Beau Schneider (37): 'Natuurlijk ben ik beïnvloed door de oorlog van mijn vader'

Oorlog werkt generatieslang door. Zo ook in het leven van acteur Beau Schneider, wiens vader in een Japans interneringskamp zat.

Beau Schneider is de zoon van acteur Eric Schneider, die opgroeit in Japanse interneringskampen. Deze ervaringen hebben de vader van Beau zijn hele leven achtervolgd. En ze werken ook door in zijn eigen leven. Beau: 'Hij zat daar in de kampen met zijn moeder en twee broertjes. Zijn vader zat in een ander kamp, een mannenkamp. Dus in die oorlog is dat gezin uit elkaar gerukt.'

Beau Schneider: 'Mijn vader zei altijd: "Er zit 54 jaar tussen ons. Dus ik denk niet dat ik de oorlog aan jou heb meegegeven." Dat is natuurlijk simplistisch gezegd, maar ik snap wel dat hij dat ergens denkt. En daarom heeft hij het ook voor ons altijd geromantiseerd.

Hij vertelde ons de verhalen dat hij straf kreeg, omdat hij het kleine beetje pindakaas dat er in het kamp was, in één keer heeft opgegeten. En dan kreeg hij natuurlijk ontzettend op zijn donder. Dat verhaal heb ik tot in den treuren gehoord. En dat vond ik als kind ook voldoende.

Later denk je dan: hoe komt het eigenlijk dat als ik naar de oorlog vraag, dat dát is wat ik van je krijg – en niet het verdriet wat je hebt gehad. Als ik echt zag wat hem dat gedaan heeft, dan zat dat in de dingen die hij niet zei, in de stiltes.

Ik denk dat hij de meeste jaren zijn oorlog wel weggestopt heeft. Al vind ik dat ook misschien oneerbiedig om zo te zeggen. Hij heeft het vertaald in heel veel andere dingen – om zichzelf een houding te geven. Hij wilde niet te veel zijn voor zijn moeder, die natuurlijk moest zorgen voor haar kinderen. Dus besloot hij te gaan tekenen en zichzelf af te leiden.'

'Ja, daar weet ik ook aardig wat van. Ik denk dat dat wel op mij is overgegeven, door allebei mijn ouders. Ik heb dat heel sterk zo gevoeld. Ik kan nooit garanderen dat het daardoor komt, maar als we het even zo bekijken, dan zou dat natuurlijk best wel kunnen. Ik heb dat heel erg gevoeld met mijn moeder. Dat ik ook een van de weinigen was die controle had op haar gemoedstoestand.

Mijn vader is altijd best een ingewikkelde man geweest. Ik zag echt wel zijn humor en zijn lichtpuntjes, maar hij was ook ongelooflijk serieus. Hij moest en zou kunst maken en zich daarin uiten. Daar voelde hij zich ook het veiligst – op het podium of met papier en een pen. Maar er moest nog altijd gevlucht worden. Dat is hij blijven doen, in tekenen of in toneelspelen. En dat was niet altijd makkelijk voor mijn broer en mij.'

'Hij was een vader die er wel was, maar je zag hem ondertussen denken: ik moet straks naar het theater, dan moet ik me nog voorbereiden. Het was iemand waarvan je dacht: waar ben jij? Waarom is het zo moeilijk voor je om gewoon in de realiteit te leven? In die realiteit van die oorlog wilde hij niet leven. Dus ik snap wel dat dat gebeurt – dat je op een gegeven moment iets ontwikkelt als mens om die werkelijkheid te verschuiven en te leven in een gebied van acteren en schilderen, tekenen – waarin je de controle hebt.

Ik heb pas echt een serieuze band met hem opgebouwd nadat mijn moeder was overleden, in 2012. Pas de laatste tien jaar van zijn leven ben ik echt superclose met hem geworden. Maar ik moet wel zeggen dat het altijd moeilijk was om mijn vader uit die vorm te halen. Ik hoorde altijd de woorden en iets minder de inhoud of de emotie. Echte emotie heb ik eigenlijk pas in dit boek mogen lezen en voelen. Dit zijn de dagboekfragmenten van mijn opa. Mijn opa moest op een gegeven moment weg uit dat gezin, want hij moest zijn dienstplicht nakomen – het KNIL. Hij is toen naar de Burma Road gegaan.'

'Ja. Bizar genoeg is hij er ook weer uitgekomen, want hij heeft het overleefd. Ik heb mijn opa nooit gekend – die is in '81 overleden en ik ben van '88. Maar er staan hele beeldende, hele nare dingen in dit boek. Hij heeft ons gespaard in die zin, de echte gruwel van de oorlog komt uit het boek. Ik heb het gezien in zijn doen en laten, maar hij heeft mij niet letterlijk met woorden verteld wat hem zoveel pijn heeft gedaan.'

