Amal Maatoug: 'Niemand heeft recht op Ariana Grande - of wie dan ook'

De ophef rond Ariana Grande laat, volgens columnist Amal Maatoug, goed zien hoe parasociale relaties de grens tussen publiek en privé vervagen. Fans vergeten dat een beroemdheid, net als zij zelf, gewoon mens is.

Ik wil het nog één keer hebben over Ariana Grande - en nee: ik ga geen commentaar leveren op haar uiterlijk. Mensen denken Ariana Grande te zien vermageren, daar is veel kritiek op gekomen en om die reden doet ze na haar tour een stapje terug. Het publieke debat rond haar lichaam heeft heel veel blootgelegd over wat we verwachten van een beroemdheid. Dat wierp bij mij de vraag op: wat is je verantwoordelijkheid als bekend persoon en wat ben je je toeschouwers verschuldigd? 

Ariana’s fans voelen een sterke verbondenheid met haar, maar zij weet niet wie zij zijn. Dat noem je een parasociale relatie: een eenzijdige band met een beroemdheid of fictief personage. Het is niet meer dan logisch dat we naar zulke relaties grijpen in het midden van een eenzaamheidsepidemie. Het is moeilijker dan ooit om echte connecties te maken. We hebben een hang naar connectie, gemeenschap en intimiteit. Content creators en beroemdheden spelen hier bewust of onbewust op in. Intimiteit - of in ieder geval de illusie van intimiteit - is lucratief online, en dat laat de grens tussen publiek en privé vervagen. Het wordt alleen problematisch als fans denken dat ze met een emotionele connectie recht hebben op hun idool, als hun bezorgdheid overslaat in surveillance, als bewondering overslaat in een waan van bezit. 

Een parasociale relatie is een hele makkelijke: je kan niet afgewezen worden, er zijn geen verwachtingen of verantwoordelijkheden aan jouw kant. Het geeft je de volledige vrijheid om een eigen perceptie van iemand te maken in je hoofd. Maar dat geeft ook ruimte om enorm veel te projecteren op mensen die we niet echt kennen, want laten we niet vergeten: je bent niet Taylor Swifts bestie. Zij heeft geen idee wie jij bent. Sorry als ik degene ben die je dat moet melden…

Maar weten ze zelf ook wie ze zijn? Of beter gezegd: wat ze uitdragen en welke verantwoordelijkheid daarbij komt kijken? Guy Debord zegt in The society of the spectacle dat beroemdheden hun individualiteit opofferen voor bekendheid. Zij worden zo meer een symbool van een ideologie en geven zo hun mens-zijn een beetje op. Maar betekent dat dan dat zij een voorbeeld moeten zijn van een perfect mens?

Ariana Grande is tegen wil en dank een symbool geworden van de hernieuwde opkomst van extreme dunheid als ideaalbeeld. Hoe de mensen waar we naar opkijken eruitzien, doet ertoe in het beeld dat we hebben van schoonheid. Maar het is ook oneerlijk (en hier verschillen Guy Debord en ik toch van mening) want Ariana Grande is behalve een symbool van de tijdgeest ook vooral gewoon een mens en zelf ook slachtoffer van datzelfde ideaalbeeld. Veel mensen die commentaar hebben op haar uiterlijk, verschuilen zich achter bezorgdheid om haar gezondheid. Voor sommigen is die bezorgdheid een manier om commentaar te hebben op het lichaam van een vrouw, ook wel concerntrolling genoemd. Voor anderen denk ik dat die bezorgdheid een projectie is van angst dat zij zelf ook niet kunnen ontsnappen aan dat schoonheidsideaal. 

Dan rest de vraag: wat zijn publieke figuren hun publiek verschuldigd? Uiteindelijk denk ik toch: niets. Muzikanten maken muziek en jij luistert die muziek, dat is de transactie die je maakt. Content creators maken content en die consumeer jij, dat is de transactie die je maakt. Het paradoxale is dat die persoonlijke band die jij met content creators en artiesten hebt hun levenslijn is. Zij kunnen niet succesvol zijn zonder die band. Waar het fout gaat is dat we lijken te vergeten dat bekendheden ook mensen zijn. Mensen die ook weleens slechte dagen hebben, ook weleens fouten maken en niet moreel verheven zijn. En vooral mensen waar je niet 24/7 toegang tot hebt. Als we dat negeren en hun constant alleen verafgoden dan nemen we een stukje menselijkheid van hen af en geven we ze te veel macht over onze emoties. En misschien dan, hoeven zij ook niet langer de waan hoog te houden dat ze gladgetrokken, smetteloze idolen moeten zijn. 

Uiteindelijk heeft niemand recht op Ariana Grande - of wie dan ook. Ze eist een stukje van haar menselijkheid terug door even uit het publieke oog te verdwijnen.