Zorginstellingen schieten tekort in nazorg voor personeel na agressie

Zorginstellingen schieten tekort in de nazorg voor hun personeel dat te maken krijgt met agressie. Dit blijkt uit een rondgang van Zembla onder verpleegkundigen die gewond zijn geraakt na geweldsincidenten en gesprekken met verschillende experts. Het gebrek aan nazorg kan grote gevolgen hebben. Als dit na een agressie-incident niet goed geregeld is, is de kans op PTSS en chronische stressklachten groter en kunnen werknemers hierdoor zelfs arbeidsongeschikt raken. “Dit is een blinde vlek voor zorginstanties, we laten echt mensen aan hun lot over,” stelt arbeids- en organisatiedeskundige Cecile de Roos. Als de nazorg niet goed geregeld is, zijn zorginstellingen aansprakelijk voor de schade die hun medewerkers oplopen. Er is inmiddels voor miljoenen uitgekeerd aan schadevergoedingen aan zorgmedewerkers, blijkt uit cijfers van verzekeraars die door Zembla zijn opgevraagd.  

Drie op de vier zorgverleners heeft te maken met agressie. Eén op de vijf zelfs met fysiek geweld, zoals schoppen, slaan en soms zelfs verwurging door patiënten.  

Werkgevers zijn wettelijk verplicht om te zorgen voor een veilige werkplek. Dit moeten ze doen door de risico’s van agressie in kaart te brengen, hiervoor maatregelen te treffen en nazorg te bieden als het toch fout gaat. Dit heet een risico-inventarisatie. Cecile de Roos heeft voor Zembla een tiental recente risico-inventarisaties onderzocht van verschillende zorginstelling en schrikt: “In geen enkel plan van aanpak zie ik maatregelen die echt gericht zijn op het beschermen van de medewerker in die nazorgfase.”  

Naast een gebrek aan nazorg zijn er ook nauwelijks financiële regelingen in cao’s voor zorgverleners die ziek worden door agressie op hun werk. “Dat is gewoon een heel groot gat in de bescherming van deze werknemers,” zegt onderzoeker sociaal recht Barend Barentsen van de Universiteit Leiden. Hierdoor kunnen verpleegkundigen die door agressie arbeidsongeschikt raken in de financiële problemen komen. De werkgever aansprakelijk stellen is dan vaak de enige mogelijkheid om de schade te verhalen. 

Zorginstellingen erkennen regelmatig aansprakelijkheid als hun personeel gewond raakt door traumatische geweldsincidenten. De schadevergoeding loopt in de miljoenen. Bij Bureau Letselschade van vakbond FNV blijken er tientallen zaken te zijn. De uitgekeerde schadebedragen lopen op van 17.500 euro tot enkele tonnen per claim.  Een van de zaken is van een verzorgende die aangevallen werd door een dementerende bewoner en daardoor volledig arbeidsongeschikt raakte. De werkgever had geen maatregelen getroffen om het zorgpersoneel te beschermen tegen de agressie van bewoners met dementie. De verzorgende kreeg 550.000 euro uitgekeerd.   

Verzekeraars van zorgorganisaties reageren terughoudend op vragen van Zembla over aansprakelijkheidsclaims door agressie. Sommige verzekeraars geven aan dit niet specifiek te registreren. Verzekeraar Centramed - van grote GGZ-instellingen en Universitair Medische Centra - ziet sinds 2016 het aantal claims stijgen. Sinds 2020 keerde deze verzekeraar meer dan 5 miljoen euro uit aan zorgmedewerkers die slachtoffer werden van agressie. 

Nationale Nederlanden laat weten per jaar gemiddeld dertig claims te behandelen. Hoe hoog de uitgekeerde schade is wil Nationale Nederlanden niet vertellen, maar “het gaat om substantiële bedragen over de laatste vijf jaren.” De verzekeraar stelt dat de claims vaak worden uitgekeerd omdat zorginstellingen niet aan hun zorgplicht voldoen.   

Barend Barentsen, onderzoeker sociaal recht, waarschuwt dat deze claims waarschijnlijk het ‘topje van de ijsberg’ zijn. Het aantal werknemers in de zorg dat gewond raakt en schade oploopt door agressie is waarschijnlijk veel groter. Maar veel zorgverleners zouden niet hun werkgever aansprakelijk kunnen of durven stellen.  

De volledige schriftelijke reacties van de Arbeidsinspectie, GGZ-instelling Vincent van Gogh, Hogeschool Avans, Universitair Medisch Centrum Groningen en de FNV zijn hieronder te vinden.