Floortje Dessing over de Oceaan: 'Ik maak dit soort reizen met zoveel meer dankbaarheid'

Voor haar nieuwe serie reist Floortje Dessing door de Koraaldriehoek. Dat is het gebied met de rijkste onderwatercultuur ter wereld, maar dat flink te lijden heeft onder klimaatverandering. Ze blikt vooruit aan de hand van haar eigen foto's.

‘Vanaf de jaren 70, mijn generatie dus, is de wereld zwaar vervuild geraakt. Daar mogen we het allemaal niet over hebben, want dan wordt een deel van het land weer boos, maar dat zijn gewoon de feiten. Er komt een generatie jongeren die ermee opgescheept zit en die er gelukkig iets aan gaat doen en er aandacht voor vraagt. Dat wil ik laten zien in deze serie.’

‘Het is zo’n rare tijd waarin we leven. We zijn een soort kreeften geworden in een pan die aan de kook raakt. We zitten er middenin en daarom vinden we het ook normaal. En dan zijn er dus mensen die zelfs boos zijn op mensen die zich bezighouden met het klimaat. Dat vind ik te bizar voor woorden! Daar ben ik heel erg mee bezig de laatste tijd. En ja, voor dit soort onderwerpen vlieg ik ook, en vervuil ik ook. Daar ben ik het helemaal mee eens. Maar ik moet deze onderwerpen vastleggen en bespreken. Ik wil dat mensen weten wat er speelt in de wereld. En deze problemen zijn veel zichtbaarder in bijvoorbeeld Indonesië, omdat de problemen met de oceaan daar veel groter zijn dan in Nederland, waar alles veel beter geregeld is. Mensen mogen kritiek hebben, dat is altijd prima, maar die intense woede die er is, vind ik echt zo gek. Wanneer ik hier een verhaal over maak, moet ik zo voorzichtig zijn om mensen niet af te schrikken. Maar er is ook hoop, gebracht door mensen die zich inzetten voor een kentering. En die staat centraal in deze serie.’

‘De stapel plastic op dit strand op een klein eiland voor de kust van Lombok is exemplarisch voor de kustlijnen in dat gebied. Er is in Indonesië geen centraal ophaalsysteem voor vuilnis; slechts 25 procent van het afval wordt opgehaald. Het overgrote deel wordt door mensen weggegooid op afvalstortplaatsen of in brand gestoken. Maar het wordt ook in meren, rivieren en de oceaan gegooid, waar vooral het plastic een groot probleem vormt: het vergaat in microplastics die weer in de voedselketen terechtkomen.

In de eerste aflevering volg ik de Indonesische jongen Giri. Hij is van jongs af aan al bezig met het opruimen van plastic, puur als hobby. Hij heeft al tonnen plastic verzameld uit het meer waar hij bij in de buurt woont, met behulp van een tang en een kajak waarmee hij het water op gaat. De laatste jaren heeft hij zijn opruimacties op sociale media gezet en dat is heel populair geworden. Hij heeft een half miljoen volgers en het is nu een trend in Indonesië, waardoor veel meer jongeren in Indonesië dit nu doen. Geweldig en hoopvol.’

‘Dit zijn de Bajau, een stateloos volk, de zeenomaden van vroeger. Zij leefden eeuwenlang op het water, op boten. Eten, slapen, kinderen krijgen: alles gebeurde op het water. Zij zijn door de verschillende overheden gedwongen zich te vestigen. Op land, maar dat willen ze niet.

Dus veelal wonen ze nu in huizen op palen boven het water. Het gaat slecht met de Bajau. Er is weinig opleiding, weinig toegang tot medische zorg en hun manier van vissen, met hulp van dynamiet en/of gif, is zeer destructief. In de serie ontmoet ik een vrouw die een project heeft opgezet om de Bajau te leren hoe op een duurzame manier octopussen te vangen.’

‘We hebben zo veel mogelijk per schip gereisd. In plaats van te vliegen hebben we de veerboten tussen de eilanden genomen. Ik kan veel hebben, maar deze overtochten waren zelfs voor mij behoorlijk pittig. De boten zijn supergevaarlijk. Op de route die wij voeren, is een dag later een schip in brand gevlogen, waarbij tientallen mensen zijn omgekomen.'

