Inspectie roept patiënten op zich te melden na incidenten met nieuw long-covid medicijn

Ongecontroleerd schokken, epileptische verschijnselen, flauwvallen en verlammingsverschijnselen. Het is een greep uit ervaringen van patiënten na het inspuiten van een nieuw medicijn tegen long-covid. Patiënten kregen het medicijn, een variant van verdovingsmiddel lidocaïne, voorgeschreven door Excellent Care Clinics, een pijnkliniek in Velsen Noord. Zembla sprak met ruim twintig patiënten, bij het merendeel van hen ging het een of meerdere keren mis tijdens of na het injecteren van het medicijn. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd roept patiënten met deze ervaringen nu op zich te melden. Een van hen vertelt: “Het is vaker gebeurd dat ik op mijn bed lag, een injectie toediende in mijn onderbuik of in mijn been en dat ik wakker werd omdat ik was out gegaan en de naald nog in mijn been zat.” 

Excellent Care Clinics (ECC) schrijft het middel voor sinds de zomer van 2024. De patiënten moeten het meerdere keren per dag zelf thuis injecteren. Bij een deel van hen ging dat mis. “De plekken waar ik prikte wisselde ik elke keer af, maar ik had last van ontstekingen. Het deed op een gegeven moment zo'n pijn dat ik niet meer kon staan,” vertelt een long-covid patiënt.  

Zembla sprak met patiënten van wie de helft van het lichaam tijdelijk verlamd raakte, die de controle over hun lichaam verloren of te maken kregen met epileptische verschijnselen. Een van hen vertelt: “Ik ben een aantal keer bijna out gegaan en kreeg vaak tintelingen in m’n tong.” Een ander heeft het over ‘standaardbijwerkingen’ als harde blauwe plekken op de benen. Meerdere patiënten raakten naar eigen zeggen tijdens het injecteren per ongeluk een bloedvat, “dan raakte mijn mond verdoofd en werd het zwart voor mijn ogen.”  

De injectievloeistof bestaat uit het verdovingsmiddel lidocaïne waar een suikermolecuul aan is toegevoegd. Maar dit middel blijkt niet vooraf te zijn getest. Volgens Coen van Kalken van Excellent Care Clinics hoefde dat niet omdat lidocaïne een bewezen veilig medicijn is en het suikermolecuul slechts een hulpstof betreft. Klinisch farmacoloog Geert Jan Groeneveld bestrijdt dit. Hij  

stelt dat het middel onderzocht had moeten worden als nieuw geneesmiddel. Dat vele patiënten zich zo geprikt hebben dat er nu zulke incidenten worden gemeld, is “exact waarom je een geneesmiddelstudie zou moeten doen. En ik zou dat hebben gedaan voordat ik het aan patiënten met long-covid had gegeven”, aldus Groeneveld. 

Zembla deed de afgelopen maanden onderzoek naar Excellent Care Clinics en het middel dat ze daar voorschrijven aan vaak ernstig zieke long-covid patiënten. Volgens ECC is er sprake van standaard pijnzorg, maar volgens experts die Zembla spreekt zijn patiënten onderworpen aan wetenschappelijk onderzoek. Dat is een belangrijk verschil, omdat voorafgaand aan wetenschappelijk onderzoek toestemming had moeten worden verkregen van een Medisch Ethische Toetsingscommissie (METC). Een METC toetst of wetenschappelijk onderzoek ondermeer op veiligheid van patiënten. Hoogleraar gezondheidsrecht Martin Buijsen: “De wetgever heeft gezegd dat het uitvoeren van medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen zonder voorafgaande toestemming een strafbaar feit is.” Coen van Kalken van ECC bestrijdt dat dit hier het geval is: “We gaan ervan uit dat we hier een behandeling op goede gronden hebben uitgevoerd.” 

Tussen augustus 2024 en april 2025 monitorde Excellent Care Clinics 103 long-covid patiënten uitgebreid. Er werd bloed bij hen afgenomen en patiënten moesten dagelijks bijhouden hoe ze zich voelden. Volgens epidemioloog Frits Rosendaal, die jarenlang voorstellen voor wetenschappelijk onderzoek heeft beoordeeld, duidt dit gestructureerd bijhouden van informatie op het doen van wetenschappelijk onderzoek: “Als je zoiets opzet met zoveel patiënten. Zoveel voorbereiding, zoveel injectienaalden, zoveel spuiten, mensen die elke dag op een app moeten invullen hoe ze zich voelen: dat is geen standaard patiëntenzorg. (…) Het onderzoek is vervolgens niet voorgelegd aan de autoriteiten die daarnaar hadden moeten kijken.” 

Volgens Coen van Kalken werd er met de vergaarde data van de 103 patiënten slechts retrospectief, terugkijkend, onderzoek gedaan. De behandeling zou nooit opgezet zijn als prospectief wetenschappelijk onderzoek. Maar Zembla heeft een brief in handen van ECC waarin de kliniek zelf zwart op wit stelt dat het wel om een ‘prospectieve studie’ gaat. Volgens Coen van Kalken betreft dit een fout en “een iets te enthousiaste uitspraak”. Gevraagd naar wat de inhoud van de brief betekent, zegt hoogleraar Gezondheidsrecht Buijsen “Dat er een een clinical trial heeft plaatsgevonden. Dus medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen in de zin van de toepasselijke wetgeving.” 

Opvallend is dat zowel Coen van Kalken als een collega van ECC een patent hebben op de nieuwe lidocaïnevariant. Deze kost zo’n €25 per prik en wordt niet vergoed door de zorgverzekering. “Je wil zowel dat de behandelend arts als een onderzoeker geen financiële belangen heeft bij de behandeling van de patiënt of de uitkomst van het onderzoek”, zegt Rosendaal. Hoogleraar Gezondheidsrecht Buijsen vindt dat ook: "Een erkende medisch Ethische Commissie zou ook wel vragen hebben bij een arts die patenthouder, behandelaar en onderzoeker is.” Coen van Kalken kan zich de kritiek voorstellen, maar stelt: “We hebben dat naar eer en geweten ingevuld.” 

De laatste maanden is er veel te doen rondom de behandelingen en het onderzoek van Excellent Care Clinics. Onderzoeksplatform Follow the Money publiceerde een kritisch artikel, een wetenschappelijke publicatie over de lidocaïnebehandeling werd teruggetrokken en de Inspectie Gezondheid en Jeugd (IGJ) doet momenteel onderzoek naar de kliniek.