theme-icon
Achtergrond

Breuklijnen: wat kwam Sinan Can tegen in de vier meest kwetsbare wijken van Europa?

26-09-2022
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
6819 keer bekeken
  •  
parijsposter15

Voor het documentaire vierluik Breuklijnen bezocht Sinan Can een jaar lang vier West-Eurpese banlieurs. Wat kwam hij tegen?

Eerder dit jaar reisde de antiislamitische Deense politicus Rasmus Paludan af naar Rinkeby, een kwetsbare wijk (veel armoede, hoge criminaliteit, hoge werkloosheid) in de Zweedse hoofdstad Stockholm. Bij een anti-islamitische demonstratie verbrandde hij een koran; rellen volgden, een politieagent raakte gewond.

Rinkeby is één van de vier wijken die documentairemaker Sinan Can belicht voor Breuklijnen, over kwetsbare wijken in Brussel, Parijs, Londen en dus Stockholm. Steeds kwam Can terug, gedurende een jaar – ook na het bezoek van Paludan, die hij uiteindelijk ook sprak over de actie. ‘De problemen in Rinkeby zijn deels hetzelfde als de andere wijken die ik bezocht, maar er zijn tussen de steden onderling ook verschillen’, zegt hij. ‘Zweden heeft bijvoorbeeld geen koloniaal verleden, het land was niet betrokken bij de Tweede Wereldoorlog. Zweden heeft al een paar honderd jaar geen oorlog gevoerd. Daardoor had het land ook geen ervaring met mensen met een migratieachtergrond. Zweden vinden zichzelf heel tolerant en dat zijn ze ook; ze hebben gastarbeiders en vluchtelingen ontvangen en bij elkaar in één wijk gestopt. Ze dachten dat het dan vanzelf goed zou komen.

parijsposter17

Maar het komt niet vanzelf goed.’ Er ontstond een parallelle samenleving, ingeklemd tussen het centrum van de stad en een buitenwijk, met veel Somaliërs. ‘Zweden noemen de wijk klein Mogadishu.’

Deels is Rinkeby ook zoals de andere wijken die Can bezocht. Overal de sociaal-economische problemen, slechte huisvesting, veel armoede, veel werkloosheid, veel criminaliteit. Problemen die zich opstapelen en elkaar versterken. Het imago helpt dan ook niet. ‘Het worden jihadwijken genoemd, rovernesten, no-go zones.’ Politici, zoals Paludan, gebruiken dat imago en gooien en een schepje bovenop. ‘Alles wat slecht gaat, koppelen zij aan migratie. Voor de mensen die er wonen is dat heel pijnlijk en verdrietig. Inwoners trekken zich daardoor steeds meer terug en je krijgt gettovorming.’

londenposter02

Can merkte daarom ook veel wantrouwen toen hij de plekken bezocht. Wéér zo’n journalist die het negatieve stigma bevestigt, dachten de inwoners. ‘Toen we voor het eerst naar Parijs gingen, kregen we flessen en blikjes naar ons hoofd. Pas na een jaar kon ik me fatsoenlijk op straat bewegen.’

In Parijs bezocht hij Clichysous-Bois, de wijk die in 2005 in het nieuws kwam door de rellen die er uitbraken. Het was de ergste plek die hij voor Breuklijnen bezocht. ‘Ik schrok van de staat van de huizen. Huizen zonder elektra, appartementen die door vijftien mensen worden bewoond, in de portieken wordt gedeald, allemaal rotzooi op straat. Ik had dit nog nooit gezien, deze staat, ook niet buiten Europa. Het was alsof de inwoners waren opgegeven. Ik dacht hier wel: hoe ga je déze problemen oplossen? Hier wordt misschien iemand geboren die de nieuwe Einstein kan worden, maar onder deze omstandigheden gaat die persoon zich nooit zo ontwikkelen. Er zijn te veel problemen om mee te dealen, te veel armoede, te grote gezinnen in te kleine huizen, te veel gevaar op straat, scholen met veel uitval en leraren die geruime tijd ziek zijn.’

parijsposter13

En zo portretteert de serie wijken met mensen die door beleidsmakers vergeten lijken.

Door het Brusselse Molenbeek (‘de armoede is daar zo groot, en de problemen zijn niet op te lossen in een stad met negentien deelgemeenten, met Nederlandstaligen en Franstaligen, met zes politiekorpsen’), door Whitechapel in Londen (‘een wijk met veel Bengalezen, waar de staat zich terugtrekt en religieuze instituties instappen, waar de moskee de macht naar zich toetrekt met een shariarechtbank. En met family friendly restaurants, voor vrouwen en kinderen – niet voor mannen.’)

Overigens zag Can in de wijken niet alléén ellende. ‘Ik zag ook tegenkrachten. Een agent of sociaal werker die de last man standing is. Een wijk kan opgegeven zijn, maar er lopen altijd mensen die niet opgeven. Dat is mooi, ik wil geen gitzwarte serie maken, deze mensen zijn lichtpuntjes, ik vind het na al die jaren elke keer verrassend om te zien.’

brusselposter01

Wat wil Can met deze serie bereiken?
‘Breuklijnen is een waarschuwing voor ons allemaal, met name aan beleidsmakers in Nederland. Nederland kent nog geen wijken zoals ik ze heb gezien voor deze serie, maar we zitten er wel tegenaan. Dit krijg je als een overheid alles privatiseert, als je een kleinere staat wil, als de private sector het overneemt – of een religieuze instelling. Wij hebben wijkcentra, we hebben wijkagenten, we hebben best veel geïnvesteerd in wijken. Dat moeten we blijven doen, om het niet uit de hand te laten lopen.’

Can spreekt uit tegengestelde ervaring. Hij was een kind van gastarbeiders, maar groeide op in een liefdevol gezin, in een wijk in Nijmegen die misschien niet rijk was, maar ook niet verloederd.

‘Wij waren niet opgegeven! Er is niets erger dan een overheid die burgers opgeeft. In dat opzicht was hetgeen ik zag ook best een ver-van-mijn-bedshow, ik heb weinig uitsluiting en racisme ervaren, ik ben niet met een achterstand begonnen.’

Can zag ook: eenvoudige oplossingen zijn er niet. ‘De problemen in bijvoorbeeld Clichy-sous-Bois zijn echt groot. Ik dacht er wel: hoe heeft dit in godsnaam kunnen gebeuren, in een land waar het verlichtingsdenken is ontstaan?! Ik heb er weinig verlichting gezien.’

‘Nou zijn de problemen die ik daar en in andere wijken zag, niet op te lossen met een toverstokje. Maar beleidsmakers zouden in ieder geval kunnen beginnen om werkelijk een luisterend oor te bieden. Om zichtbaar in de wijken te zijn. Om te vertellen wat ze met de wijk willen en daarnaar handelen, dan kun je het oplossen. In al die tijd dat ik door deze wijken trok, heb ik niet één keer een burgemeester gezien. Of toch: een burgemeesterskandidaat, maar hij was op campagne. Het zou leuk zijn geweest als ik eens spontáán een burgemeester had ontmoet.’

Thema's:

theme-icon
Achtergrond

Meer over:

sinan can, breuklijnen,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (9)

Woesie
Woesie29 sep. 2022 - 23:14

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

DaanOuwens
DaanOuwens26 sep. 2022 - 14:36

Mooi onderwerp, erg belangrijk. Ik vind dat er te weinig wordt nagedacht over welke maatregelen noodzakelijk zijn om dit soort wijken weer leefbaar te maken. In Rotterdam wordt het NPRZ uitgevoerd ten behoeve van een aantal wijken in Rotterdam. Dat leidt niet tot enige resultaten terwijl er toch over een aantal jaren bijna 1 miljard wordt geinvesteerd door het rijk en de stad zelf draagt ook bij. Een concrete maatregel nu is dat werklozen in deze wijken in plaats van 3 gesprekken met hun gemeentelijke casemanager per paar er nu iedere 2 maanden een gesprek hebben. Meer ambtenaren dus maar niet meer resultaten. Er moet meer visie komen op hoe die last man standing zoals Can het noemt steun kan krijgen en kan uitbouwen. De activiteiten moeten in de wijken plaatsvinden en er moet niet een uitbreiding van de bureaucratie komen. Dat vereist creativiteit en innovatie om tot nieuwe oplossingen te komen. Ik hoop dat de serie van Can laat zien hoe complex en extreem de problemen zijn. En hoewel ze in Nederland minder ernstig zijn, moeten ook hier betere oplossingen komen.

13 Reacties
Woesie
Woesie26 sep. 2022 - 22:38

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

Woesie
Woesie26 sep. 2022 - 22:42

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

Woesie
Woesie27 sep. 2022 - 1:43

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

Woesie
Woesie27 sep. 2022 - 1:46

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

DanielleDefoe
DanielleDefoe28 sep. 2022 - 10:46

Migranten werden niet "weggestopt" naar gingen op zoek naar betaalbare huizen. Rinkeby/Kista waren mede het effect van de egalitaire ideologie die inhield dat ieder Zweeds gezin recht had op eenzelfde betaalbare woning. Dit leidde tot de bouw van grote monotone wijken mede geinspireerd op de funksjonalistische architectuuropvattingen ontleend aan Le Corbusier. Helaas waren de huizen niet berekend op de grootte van de migrantengezinnen en autochtone Zweden trokken er weg. De bewoners misten de aansluiting met de Zweedse maatschappij die traditioneel vooral was ingesteld op (hogeropgeleide) politieke vluchtelingen die gewoonlijk gemakkelijker hun weg vonden dan migranten.

DanielleDefoe
DanielleDefoe28 sep. 2022 - 12:02

Zweden was vanwege een snelle uitbreiding van de industrie in de naoorlogse jaren een geliefde bestemming voor arbeidsmigranten (ook Nederlandse). Dit duurde tot in de jaren 70. Toen liep ook de werkeloosheid snel op.

DaanOuwens
DaanOuwens28 sep. 2022 - 12:24

@ Woesie Jij schrijft: de problemen zullen extremen worden zodra we niet proberen de problemen op te lossen. Dat klopt, er zijn talloze oorzaken van de problemen. Onder andere de opvattingen die jij hier opschrijft. Dat maakt dat je ook niet kan bijdragen aan de oplossingen.

DaanOuwens
DaanOuwens28 sep. 2022 - 12:31

@ Danielle Hetzelfde proces voltrok zich hier. Ik heb lang in de Rotterdamse wijk Crooswijk gewoond. Een typische achterstand wijk. Toen ik er kwam wonen waren de coke-dealers, kleine en grote criminelen, werklozen en armen grotendeels autochtoon. Toen is 15 jaar later ergens anders ging wonen waren het veel Turken en Marokkanen. Dat soort wijken worden een soort afvoerputje van de samenleving. Als men het uberhaupt wil oplossen moet het heel lokaal, in die buurten zelf, met de bewoners zelf, niet vanuit de overheid met oplossingen die pas bij de mensen in die wijken. Ik zit niet zo met het wel of niet aansluiten. Er zijn in Nederland 54.000 boeren die ook niet aangesloten zijn. Er is niet 1 samenleving. Maar het zou wel mooi zijn als iedereen binnen die diversiteit zijn eigen bijdrage kan leveren en vorm kan geven aan zijn eigen leven.

DanielleDefoe
DanielleDefoe28 sep. 2022 - 14:19

Hangt van het soort diversiteit af. Premier Anderson hield niet zolang geleden een toespraak waarin ze stelde dat jongeren een bruikbaar school diploma moeten halen en dat ook vrouwen een baan dienen te hebben ongeacht wat hun broers vaders en echtgenoten daar van vinden. Buitenlandse experts herkennen Scandinavische "achterstandswijken" niet als ghettos. Daarvoor zijn ze nog steeds veel te aangeharkt. Woonwijken in Stockholm zien er ook wel vaker grauw uit, met name in de winter.

DaanOuwens
DaanOuwens28 sep. 2022 - 17:16

@ DanielleDefoe Ik denk dat jij het lisabon akkoord ook wel kent. Op europees niveau afgesproken dat alle landen maatregelen nemen om te zorgen dat jongeren minimaal een MBO-2 diploma halen. Dus een dergelijke maatregel en beleidsvisie is er al. Probleem is dat niet iedereen dat niveau echt behaald en dat bovendien een MBO-2 diploma niet toegang geeft tot het segment van de arbeidsmarkt waar langere arbeidsovereenkomsten of dienstverbanden voor onbepaalde tijd geboden worden. Ik zie al meer dan 30 jaar met een klein beetje variatie dat soort generiek beleid, het helpt nauwelijks het rendement is bedroevend. Als die wijken leefbaar moeten worden moet het in de wijken gebeuren. Ik zou het liefste beroepsonderwijs in de buurt organiseren. Leerlingen op 1 plek en docenten langs laten komen. In essentie was vroeger het inservice onderwijs in de zorg, met leslokalen op de zorg lokatie. Of de bedrijfsscholen van de Bemetaal. Beetje uit de oude doos, maar voor een deel van de jongeren werkte het prima.

DanielleDefoe
DanielleDefoe29 sep. 2022 - 13:49

Premier Andersson's toespraak deed vermoeden dat het niet goed gaat met het onderwijs aan jongeren met een migratieachtergrond. Het Zweedse onderwijssysteem is verschillend van het Nederlandse dat maakt vergelijkingen moeilijk (PISA).

Woesie
Woesie29 sep. 2022 - 21:31

"De inhoud van deze reactie voldoet niet aan de spelregels. Het is niet (langer) mogelijk om te reageren."

DaanOuwens
DaanOuwens1 okt. 2022 - 8:04

@ Woesie Jij mag als Nederlander gewoon meerdere paspoorten hebben, lang niet alle nieuwkomer vervullen dienstplicht in het het land van herkomst. Je schijnt ook te denken dat autochtone Nederlanders een homogene groep vormen. Dat is niet het gezien. De Nederlander bestaat niet. Jij denkt kennelijk dat Nederlanders mensen zijn zoals jij. Dat is niet het geval. In Zuid Amerika vluchten mensen voor geweld en armoede niet uit de gevangenis. Uitkeringen worden hier verstrekt vanwege de Nederlandse sociale zekerheid. JIj krijgt ook een uitkering in het buitenland als je een land uit kiest met een stelsel voor sociale zekerheid. In landen waar een dergelijk stelsel niet is krijg ook niets. Ik snap best dat je nog heel lang kan doorgaan met dit soort onzin maar het laat vooral zien dat je nogal slecht geinformeerd bent.