Kamer én minister verontwaardigd: snel einde aan ‘peperduur’ alternatief gesloten jeugdzorg

Er moet zo snel mogelijk een eind komen aan het opvangen van kinderen met een complexe zorgvraag op vakantieparken en in andere tijdelijke onderkomens. Dat eist vrijwel de hele Tweede Kamer van minister Mirjam Sterk van Jeugd. Aanleiding is onderzoek van Zembla waaruit blijkt dat de afgelopen drie jaar tenminste 400 kinderen, tegen hoge kosten, op deze manier zijn opgevangen, omdat ze nergens anders terecht konden. Sterk zegde tijdens het wekelijkse Vragenuur toe “alles op alles te zetten” om te zorgen dat deze jongeren voortaan passende hulp krijgen. 

De Kamer reageerde, van links tot rechts, verontwaardigd op de Zembla-uitzending ‘Kinderen die niemand wil’. Daarin komt naar voren dat, terwijl de gesloten jeugdzorg in snel tempo wordt afgebouwd, er onvoldoende alternatieve plekken zijn voor een groep van honderden kinderen en jongeren met complexe problematiek. Gemeenten, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de jeugdzorg, zitten daardoor met de handen in het haar. Vandaag boden Friese gemeenten en zorgorganisaties een petitie aan de Tweede Kamer aan, waarin gepleit wordt voor een andere opvang van deze kinderen. Uit nood plaatsen gemeenten nu kinderen op tijdelijke locaties, zoals op campings of vakantieparken of in appartementen. Daarbij worden ze permanent begeleid door een of twee begeleiders. 

In een inventarisatie onder driekwart van alle gemeenten kwam Zembla tot minimaal 400 van dit soort plaatsingen de afgelopen drie jaar. Veel gemeenten vinden dat eigenlijk onwenselijk, omdat het slecht is voor het welzijn en de ontwikkeling van een jeugdige om afgezonderd te worden. Daarom is het de bedoeling deze plaatsingen zo kort mogelijk te laten duren. Maar geregeld verblijven kinderen maanden of zelfs meer dan een jaar in afzondering. De kosten lopen daarbij al snel in de tonnen, en soms zelf tot een miljoen euro per kind, per jaar. 

"Is de minister het met mij eens dat dit pertinent niet kan dat we kinderen dumpen op vakantieparken, omdat het systeem faalt?”, wilde Nicole Moinat van de Groep Markuszower weten. Ook andere fracties spraken zich uit tegen de opmars van dit soort plaatsingen. Minister Sterk zei daarop de verontwaardiging te delen. “Toen ik de berichten las en over Zembla hoorde heb ik meteen gevraagd: wat is hier nu aan de hand? Hoe kan het dat juist deze jongeren, die al zo'n complexe problematiek hebben, die vaak al heel veel in hun leven hebben meegemaakt, uitgerekend terug te vinden zijn op zo'n vakantiepark? Dat zou toch niet moeten mogen.” 

Sterk erkende vervolgens dat de afbouw van de gesloten jeugdzorg, waartoe Den Haag in 2022 heeft besloten, sneller gaat dan de opbouw van kleinschalige, alternatieve zorgplekken. “We zijn met elkaar niet in staat gebleken dit in voldoende mate te regelen. Maar dat gemeenten nu een noodoplossing kiezen mag nooit het antwoord zijn. Jongeren verdienen dat niet.” De minister gaf aan in gesprek te zijn met onder meer de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en jeugdzorgaanbieders. Maar, waarschuwde ze, een oplossing is niet eenvoudig. “Het eerlijke verhaal is ook: dit is een groep jongeren met een complexe zorgvraag. Ik ga dit vandaag niet oplossen."

SP-Kamerlid Sarah Dobbe wilde van de minister weten hoe het kan dat zowel zij als de Kamer uit de media moesten vernemen dat honderden kinderen op noodlocaties worden opgevangen. Ze eiste een tijdlijn, met een harde deadline waarop alle kinderen van vakantieparken af zijn. Sterk zegde dat niet toe, en verwees naar de gemeenten als eerste verantwoordelijke voor de inkoop van de jeugdzorg. De afbouw van de gesloten jeugdzorg naar nul plekken in 2030 en de opbouw van andere plekken zijn ‘een proces’, aldus de bewindsvrouw. “Daar zitten we middenin. Het gaat mij ook niet snel genoeg.” 

Kamerlid Mona Keijzer vond het antwoord van de minister een toonbeeld van “de falende overheid”. “Je schaft iets af. Je doet beloftes dat het anders wordt, maar dan heb je dat nog lang niet klaar staan. Wil deze minister ons gewoon vertellen wat hier nou aan de hand is en wat er nodig is?  Want als minister alleen  zeggen: ja, ik was ook verontwaardigd toen ik het las en ik ga het gesprek aan, dat is echt volstrekt onvoldoende.” Sterk reageerde dat “de werkelijkheid complexer is dan het op papier lijkt. We hebben als samenleving gezegd gesloten jeugdhulp willen we niet meer. Maar ik denk dat we nog steeds worstelen met een goed antwoord op die vragen.” Kamerlid Moinat (Groep Markuszower) vond de antwoorden van de minister onvoldoende, en kondigde aan een nieuw debat aan te vragen.