Een zomer van vuur, hoe wordt Europa brandbestendig?

Van Spanje en Griekenland tot Frankrijk en Italië, deze zomer staat opnieuw in het teken van grote natuurbranden. Hittegolven, langdurige droogte en harde wind zorgden op veel plaatsen voor extreme omstandigheden, waardoor honderdduizenden hectares aan Europese natuur in vlammen opgingen. Wat zijn de gevolgen van deze branden voor de natuur? Was dit te voorkomen? En wat moet er gebeuren? In Vroege Vogels een gesprek met de Wageningse onderzoeker Cathelijne Stoof, gespecialiseerd in natuurbranden en Frans Schepers van Rewilding Europe.

Volgens het Europese bosbrandinformatiesysteem EFFIS was tot half augustus al ruim 550.000 hectare afgebrand in de Europese Unie, ruim boven het langjarig gemiddelde. Vooral Spanje werd zwaar getroffen. In verschillende regio's moesten bewoners en toeristen worden geëvacueerd en gingen grote natuurgebieden verloren. Ook in Griekenland, Frankrijk en Italië hadden hulpdiensten hun handen vol aan branden die soms dagenlang of zelfs wekenlang aanhielden.

Doordat veel gebieden onnatuurlijk zijn ingericht, kunnen branden snel grootschalig worden. Dat ziet Frans Schepers van Rewilding Europe. “Allereerst is er de eeuwenlange ontwatering - veel gebieden zijn enorm verdroogd om ze geschikt te maken voor landbouw en bosbouw. Veel bossen zijn eigenlijk boomakkers op drooggelegd land, zoals het gebied bij Bordeaux: monoculturen met één soort van dezelfde leeftijd. Brand kan daar snel om zich heen grijpen.” Een ander risico vormen verlaten landbouwgebieden, in Europa gaat het om vele miljoenen hectaren. Deze groeien dicht met brandbare grassen en struiken. 

“Door gebieden natuurlijker en diverser te maken, kun je eventuele brand vertragen.” Een belangrijke rol daarbij spelen grote grazers. Die eten het brandbare materiaal en brengen meer structuur aan. Bijvoorbeeld doordat ze fijnmazige netwerken van kleine paadjes te maken, die werken als een soort brandgangen. “Kortom: vernatten, begrazen en toewerken naar gevarieerdere, natuurlijke halfopen boslandschappen zal de kans op excessieve branden enorm verminderen”.

Ook ons land bleef deze zomer niet gespaard. Al in het voorjaar zorgde aanhoudende droogte voor een opvallend hoog aantal natuurbranden. Op de Oirschotse Heide, bij Weert en op militaire oefenterreinen in Gelderland moesten brandweerkorpsen uitrukken. Defensie zette zelfs blushelikopters in om de branden onder controle te krijgen. In augustus volgden opnieuw grote natuurbranden in Limburg en Brabant. Rond Venray en Oostrum gingen tientallen hectares natuur verloren, waaronder talloze velden met de zeldzame jeneverbes.

Experts waarschuwen al langer dat natuurbranden niet langer een ver-van-ons-bed-show zijn. Cathelijne Stoof, natuurbranden expert van de Wageningen Universiteit wees er eerder op dat Nederland zich beter moet voorbereiden op een toekomst waarin dergelijke branden een steeds grotere rol zullen spelen. Door klimaatverandering worden droge en hete periodes waarschijnlijk vaker en intensiever, waardoor het risico op grote natuurbranden toeneemt.