Jawel. Laten we wel wezen: hij was toen ook een heel klein mensje, echt een kind. En het is niet een generatie die naar een psycholoog gaat. We hebben hem later weleens gezegd: "Pap, doe dat nou nog." "Daar moet ik helemaal niks van hebben." Maar dit zegt dus toch ook alles. Hij wilde het niet professioneel met iemand bespreken. En hij ging niet aan zijn kinderen met woorden uitleggen: ik heb een man verminkt zien worden, ik had een bolle buik van de honger, ik zag dat mijn moeder een zware keelinfectie had. Die feiten weet ik wel, maar die weet ik door een boek en een gedicht, en van mijn oom. Mijn vader had er geen behoefte aan om dat zo te delen.'

'Natuurlijk ben ik beïnvloed door de oorlog van mijn vader, want ik ben beïnvloed door hoe hij mij heeft opgevoed. Ik denk dat mijn pa altijd licht nerveus is gebleven. Heb ik alles wel? Is niet weer iets van me afgepakt? Niets kwijtgeraakt? Daar zat altijd een angst in, en die werd naarmate hij ouder werd alleen maar erger. Waar is mijn portemonnee? Waar zijn de mensen waar ik van hou? Is alles goed geregeld? Structuur was superbelangrijk. En dat heb ik helaas echt meegekregen. Ik ben snel uit het veld geslagen, net als hij. Ik heb niet veel ruimte wat dat betreft. Als ik iets moet, dan moet ik dat – en dan liever niks anders. Controledrang.

Dat is eigenlijk angst. Mijn vader is heel erg bang geweest. Zijn vader was weg. Hij had zijn moeder nog en zijn broers nog. Blijven die dan wel echt bij hem? Of komt er nog een scheiding? Nog een splitsing? Al ging ik alleen maar even een weekendje weg, belde hij me drie keer op. Is het wel veilig? Wie rijdt er dan? Waar zit je dan? Zeker als ik een lange reis maakte – mijn vader was als de dood dat iemand iets overkwam. En ik heb dat helaas ook echt dik vet in me.'

'Ja. Mijn vader heeft in 2019 een herseninfarct gehad. In dat ziekenhuis is hij delirant geraakt. Zo'n delier zorgt voor waanbeelden. Toen ik binnenkwam zag ik een vader die niet in het hier en nu was, maar in Indonesië. De Japanners kwamen vrij regelmatig, soms met woorden. En dan zei hij alleen maar: "Japanners, Japanners." Dan zaten we daar samen gewoon met z'n tweeën te kijken – ik keek naar het systeemplafond, maar hij zag die mannen staan.

Ik zag de tranen in zijn ogen, het verdriet, de angst. En wij moesten dat doorbreken. Ik zei: "Pap, je bent hier, je bent veilig. Je bent in het ziekenhuis in Zoetermeer." En dan zag hij ons. Dan zag je het delier uit zijn ogen vertrekken. Dan kwam hij in het hier en nu. En dan zei hij: "Gaan we een hapje eten hier in de buurt?" Ik had dat nog nooit gezien bij iemand.'

'Ik heb daar hartstikke veel last van gehad. Gelukkig heb ik daar met een heel fijn iemand over kunnen praten. Maar ik ben nu pas een beetje aan het bijkomen van hoe dat kan – hoe zijn brein hem zo'n tachtig jaar terug gooide. Ik heb nooit geweten dat in zo'n brein een deel zit wat dat helemaal kapselt en zwaar realistisch opslaat. Ik dacht dat je er in woorden aan kon denken en in vage beelden, maar dit trad helemaal naar de voorgrond in zijn delier.'

'Er was veel te veel verdriet wat nergens heen kon. Dat voel ik nog steeds zo. Het is zo moeilijk om te huilen – dat vind ik zo moeilijk. Dat verlangen heb ik nog steeds, dat je gewoon echt kan huilen. Echt, lang en diep. Ik voel dan verdriet wat zich vertaalt in angst en in paniek. Maar ik hoop dat het er een keer, een dag of een week, gewoon allemaal uitstroomt.

Hoe het me positief veranderd heeft, is dat ik me veel vrijer voel. Ik zie dingen die ik leuk vind en graag meeneem. Ik zie ook dingen die ik anders ga doen. Dat ik iets meer mezelf kan zijn en iets minder mijn vader.'