer licht geven. Dolly Parton was zo’n ster. En als ik later ergens lig en iemand zegt: 'Hij kon soms echt een ontzettende ongeduldige lul zijn, maar het was wel gezellig dat hij er was', dan vind ik dat eigenlijk een prima manier om herinnerd te worden.