Hoe is het als je partner ongeneeslijk ziek is en doodgaat? En wat doet dat met de kinderen?

Werner en Linda hebben beiden hun partner verloren. Ze vertellen in Over Mijn Lijk de podcast hoe zij de periode dat hun partner ziek was en uiteindelijk overleed hebben ervaren, te midden van een gezin met jonge kinderen.

Werner, weduwnaar van Nicole (was te zien in seizoen 11), bleef achter met hun kinderen Mees en Noud. Linda, weduwe van Alex (seizoen 8), bleef achter met hun zoontje Aron.

Wisselend, antwoorden ze beiden. Linda: 'De ene dag gaat het beter dan de andere dag. Het zijn vooral de momenten die je zo overvallen, dat je beelden terugkrijgt. Ook als je denkt: het gaat eigenlijk best wel goed, en er komt dan ineens een foto voorbij, word je toch overvallen door emoties.' Voor Werner is het overlijden van zijn vrouw Nicole iets langer geleden dan voor Linda. Met hem gaat het evengoed wisselend: 'De tijd maakt de pijn wel wat zachter. Er zitten ook wel fijne dagen tussen – dagen waarop het echt goed voelt', vertelt Werner.

Werner: 'Ik vond het heel heftig. Ik vond het altijd heel lastig om de balans te vinden. Je hebt al die petten en wil het allemaal goed doen. Je wil de juiste mantelzorger zijn, je wil de liefdevolle partner zijn, de papa voor de kinderen, en mijn werk. Daar de balans in vinden vond ik heel lastig.'

Voor Linda was het ook balanceren: 'Ons leven is heel ingewikkeld geweest, omdat hij zo lang ziek is geweest', vertelt Linda. In het achtste seizoen van Over Mijn Lijk vraagt Alex zich daarom hardop af wat Linda nog bij hem doet. Dat is simpel, volgens haar: 'Hij heeft mijn leven enorm verrijkt. Je wordt zo close met elkaar – echt een team – want je moet het samen zien te redden onder de meest ingewikkelde omstandigheden.' Dat heeft Werner ook. 'Ik heb het met heel veel liefde gedaan en je komt echt veel meer tot elkaar, maar ik heb ook veel angst gehad. Ik heb regelmatig gedacht: als ik straks thuiskom, leeft ze dan nog?'

Het is een vraag die veel buitenstaanders vaak hebben: hoe hou je het vol? Dat is simpel, volgens Werner en Linda: je doet het gewoon, je hebt geen keuze. 'Het overkomt je. Je partner wordt ziek, daar heb je van tevoren niet voor gekozen en je gaat dat gewoon aan. Ik weet niet hoe ik het volhoud, dat doe je gewoon', vertelt Linda. 'Het moet, je hebt geen keuze', vult Werner aan. 'Vrijwillig zou je nooit zo'n situatie instappen, maar als je erin zit dan doe je dat met liefde. Je hebt voor je partner gekozen en dat verandert niet als diegene ziek wordt. De liefde wordt juist groter.'

Natuurlijk hebben ze dit zichzelf ook weleens afgevraagd. Linda: 'Ik zou nooit opgeven, ik ben geen opgever. Maar er zijn echt wel regelmatig momenten geweest waarop ik dacht: wanneer stopt dit? Ik kan dit niet meer volhouden. En een paar dagen later dacht ik dan: ik ben er weer en we gaan er weer voor. Ik kan me voorstellen dat iedereen dat ooit heeft in een relatie met een zieke partner.' Volhouden is wellicht ook niet het juiste woord, merkt Werner op: 'Dat klinkt alsof we zitten te wachten tot het voorbij is, maar zo is het niet. Je wil gewoon dat die onzekerheid, die angst, die ellende stopt.'

Op de dagen dat het minder goed gaat, is het schakelen, voor het hele gezin, weet Linda: 'Dan had Aron ook veel minder aan Alex. Toen hij wat ouder werd, konden we dat wat beter uitleggen, maar toen hij klein was niet. Hij wilde gewoon spelen met papa. Dan zei hij ook weleens: "Ik raak ervan in de war; de ene keer mag ik wel met papa spelen en de andere keer niet." Dat is schakelen.'

De beide zoontjes van Werner en Nicole waren bij haar overlijden aanwezig. Werner: 'Dat was een heel mooi moment. Je voelde dat de ruimte gevuld was met liefde. Het klopte gewoon.' De kinderen wisten dat hun moeder zou komen te overlijden. 'Wat dat echt betekent – dood – was voor mij ook al een veel te groot begrip, voor hun al helemaal. Hoe definitief dat is kun je op zo'n moment niet beseffen.'