'De boten zijn slecht onderhouden en totaal overbeladen. Vierduizend man op elkaar gestapeld en het stinkt als een idioot, maar mensen hebben geen keuze als ze naar een van de vele andere eilanden willen.’

‘Dit programma is gemaakt met een klein team. Een cameravrouw, een producer en ik. Later in de reis is er nog een andere cameraman ingevlogen, Stefan Jansen, een jong talent. Met cameravrouw Renee Gerards – ik noem haar Reneetje – werk ik al dertig jaar samen, al sinds m’n allereerste reis. We zaten samen bij Veronica; zij bij Club Veronica, ik bij Radio Veronica. Toen ik overstapte naar televisie zijn we drie maanden door Amerika gereisd en zo is het begonnen.

Zij is een van de beste cameramensen van Nederland. In principe reizen we altijd met z’n tweeën, maar ik ben er anderhalf jaar uit geweest door ziekte. Dus tillen van statieven enzo, dat gaat niet meer zo makkelijk. Ik voel me nu gelukkig erg goed, op 95 procent zou ik zeggen. Ik maak dit soort reizen met zoveel meer dankbaarheid, want ik dacht écht dat ik dit nooit meer zou kunnen.’

‘Op Gili Air, een klein eiland voor de kust van Lombok, woont Rose, een Nederlandse vrouw die vroeger lang heeft gewerkt voor de burgemeester van Den Haag. Dat leven was ze zat. Ze verhuisde naar Lombok, werd duikinstructeur en houdt zich nu ezig met koraalherstel. Daarnaast heeft ze als missie om voor 2030 honderd Indonesische vrouwen op te leiden tot conservation diver (een duiker die zich actief bezighoudt met het beschermen, monitoren en herstellen van onderwaterecosystemen, red .) Duiken is daar voor vrouwen niet gebruikelijk. Er zijn genoeg vrouwen die willen, maar het wordt ze moeilijk gemaakt door hun omgeving. Rose heeft vijftig vrouwen klaargestoomd die nu in Indonesië als conservation diver werken. De vrouw op de foto is een cursiste. Ze vertelde me: “Mijn ouders, mijn tantes, ooms, vonden het niks dat ik dit ging doen, maar nu zijn ze heel trots.” We maakten samen een duik. Het was prachtig, maar ik word ook altijd een beetje verdrietig als ik zie hoe snel de kwaliteit van het koraal achteruitgaat.’

‘Dit is John ‘Charlie’ Veron, een legendarische koraalonderzoeker uit Australië. Hij is een beetje de Jacques Cousteau van het koraal en is als een van de eersten begonnen met het in kaart brengen van het koraal van het Great Barrier Reef.

Hij heeft veel onderzoek gedaan en is erg pessimistisch over de staat van het koraal – ik was ook redelijk pessimistisch na het interview met hem, moet ik zeggen. Hij heeft een koraalbank opgericht waarin hij bezig is om zoveel mogelijk soorten koraal in het Great Barrier Reef te bewaren, voor het geval het helemaal misgaat en alles verdwijnt.’

‘Dit is bij de Gold Coast, bij een project van twee pensionado’s uit Australië die een linedanceschool runnen. Dat doen ze negen maanden per jaar. En met het geld dat ze daarmee verdienen, gaan ze de overige drie maanden schildpadden tellen in een natuurreservaat. Dat doen ze, omdat de Australische overheid daar geen geld voor heeft.

Zij houden de populatie bij en kunnen zien wanneer het de verkeerde kant op gaat – dat gaat het – waarna ze wetenschappers inseinen dat het natuurgebied beter beschermd moet worden. En het bijzondere is: dit stel doet dat al 49 jaar. Dat is toewijding. Van dit soort mensen zijn er eigenlijk te weinig, maar ik maak deze serie om te laten zien dat ze er dus wél zijn. Overal.’

Dit artikel verscheen eerder in de VARAgids. Als eerste lezen? Word abonnee