Stroomkabel dwars door natuur Schiermonnikoog

Je kunt eigenlijk niet naar Schiermonnikoog gaan zonder het hierover te hebben: de grote TenneT-stroomkabels die een offshore windpark moet verbinden met het stroomnet via de Eemshaven. Het Net op Zee-project Doordewind is een omstreden plan dat al jaren een groot onderwerp is voor zowel de eilanders als de landelijke politiek, omdat het dwars door het oostelijk deel van het eiland gelegd wordt. De kabelsystemen dragen een vermogen van 4 gigawatt en levert energie aan miljoenen Nederlandse huishoudens en bedrijven.

Het plan ligt er al misschien wel tien jaar en in 2021 was er vanuit natuurorganisaties, de gemeentelijke politiek en eilanders veel protest. De werkzaamheden duren een paar jaar en zijn ingrijpend en zijn dus precies in Unesco Werelderfgoed Waddenzee, Natura 2000 en Nationaal Park Schiermonnikoog. Dus het ministerie van Economische Zaken en Klimaat stuurde de ontwerpers weer opnieuw naar de tekentafel om tien verschillende tracé-varianten te testen. Uiteindelijk kwamen daar drie plausibele routes uit.

Een variant is de oostelijke route door de oude Westereemd. Hier ligt de vaargeul tussen Schier en de Rottums en Duitsland. Hier wordt al druk gevaren, havenverkeer, verstoring, en liggen al kabels. Toch heeft voormalig minister Sophie Hermans voor de omstreden westelijke variant, de Schiermonnikoog-Wantijroute, gekozen die dwars door Schiermonnikoog loopt. De argumentatie: deze route is sneller te realiseren. Het stroomnet is al overbelast en het gaat al om enorme bedragen.

In de Eems-Dollard speelt bovendien een ingewikkelde kwestie rond de grens en de bevoegdheden van Nederland en Duitsland. Dat maakt de vergunningverlening voor bepaalde routes extra lastig. Duitse instanties hebben ook aangegeven dat het een te groot risico zou zijn voor de scheepvaart. De tunnelvariant kan volgens het kabinet niet tijdig gerealiseerd worden.

Voor de natuur zou dit een enorme klap zijn, zegt Natuurmonumenten. De impact ligt hem vooral in de werkzaamheden. Als ze de kabel onder Schiermonnikoog door gaan trekken, zal er gegraven en geboord worden in kwetsbaar natuurgebied. Er worden twee bouwplaatsen geplaatst ‘aan het eind van de wereld’, zegt Jorien, waar dag en nacht gewerkt gaat worden. Ook is er natuurlijk niets op Schiermonnikoog dus al het bouwmateriaal en gigantische machines moeten aangevoerd worden naar moeilijk bereikbare plekken, middenin beschermde natuur.

De plannen zijn om dit te doen op momenten die het minst cruciaal zijn voor broed- en trekvogels, bijvoorbeeld vlak na het broedseizoen. Maar ook dat is niet ideaal, want dat is bijvoorbeeld precies de periode dat de lepelaars in de rui zijn, en dat doen ze vaak op de plek waar de werkzaamheden gepland zijn.

Daarom wordt ook gekeken naar een andere manier om de kabel te leggen, namelijk met een wadtrencher, een enorme machine op rupsbanden die al rijdend een gleuf graaft, de kabel legt en de gleuf weer dicht. Het voordeel zou zijn dat de werkzaamheden minder tijd in beslag nemen. Het nadeel is dat er mogelijk een enorm voertuig dwars door Schiermonnikoog zal rijden en een enorm spoor achterlaat. Daarom wordt nu onderzocht wat de effecten zijn van het rijden van zo’n voertuig over Schier.

Natuurmonumenten heeft zelf al eerder werkzaamheden moeten uitvoeren in 2015 met een kleiner voertuig en nog steeds zien ze de sporen daarvan in het landschap. Hun angst is dat er een soort enorme platgedrukte snelweg gaat lopen van noord naar zuid en dat mensen daarover ook heel makkelijk op het wad komen waar duizenden vogels rusten en foerageren. Nu is dat nog nauwelijks bereikbaar door het ondoordringbare struweel dat er groeit.

De kabel gaat komen ter hoogte van de 4e Slenk, een grote slenk die van de wadkant naar de Noordzeekand strekt. Bij extreem hoog water, staat hier ook de Waddenzee met de Noordzee in verbinding. Het idee is dat de kabel hier de minste landschappelijke impact heeft, omdat er al een natuurlijke laagte ligt in het landschap. Maar Natuurmonumenten zegt dat dit juist een mega dynamische plek is waarvan niet te voorspellen is wat het zand gaat doen na de werkzaamheden. Misschien komt de kabel bijvoorbeeld weer bloot te liggen. Ook foerageren aan de oevers van de slenk veel vogels tijdens hoogwater.

De milieueffectrapportage (MER) komt volgend jaar naar buiten. De resultaten van het rapport zijn bepalend voor de verdere verloop van het project. Natuurmonumenten benadrukt dat dit niet een ‘Schier-dossier’ is. Het gaat om de toekomstige stroomvoorziening van heel Nederland. Er komen meer windparken op de Noordzee, die allemaal met een kabel verbonden moeten worden met het vasteland. Kies daarom voor een route die toekomstbestendig is en waar je dan ook makkelijker kabels kan toevoegen, dat kan namelijk niet op Schiermonnikoog.

Kijk zondag 1 november 2026 om 19.25 uur naar de aflevering over de Schiermonnikoog op NPO 2!