Linda en Alex hebben Aron al vroeg meegenomen in het proces van ziek zijn en dat zijn vader er op een moment niet meer zou zijn. 'Ik wilde dat hij eerlijk zou weten: papa gaat dood. Dat was vreselijk, ik durfde het eerst niet goed te zeggen.' Maar toen er een nieuwe vorm van kanker werd ontdekt bij Alex en er kaartjes in de bus vielen waarin ze sterkte werd gewenst, konden ze er niet meer omheen. 'Aron zei: "Mama, ik ben niet gek hoor. Er blijven maar kaarten komen, dus ik weet dat er iets is." Toen dacht ik: dit moeten we gaan vertellen.'

Toen Alex later naar een hospice ging en duidelijk werd dat hij binnen korte tijd zou overlijden, hebben ze Aron dat verteld: 'Dat papa zoveel pijn heeft, niet meer beter wordt en dat hij doodgaat. We hebben verteld dat er een dokter zou komen die papa medicijnen geeft zodat hij geen pijn meer heeft, maar dat hij wel doodgaat. Dat hij dan nooit meer in het echt bij ons kan zijn, maar dat papa voor altijd in ons hart zit. Dat was een heel heftig moment.'

Het verdriet bij de kinderen komt op verschillende momenten. Bij zoon Mees, van Werner, kwam het verdriet wat later. 'De afgelopen dagen is hij heel verdrietig. Dan komt hij 's avonds beneden en begint hij te huilen. Dan zegt hij dat hij mama mist. De eerste keer dat hij dat deed was op onze trouwdag, op 1 april.' Toen is Werner samen met zijn zoons naar het kasteel gegaan waar hij en Nicole getrouwd zijn. 'Uiteindelijk werd iets – wat voor hem heel verdrietig was – toch een mooie dag.' Op die dag hield hij de jongens thuis van school, maar die keuze blijft een lastige afweging. 'Ik weet ook niet altijd wanneer ik ze voor dit soort dingen van school moet houden en wanneer niet. Er zijn heel veel van die momenten, daar moet je een balans in zoeken.'

Werner merkt dat hij, sinds het overlijden van Nicole, opnieuw moet ontdekken wie hij zelf ook alweer was. 'In het ziekteproces raak je heel veel daarvan kwijt. Veel draait om de ziekte.' Werner weet eigenlijk niet meer wat de dingen zijn die hij leuk vond om te doen.

Ook Linda weet niet goed meer wie ze zelf is nu deze periode achter haar ligt. 'Ik denk niet dat ik heel veel veranderd ben, maar ik moet gewoon helemaal opnieuw leren leven.' Dat is wennen, niet alleen voor haar, maar ook voor haar zoon Aron. 'Hij heeft altijd geleerd dat dingen niet kunnen: dat het te druk was, te veel prikkels, verjaardagen waren te veel. Nu als we dan naar een verjaardag gaan, vraagt hij nog: "Hoe lang gaan we dan? Is het dan druk?" Hij is dat helemaal niet gewend, hij moet ook opnieuw leren leven.'

Werners zoontjes hebben zich heel erg ingehouden in de periode dat hun moeder ziek was, nu zijn ze weer vrijer. 'Ze nemen vriendjes mee naar huis en zijn de hele tijd buiten aan het spelen. Dat vind ik heel fijn om te zien; ook wel heel treurig dat het anders is geweest, dat ze zich begrensd hebben gevoeld.' Nicole is nog steeds een onderdeel van hun dagelijks leven. 'Ze is niet ergens, maar we kunnen haar wel voelen. We kunnen tegen haar praten. Als je de warmte in je hart kan voelen, dan weet je dat mama daar is', vertelt hij aan hun zoontjes.

Voor Linda blijft het een zoektocht hoe zij samen met haar zoontje verder moet. Daarom probeert ze dit zoveel mogelijk met hem te bespreken. 'Soms is Aron boos en verdrietig en dan weet ik niet goed wat ik moet doen. Dan vraag ik aan hem: "Denk je dat ik het goed doe? Wil je dat mama er meer over praat?" (...) ik praat er maar gewoon over met hem, en hij met mij. Het is gewoon heel ingewikkeld. We moeten met elkaar het leven weer uit gaan vinden.'