Amal Maatoug: 'Roddelen heeft een té slechte reputatie'

Roddelen heeft een slecht imago, maar dat is onterecht, volgens columnist Amal Maatoug. Het is van oudsher een sociale vaardigheid die kan beschermen, verbinden én vertrouwen opbouwen — zolang je morele kompas maar klopt.

Mijn beste vriendin is de meest kundige roddelaar die ik ken. Misschien denk je als ik dat zeg: waarom zou je vrienden willen zijn met iemand die constant achter andermans rug om praat? Maar ik kan je vertellen dat dat niet altijd negatief is. Als zij over haar vrienden praat, lijken het net goden. Elke keer dat ik haar vrienden ontmoet ben ik voorbereid om op mijn knieën te gaan. Roddelen krijgt een te slechte reputatie. Het is namelijk ook een hele handige sociale tool.

Het bekende beeld dat we hebben van roddelen ziet er ongeveer zo uit: twee vrouwen staan in het hoekje van een ruimte en zijn giechelend met elkaar in gesprek. Soms met een hand soms voor hun mond – zodat niemand ze kan horen – want ze delen duidelijk geheime (en gemene) informatie. Misschien wordt er zelfs een paar keer naar iemand gewezen. Ze zeggen waarschijnlijk iets lelijks over haar uiterlijk. In populaire media, die zo ver teruggaan als de Bijbel, is roddelen altijd een vrouwelijke aangelegenheid geweest. Maar niets is minder waar: onderzoek laat zien dat mannen en vrouwen toch echt evenveel roddelen. Misschien zullen ze het zelf geen roddelen noemen, maar eerder een debrief, bijpraten, een biertje doen of business. 

Hoewel roddelen een bad rep krijgt als achterbaks en kwaadsprekerij, kunnen roddels ook een hele nuttige functie hebben. In het verleden was roddelen een manier om sociaal bruikbare informatie door te geven over wie je kon vertrouwen en wie niet, wie met wie verbonden was en wie je absoluut moest vermijden. Het was een vaardigheid bedoeld om te overleven. En dat is vandaag de dag nog steeds waar: roddelen was, en is, sociale controle. Het zorgt ervoor dat mensen zich in een groep aan alle sociale regels houden. Op je werkplek is het handig om te weten met wie je goed kan samenwerken en wie niet de beste intenties met je heeft. Voordat mensen voor seksueel wangedrag voor de rechter staan is het in bepaalde kringen soms al bekend dat je bij iemand moet wegblijven. In dat geval is het een beschermingsmechanisme. 

Tuurlijk wordt roddelen ook op de klassieke manier gebruikt: je zegt iets negatiefs over iemand anders waar diegene niet bij is. Ik wil dat niet goedpraten. Je emoties ventileren is niet altijd slecht, maar iemand doelbewust in een slecht daglicht stellen is gewoon pestgedrag. Maar ook ‘klassiek roddelen’ kan fungeren als een sociaal lijmpistool. Bijvoorbeeld als je weet dat Jantje en Pietje hebben gezoend op een feestje terwijl Jantje gewoon een relatie heeft en je besluit dat een vriendin te vertellen. Je kan je voorstellen hoe dat gesprek gaat en het begint meestal met ‘o mijn god, heb je gehoord dat…’ , waarschijnlijk klinkt er dan een kreet en bewegen de hoofden dichter naar elkaar. Hartstikke immoreel, maar het schept wel vertrouwen. Wat ik haar eigenlijk zeg als ik de woorden ‘o mijn god’ gebruik, is: ‘ik vertrouw jou met deze informatie en hoop dat jij daar secuur mee omgaat’. 

Deze vorm is alleen voor de geoefende roddelaar. Wanneer doe je mee of houd je je afzijdig? Aan wie kan je informatie toevertrouwen en aan wie niet? Geloof ik wat hier wordt beweerd? En als je besluit te roddelen is er een kans dat de informatie verkeerd geïnterpreteerd of gemanipuleerd wordt. Dus pas op: als je de morele grens overgaat is er een kans dat je met een vies en schuldig gevoel achterblijft.  

Roddelen hoeft dus niet bij uitstek negatief te zijn, maar dat hangt af van jouw morele kompas. Hoewel je er misschien niet zo goed in bent als mijn beste vriendin, is het misschien het proberen waard. Want ik kan je vertellen: zij is echt de mooiste, slimste én coolste persoon die er is en iedereen zou haar moeten willen kennen, ook al – en ik vertrouw je met deze informatie – heeft ze twee gekke moedervlekken in de vorm van een beer op haar onderrug.