Pijnspecialisten slaan alarm over de pijnepidemie

Ruim drie miljoen Nederlanders, één op de vier, lijden aan chronische pijn en dat aantal stijgt. Daarom roepen vooraanstaande pijnspecialisten in Zembla het kabinet op tot het instellen van een Nationaal Programma Pijn. Dit moet leiden tot meer onderzoek naar de oorzaken van chronische pijn, betere samenwerking tussen zorgverleners en een betere kwaliteit van leven van pijnpatiënten. Ook het gebruik van opiaten moet omlaag, waarschuwen de pijnspecialisten in Zembla. “De persoonlijke en maatschappelijke kosten van chronische pijn zijn zo groot, dat een nationaal programma een enorm effect kan bereiken,” aldus Kris Vissers, hoogleraar Pijn en Palliatieve Geneeskunde van het Radboudumc.  

De oproep van de pijnspecialisten aan het kabinet krijgt steun van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA). Ook directeur Marloes van Grotel pleit voor een nationaal programma rondom pijnbehandeling. Daarin moeten preventie, behandeling, passende zorg en verantwoord voorschrijven gezamenlijk door de zorgsector worden aangepakt.  

Chronische pijn is een enorm maar onzichtbaar probleem, variërend van artrose, aanhoudende rug- of nekpijn, tot soms onverklaarbare zenuwpijn. Niet in alle gevallen is chronische pijn fysiek of klinisch aantoonbaar en moeten oorzaken volgens deskundigen gezocht worden op sociaal, psychologisch en existentieel gebied.   

Doordat klachten van patiënten vaak niet serieus worden genomen, schiet de zorg voor patiënten met chronische pijn tekort, zegt Monique Steegers, hoogleraar Pijngeneeskunde aan het Amsterdam UMC. “Daardoor wordt er pas heel laat onderzoek naar gedaan,” aldus Steegers in Zembla.   

Artsen schrijven vaak sterkwerkende, verslavende opioïden voor aan hun patiënten: pijnstillers die net als heroïne zijn gemaakt van de papaverplant. Het hoge gebruik daarvan leidt bij de pijnspecialisten tot grote zorgen. Het aantal gebruikers van pijnstillers als oxycodon en fentanyl ligt in Nederland nu rond  
de miljoen.   

Volgens nieuwe cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen maken 200.000 mensen langdurig, langer dan een maand, gebruik van deze zware pijnstillers. Opvallend genoeg maken deze medicijnen de pijn in veel gevallen juist erger.  Pijnspecialist Kris Vissers waarschuwt voor de verwoestende gevolgen van langdurige gebruik: “Je wordt er afhankelijk van, je wilt hogere doses, afbouwen is een afschuwelijke strijd.” Het kabinet moet dan ook meer doen om het gebruik van medische opioïden terug te dringen, vinden de pijnspecialisten.   

Volgens de Nijmeegse hoogleraar Vissers is er bij zorgverleners te weinig kennis over de werking van medische opioïden en het afbouwen daarvan. “De zorgelijke ontwikkeling is dat de meeste mensen die opioïden beginnen voor te schrijven niet weten hoe dat moet. Maar nog erger: niet weten hoe je moet stoppen.”   

Vissers noemt het ontoelaatbaar dat als patiënten vragen om een hogere dosering of herhaalrecepten, veel artsen daarin meegaan. “Dat moet natuurlijk niet gebeuren. Ik denk dat professionals moeten beseffen dat een sterk opioïde, als je het verkeerd gebruikt, dramatische gevolgen heeft.”  

Ook de NVA vindt dat meer deskundigheid over het gebruik van opioïden en het verantwoord afbouwen ervan noodzakelijk is. “Wij zouden graag zien dat scholing over verantwoord voorschrijven en afbouwen structureel wordt verankerd in onderwijs en nascholing van zorgprofessionals. Dus artsen, maar ook verpleegkundig specialisten en verpleegkundigen,” aldus directeur Marloes van Grotel tegenover Zembla.  

Hoewel minister Jan Anthonie Bruijn van VWS stelt de problematiek die de pijnspecialisten schetsen te herkennen, laat hij Zembla weten dat er wat hem betreft geen nationaal pijnprogramma komt. Ook komt er geen extra inspanning van het ministerie van VWS om het opioïdengebruik in Nederland terug te dringen. Volgens de minister is er “al veel kennis beschikbaar om de zorg voor mensen met pijn verder te verbeteren.” De minister roept zorgverleners op “intensiever gebruik te maken van bestaande hulpmiddelen.” Het langdurige gebruik van opioïden “blijft een aandachtspunt,” aldus de minister.  

Lees de volledige reactie van minister De Bruijn van Volksgezondheid, Welzijn & Sport: