Noodkreet hulporganisaties: ‘Kunnen alleen nog levensreddende hulp bieden’.

Hulporganisaties moeten door de wereldwijde bezuinigingen steeds vaker ontwikkelingshulp afschalen of zelfs helemaal stopzetten. Het gaat om ontwikkelingshulp voor langere termijn, zoals programma’s voor onderwijs, waterbeheer, landbouw- en gezondheidszorg. Levensreddende hulp, zoals voedsel, medicijnen en noodopvang, krijgt prioriteit. Dit zegt Liana Hoornweg, directeur van branchevereniging voor ontwikkelingssamenwerking Partos aan Zembla. “Als we alleen nog levens redden en niet meer investeren in die opbouw, zetten we mensen vast in een cyclus van afhankelijkheid in plaats van ze perspectief te bieden.”

Een kwart van het wereldwijde budget voor ontwikkelingswerk is vorig jaar verdwenen. Deze enorme krimp komt vooral door de ontmanteling van de grootste hulporganisatie ter wereld USAID door president Trump. Maar ook Europese landen, waaronder Nederland, bezuinigen op ontwikkelingswerk.

In het vluchtelingenkamp Kakuma, in Kenia, is onvoldoende water, voedsel en onderdak. In het aanmeldcentrum dat bedoeld is voor 3.885 mensen verblijven inmiddels 10.559 vluchtelingen. Kampmanager Lars Namusende van de Lutheran World Federation zegt dat door de tekorten de spanning in het kamp oploopt: “We kunnen ze niet verplaatsen, want er is geen geld voor tenten. Over vier maanden zijn hier 20.000 mensen, dat is onhoudbaar.” 

Een kwart van het wereldwijde budget voor ontwikkelingswerk is vorig jaar verdwenen. Deze enorme krimp komt vooral door de ontmanteling van de grootste hulporganisatie ter wereld USAID door president Trump. Maar ook Europese landen, waaronder Nederland, bezuinigen op ontwikkelingswerk.  

Het wegvallen van de Amerikaanse hulp via USAID heeft voor het vluchtelingenkamp grote gevolgen. “We hebben ook te maken gehad met andere bezuinigingen van andere landen, maar de Amerikaanse financiering had de grootste impact, omdat de VS voorheen het grootste deel van de vluchtelingenoperaties financierden,” aldus kampmanager Namusende. 

De situatie in het vluchtelingenkamp Kakuma laat volgens operationeel directeur Gabriella Waaijman van Save the Children International een scherpe verschuiving zien. Waaijman: “Hulporganisaties worden gedwongen steeds minder te investeren in het voorkomen van problemen op langere termijn en steeds meer in het beperken van directe schade. En zelfs daarvoor is onvoldoende geld.”  

Ook Save the Children heeft wereldwijd hulpprogramma’s moeten stopzetten. Waaijman: “In Jemen is de helft van alle voedselhulp verdwenen, in Syrië een derde.“ Ze vertelt dat ze soms zelfs onmogelijke keuzes moest maken. “Het is een duivels dilemma. Ga je dit kind redden of ga je dat kind redden.”  

De branchevereniging voor ontwikkelingssamenwerking Partos, waar ruim 100 hulporganisaties lid van zijn, herkent dat veel van hun leden gedwongen zijn ingrijpende besluiten te nemen. Partos-directeur Liane Hoornweg wijst op de risico’s: “Als we alleen nog levens redden en niet meer investeren in die opbouw, zetten we mensen vast in een cyclus van afhankelijkheid in plaats van ze perspectief te bieden.”

“We zijn helemaal terug bij af,” vertelt hoogleraar ontwikkelingsvraagstukken Dirk Jan Koch. Wat overblijft, is volgens Koch steeds vaker het absolute minimum. “Back to basics. Alleen maar life saving. Alleen maar levens redden op de korte termijn.” 

Koch waarschuwt voor de gevolgen: “Je komt in een soort van negatieve spiraal terecht waarmee je eigenlijk de risico’s voor Nederland en Europa op lange termijn ook groot maakt.” Conflicten en instabiliteit kunnen uiteindelijk leiden tot nieuwe vluchtelingen- en migratiestromen richting Europa, legt Koch uit. “Je moet juist zorgen dat je extra investeert in die landen, bijdraagt aan stabilisatie in die landen en niet je handen ervan aftrekt. En dat is wel wat je ziet dat er nu aan het gebeuren is.” 

Het ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten de komende drie jaar 1,1 miljard te willen investeren in ontwikkelingssamenwerking. Daarmee worden de bezuinigingen van 2,4 miljard per jaar vanaf 2027, die Kabinet-Schoof heeft doorgevoerd, verminderd maar niet volledig teruggedraaid.   

Kijk ons onderzoek 'Hulp in nood' vanavond om 17:00 op NPO Start en YouTube of om 21:15 op NPO 2

Hieronder vind je de volledige reactie van het ministerie van Buitenlandse Zaken op vragen van Zembla: