Voorbereiden op extremer klimaat, Nederland staat voor lastige keuzes

Nederland is nog niet goed voorbereid op klimaatverandering. Zonder extra maatregelen krijgen mensen vaker te maken met hitte, droogte en wateroverlast, met gevolgen voor gezondheid, leefomgeving en economie. Zowel snelle technische oplossingen als langetermijnmaatregelen in de ruimtelijke inrichting zijn nodig. Dat blijkt uit het PBL-rapport 'Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving'.

Volgens het PBL nemen extreme hitte, droogte en hevige regen toe en verstoren ze het dagelijks leven. Zonder actie kunnen in 2050 jaarlijks duizenden mensen vroegtijdig overlijden door hitte, lopen veel woningen risico op funderingsschade en nemen druk op natuur, waterkwaliteit en natuurbranden verder toe. De gevolgen raken vrijwel alle sectoren.

Hitte leidt tot gezondheidsproblemen en lagere arbeidsproductiviteit. Droogte zet de beschikbaarheid van drinkwater, de staat van de natuur en landbouwopbrengsten onder druk. Extreme neerslag kan schade veroorzaken aan woningen en infrastructuur en kan leiden tot uitval van vitale voorzieningen. Daarnaast nemen de kosten voor de burger toe. Schade aan woningen, stijgende voedselprijzen en hogere kosten voor zorg, waterbeheer en verzekeringen zullen burgers direct raken.

Het rapport benadrukt dat Nederland voor ingrijpende keuzes staat. Volledige bescherming tegen klimaatrisico’s is niet mogelijk. Daarom moet worden bepaald:

• Welk beschermingsniveau acceptabel is: wie wordt in welke mate beschermd
• Wie draagt de kosten
• Welke maatregelen krijgen prioriteit

Dit zijn politieke keuzes die bepalend zijn voor de inrichting en het functioneren van Nederland in de toekomst.

Er zijn veel mogelijkheden om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen. Het rapport beschrijft, als hulpmiddel voor de keuze van adaptatiemaatregelen, twee mogelijke richtingen voor adaptatie:

• Intensiveren: technische en vaak lokale maatregelen, zoals airco’s, zonwering en versterking van infrastructuur. Deze bieden op korte termijn verlichting, maar het is de vraag of ze op de langere termijn voldoende zijn. Bovendien kunnen deze maatregelen de ongelijkheid vergroten en vragen extra energie en geld.
• Transformeren: aanpassingen in de inrichting van Nederland, zoals meer groen en water in steden en aanpassing van landgebruik. Deze aanpak biedt structurele oplossingen, maar vraagt grotere veranderingen en langetermijninvesteringen, en een meer sturende vorm van governance.

Uit het onderzoek blijkt dat een combinatie van beide richtingen noodzakelijk is om Nederland weerbaarder te maken tegen klimaatverandering.

De komende jaren staan grote investeringen gepland, onder meer in de woningbouw, infrastructuur en energie. Het rapport waarschuwt dat als klimaatadaptatie daarin niet wordt meegenomen, de schade en kosten in de toekomst aanzienlijk hoger kunnen uitvallen. Door nu rekening te houden met klimaatrisico’s kan adaptatie worden gecombineerd met andere opgaven, zoals woningbouw, natuurherstel en de energietransitie.

Ook met aanvullende maatregelen blijven sommige gevolgen van klimaatverandering onvermijdelijk. Daarom is het ook essentieel om de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten. Overheden, burgers en bedrijven moeten beter voorbereid zijn op verstoringen en crises door extreem weer. Dat vraagt om investeringen in bijvoorbeeld kennis, waarschuwingssystemen, crisisbeheersing en bewustwording.

Bron: PBL in samenwerking met Deltares, ORG-ID, TU Delft, RCE, RIVM, TNO, KNMI, CAS en WUR.