Agressie tegen hulpverleners: ruim helft eerder verdachte geweest van geweldsmisdrijf

Geweld en agressie tegen hulpverleners wordt meestal gepleegd door jonge mannen (18-29) met een gemiddeld lagere opleiding en inkomen dan de algemene bevolking. Driekwart van de verdachten is eerder in aanraking gekomen met justitie en ruim de helft is eerder verdachte geweest van een geweldsmisdrijf. Personen met een niet-Europese achtergrond worden vaker verdacht van agressie en geweld tegen hulpverleners, dan op grond van het aandeel in de Nederlandse bevolking is te verwachten. Dit blijkt uit onderzoek door DSP-groep in samenwerking met Ipsos I&O.  

Hulpverleners worden regelmatig geconfronteerd met agressie en geweld. In de serie Nederland Agressieland volgt Zembla onder andere zorgmedewerkers en OV-personeel om te laten zien wat de impact is en met welke dilemma’s medewerkers en instanties worstelen. Agressie is geen nieuw fenomeen, toch was er maar weinig bekend over het type dader dat betrokken is bij deze incidenten. Het ministerie van Justitie en Veiligheid en de ‘Taskforce Onze Hulpverleners Veilig’ vroegen daarom een onderzoek aan bij het WODC. Dat onderzoek, Meer dan de dader, ligt er nu en moet inzichten gaan bieden om geweld tegen hulpverleners te voorkomen.  

Om achter de kenmerken van de daders te komen, hebben de onderzoekers voor het eerst gebruik gemaakt van een koppeling tussen politiedata van aangiftes en incidenten tussen 2020 en 2024 en microdata van het CBS. Er is gekeken naar incidenten tegen brandweer- en ambulancepersoneel, politie en boa’s. Manja Abraham, hoofdonderzoeker bij DSP: “Voor mensen uit het werkveld zullen de conclusies uit het onderzoek niet heel nieuw zijn, maar we kunnen dingen aan de hand van deze cijfers voor het eerst hard maken.” 

Een van die dingen is het hoge aantal recidieven: “Driekwart: je hebt dus veel mensen die weinig doen en weinig mensen die veel doen. Dat vraagt wellicht om een andere aanpak”, vertelt Abraham. Dat laatste geldt volgens haar ook voor mensen met verward gedrag: ruim 30% van de verdachten is in de afgelopen vijf jaar geregistreerd geweest vanwege onbegrepen gedrag. Voor één op de zes verdachten geldt zelfs dat zij minimaal drie keer als verward zijn geregistreerd. Abraham: “De politie bijvoorbeeld is hier ontzettend veel tijd aan kwijt. Het is een groep die ook hulpbehoevend is.”  

In het onderzoek is ook gekeken naar geslacht. Uit de analyse blijkt dat ten opzichte van de rest van de Nederlandse bevolking, mannen tussen de 18 en 29 jaar sterk oververtegenwoordigd zijn: 88% van alle verdachten van agressie tegen hulpverleners is man. Wat opvalt: bij geweld tegen de brandweer en ambulance is dat 82%. Abraham: “Geweld gepleegd door vrouwen manifesteert zich dus relatief meer bij de brandweer en de ambulance dan bij politie en boa’s.”  

De onderzoekers hebben via de CBS-data ook kunnen inzien wat de nationaliteit en herkomst is van verdachten. Uit die analyse blijkt dat personen met een niet-Europese achtergrond vaker worden verdacht van agressie en geweld tegen hulpverleners, dan op grond van het aandeel in de Nederlandse bevolking is te verwachten. Als gekeken wordt naar herkomst (het geboorteland van de persoon zelf en diens ouders), dan zijn verdachten met een Marokkaanse, Poolse Eritrese, Somalische, Surinaamse en Nederlands-Caribische achtergrond oververtegenwoordigd.

Volgens de onderzoekers moeten deze cijfers echter zeer voorzichtig worden geïnterpreteerd. Het CBS, dat onderzocht welke factoren samenhangen met de kans dat iemand verdacht wordt van een misdrijf, vond dat met name geslacht, leeftijd en inkomen bepalend zijn om verdachte te worden en niet herkomst. Abraham: “Je kunt niet op basis van deze gegevens gaan voorspellen hoe daders eruitzien. Het is ook heel lastig om vastomlijnde groepen te maken met karakters en kenmerken, want er is sprake van fluïditeit.” 

De onderzoekers hebben ook specifiek gekeken naar incidenten die tijdens oud en nieuw plaatsvonden. Opvallend is dat bij geweld tijdens de jaarwisseling verdachten met een Nederlandse herkomst (persoon zelf en ouders in Nederland geboren) oververtegenwoordigd zijn. Ook hier zijn de verdachten bovengemiddeld vaak man en jong (12-24 jaar).  

Hoewel het volgens Abraham allemaal interessante inzichten zijn, is haar oproep aan beleidsmakers om zich niet blind te staren op daderprofielen. “Dat betekent dat je ook vooral aandacht zult moet hebben voor de interactie en de context waarin iets gebeurt en dat je zult moeten investeren in het opleiden van je personeel om ze nog meer te leren de-escalerend te handelen."