Amal Maatoug: 'Bij een man zou het over de prestatie gaan, bij Jutta gaat het over haar make-up'

De winst van Jutta Leerdam was het startschot voor een nieuwe generatie sporters, gelooft columnist Amal Maatoug.

Ik ben geen extreme sportfanaat. De winterspelen gaan vaak redelijk geruisloos aan me voorbij. Maar afgelopen maandag zat ook ik – samen met 4,6 miljoen andere Nederlandse televisiekijkers – aan de buis gekluisterd. Schreeuwen naar de televisie doe ik niet vaak en huilen na een sportwedstrijd al helemaal niet. Genoeg dingen emotioneren mij – ik heb weleens gehuild omdat ik mijn jas niet open kreeg – maar mensen die een paar rondjes schaatsen doen mij meestal niet veel. De prachtige race van Femke Kok en de ijzersterke winst van Jutta Leerdam kregen wel meer mensen aan het huilen. Zelfs bij Mark Tuitert, die een boek schreef over zijn stoïcijnse mindset, heb ik een traan over zijn wang zien lopen.

Sport brengt ons samen en laat zien hoe fysiek en mentaal sterk iemand kan zijn. De opbouw van dit spektakel was níét normaal. Femke Kok zet met haar nette slagen en armen op de rug een olympisch record neer, waarvan niemand ook maar vermoedt dat iemand er nog onderdoor kan. Totdat Jutta Leerdam eigenhandig bewijst dat alle zelfhulpgoeroes die zeggen dat je alles kan bereiken als je maar in jezelf gelooft gelijk hebben. Ze doet het onmogelijke. 

Hoewel ik zelf nooit zonder drie keer te vallen zo’n duizend meter zou kunnen schaatsen, was het inspirerend. Leerdam had besloten dat ze ging winnen en dat deed ze ook, op haar manier. Alle ogen waren op haar gericht en ze werd beter van die druk.

Ik hoorde het al een paar keer: Jutta is groter dan de sport zelf. Ze is het boegbeeld van een nieuwe generatie sporters en er zijn heel wat mensen die daar zenuwachtig van worden. In een traditionele wereld zoals die van de sport is het moeilijk te verteren dat mensen, al helemaal vrouwen, iets op een onconventionele manier doen. Jutta breekt alle regels. Ze rijdt niet bij een team. Ze heeft haar eigen sponsors, eigen coach, eigen fysio. Waar Femke Koks techniek volgens alle regels perfect is, zeggen analisten dat Jutta’s techniek allesbehalve netjes is. Maar ze rijdt er wel een olympisch record mee. 

Sportvrouwen zijn meer dan alleen sporter. Jutta is een ondernemer en een content creator. Die dingen vinden we alleen spannend om serieus te nemen naast het schaatsen. Ze is een gen Z’er en zit zoals elke andere leeftijdsgenoot op Instagram en ook dat doet ze succesvol. Onlangs ging ze een samenwerking aan met sportmerk Nike, wat voor een schaatser bijzonder is, want het merk doet normaal geen samenwerkingen met sporten waar ze geen materiaal voor ontwikkelen. Leerdam zet het schaatsen hoogstpersoonlijk op de kaart. En dat doet ze op een inspirerende manier. Na een winst in 2022 was ze open over haar menstruatieklachten en hoe slecht ze zich daardoor voelde. Het is echt nieuw dat sporters open over dit soort doodnormale dingen praten, maar wel enorm belangrijk voor een jonge generatie sportvrouwen. 

Het lijkt een moeilijke werkelijkheid voor velen; dat een vrouw alles op haar manier doet en daar driedubbel in slaagt. De Volkskrant kopte bijvoorbeeld na de winst van de olympisch goud-winnares: ‘Jutta Leerdam, de vrouw van Insta en make-up, voltooit een onzeker masterplan met goud op kilometer’. In het stuk ging het, behalve over haar winst, ook over haar 'ijdelheid'. Inmiddels hebben ze de kop aangepast. Het commentaar van de race bij de NOS begon met de zinnen: ‘Hier staat ze, hier heeft ze vier jaar lang op gewacht. Altijd een trending topic. 5 miljoen volgers, 2,5 miljoen kijkers.’

Ik zou het niet willen hoeven zeggen, maar als een man net met een bizar goede race goud had gewonnen op de Olympische Spelen zou het niet gaan over zijn uiterlijk, zijn partner, zijn vermeende ijdelheid, zijn haatcomments of zijn Instagram-volgers. Maar gewoon over zijn prestatie. En die prestatie van Jutta was bizar genoeg om pagina’s over vol te schrijven. Maar nee, laten we het nog een keer hebben over haar make-up en de haatcomments die ze ontvangt.

Ik ben allesbehalve een atleet, maar ik kijk vol bewondering naar een eigenwijze vrouw als Jutta Leerdam, die alles op haar eigen manier doet en daar keihard in slaagt. Misschien kunnen we daar de volgende keer het commentaar mee starten.