Sfeerfoto van Zembla
Zembla

Zembla

Vanaf 6 februari iedere donderdag om 20.25 uur opnpo2

Het onderzoeksjournalistieke televisieprogramma van BNNVARA.
Zembla

Nederland heeft niks te zeggen over inzet atoombommen in Volkel

14 nov 2019
  •  
leestijd 2 minuten
verkeerstoren_volkel

Nederland heeft geen vetorecht afgedwongen bij het inzetten van Amerikaanse kernwapens vanaf de vliegbasis Volkel, blijkt uit onderzoek van ZEMBLA. Op de luchtmachtbasis Volkel liggen sinds het begin van de jaren zestig vijftien tot twintig Amerikaanse B61-atoombommen. Op het moment dat er wordt besloten om een nucleaire aanval uit te voeren, moeten Nederlandse vliegers de bommen afwerpen.  

ZEMBLA ontdekte in de archieven van de Tweede Kamer dat Den Haag geen vetorecht heeft afgedwongen. Tijdens een interpellatiedebat in 1970 over de “Flexible Response” (een NAVO strategie over de inzet van kernwapens, red.) zegt de toenmalige minister van Defensie Den Toom, dat een vetorecht - indien alle bondgenoten dit voor zich zouden opeisen - de geloofwaardigheid van de NAVO ernstig zou ondermijnen. Nederland heeft om die reden “enig vetorecht ten aanzien hiervan niet uitdrukkelijk bedongen."

Lees meer over de uitzending 'Doelwit Volkel'

Trump 

Bij de huidige Kamerleden is dit feit niet bekend, blijkt bij navraag van ZEMBLA. Sadet Karabulut (SP): “Hier staat dus dat Nederland geen nee mag zeggen tegen de inzet van kernwapens die hier liggen.” Sjoerd Sjoerdsma (D66): “Ik wil al die afspraken zien.” Volgens militair historicus Christ Klep gaat maar één man over de inzet van die atoombommen: de president van de Verenigde Staten, Donald Trump.

De minister van Defensie, Ank Bijleveld, wil niet op camera reageren, maar laat schriftelijk weten: “Besluitvorming binnen NAVO vindt plaats op basis van unanimiteit, waarbij altijd sprake is van politieke controle. Dit betekent dat er bij besluitvorming binnen NAVO, altijd de instemming van Nederland vereist is.” Dit staat haaks op wat haar voorganger, oud-minister Den Toom tegen de Kamer heeft gezegd.

Nieuwe bommen
De 15 tot 20 Amerikaanse vrijeval bommen zijn verouderd en worden binnenkort vervangen. Het nieuwe model, de B61-12, krijgt bestuurbare staartvinnen en wordt daarmee een stuk preciezer er beter inzetbaar. De bommen hebben ook een voorziening, waarmee de explosieve kracht kan worden ingesteld van 1 tot 50 kiloton. Dat is ruim drie keer de kracht van de bom die in 1945 Hiroshima verwoestte.

Bij het vervangen van de B61 zullen bommen door de lucht worden vervoerd. Dat is niet zonder risico. “Nederland is daar niet op voorbereid, de Amerikanen wel,” zegt hoogleraar Veiligheid Ira Helsloot tegen ZEMBLA. Hij was in 2012 als “waarnemer” aanwezig bij een oefening in de buurt van Volkel. Daarbij werd een incident met een kernwapen gesimuleerd. Helsloot zag dat de Amerikanen het gebied overnamen en afgrendelden, en dat Nederlandse hulpdiensten - brandweer, politie en ambulances - door bewapende VS-militairen werden weggehouden van de rampplek. Defensie wil hier niet op in gaan, omdat de afspraken hierover geheim zijn. 

Kamervragen
De Tweede Kamer wordt niet geïnformeerd over de modernisering van de B61. De regering wil niet eens bevestigen dat er atoombommen in Nederland liggen. Dat is staatsgeheim, aldus de regering. Toch, zo ontdekte ZEMBLA in oude parlementaire archiefstukken, erkende de toenmalige minister van Defensie in 1960 al dat Nederland onderdak bood aan Amerikaanse atoombommen. 

CDA-Kamerlid Martijn van Helvert wil die bevestiging nogmaals krijgen. Sjoerd Sjoerdsma (D66), Sadet Karabulut (SP) en Bram van Ojik (GroenLinks) verlangen ook meer openheid van het kabinet. 

Nieuw: liken

Klik op het hartje als je dit een interessant onderwerp vindt en wij laten je hier meer van zien.

Meer over dit onderwerp

Altijd op de hoogte blijven van het laatste nieuws?

Schrijf je in voor de ZEMBLA-nieuwsbrief en ontvang wekelijks als eerste onze beste nieuwsverhalen, achtergrondartikelen en exclusieve video's.