Brainrot: wat doet het met ons brein?

Tralalero Tralala of Ballerina Cappuccina; rotten je hersenen echt weg door brainrot?

Het woord brainrot betekent letterlijk ‘hersenrot’. Toch rotten je hersenen niet letterlijk weg door het kijken van betekenisloze TikTok-filmpjes met AI-gegenereerde figuren, zoals Tralalero Tralala of Ballerina Cappuccina. Maar eindeloos scrollen kan wél negatieve gevolgen hebben voor je brein.

Brainrot is een heel oud concept, volgens Rabia Sitabi, tech- en popcultuur-expert, in Alledaagse Vragen. ‘Het is zo oud als denken bestaat.’ De term dook voor het eerst op in het boek Walden van Henry David Thoreau uit 1854. De schrijver bekritiseert daarin het aftakelen van het brein en vergelijkt nutteloos bezig zijn met het rotten van een aardappel. ‘In die tijd werden hele andere dingen gezien als brainrot, bijvoorbeeld schrijven.’ Dat was een nieuwe technologie, en men was bang dat het mensen dommer zou maken. Alles moest in het hoofd blijven om de geest ‘scherp’ te houden. ‘Iedere grote ontwikkeling gaat gepaard met angst voor brainrot. Van denken naar schrijven; van schrijven naar printen; van printen naar computers.’

'Je hersenen rotten niet letterlijk weg door het kijken van een filmpje’, volgens Wouter van den Bosch, onderzoeker naar breinontwikkeling en sociale media aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Bij brainrot gaat het vaak om filmpjes die niks bijdragen; je leert er niets van. Het probleem ontstaat als je er uren aan besteedt.’ Het draait dus niet zozeer om wat je kijkt, maar om hoelang. Urenlang hersenloos scrollen kan namelijk wel degelijk schadelijk zijn.

Mensen zijn van nature nieuwsgierig, volgens Van den Bosch. ‘Nieuwe prikkels trekken automatisch onze aandacht.’ Hersenen zijn ontworpen om te zoeken naar nieuwe informatie, oorspronkelijk voor overleving. 'Van brainrot leer je natuurlijk niets, maar het trekt wel je aandacht; de filmpjes zijn grappig of verrassend. Dat zorgt voor een beloningssignaal in de hersenen: dopamine. Daarom blijf je verder scrollen, in de hoop weer zo’n filmpje tegen te komen.’

Brainrot beperkt zich niet alleen tot sociale media. Ook films worden erop aangepast, volgens Sitabi. Filmmaatschappijen houden rekening met second screening; het gebruiken van twee schermen tegelijkertijd. ‘Het plot van een film wordt nu heel dom gemaakt. Een karakter legt alles uit, want ze gaan ervan uit dat je niet volledig op de film geconcentreerd bent.’ De films zijn dus zo gemaakt dat je de verhaallijn kan volgen terwijl je naar je telefoon aan het staren bent.

Urenlang scrollen is vooral zonde van je tijd en slecht voor je concentratie. Bij jongeren is dat extra zorgelijk, omdat hun hersenen nog in ontwikkeling zijn. Het trainen van de aandachtsspanne is juist in die fase belangrijk. Eindeloos scrollen kan die ontwikkeling afremmen, met negatieve gevolgen voor geheugen en creativiteit.

Dus: je brein rot niet letterlijk weg door brainrot, maar het kan geen kwaad om je telefoon af en toe weg te leggen, en misschien weer eens een boek op te pakken.