Strijd tegen Aziatische hoornaar is schadelijk voor biodiversiteit

De Aziatische hoornaar is pas sinds 2017 in Nederland, maar nu al een ‘Bekend Insect’. Omdat ze schadelijk voor honingbijen zijn, roepen imkers regelmatig burgers op de exotische wespensoort te vangen met ‘selectieve’ vallen. Hier bestaan zorgen over. Die vallen blijken namelijk niet zo selectief; ze vangen ook inheemse insecten.

“Mensen plaatsen die vallen natuurlijk vanuit de beste bedoelingen”, vertelt Regina Oors van de Nederlandse Entomologische Vereniging. In zo’n val zouden alleen Aziatische hoornaars vast moeten komen te zitten, maar Oors ziet het vaak misgaan. “Ook bijen, (zweef)vliegen en inheemse wespen worden gevangen en gedood in die zogenaamd ‘selectieve’ vallen.” Door die bijvangst is ook de Wespenstichting is zeer kritisch op het gebruik van deze vallen.

Imkers vragen regelmatig het brede publiek te helpen bij het bestrijden van de Aziatische hoornaar en worden daarbij soms bijgestaan door overheden. Zo vertrekt Gemeente Veenendaal samen met de plaatselijke imkervereniging gratis vallen en betaalt gemeente Enschede voor de benodigde lokstof.

Soms gaat dat goed mis. Zo deelde Gemeente Woensdrecht geen Aziatische hoornaar-, maar wespenvallen uit. Hier komen dus per definitie inheemse, nuttige wespen in terecht. “Niet ok”, vindt Oors. Gemeente Woensdrecht zegt in een reactie dat er voorheen gangbare selectieve vallen werden uitgedeeld, maar dat deze dit jaar niet beschikbaar waren. Een gemeentemedewerker heeft toen deze wespenvallen besteld.

De Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV) benadrukt dat het belangrijk is de juiste typen vallen op de juiste manier te gebruiken. “Op dit moment is er nog geen 100% selectieve val beschikbaar, ondanks dat er hard aan gewerkt wordt. En omdat iedere op dit moment beschikbare val toch een mogelijkheid geeft op bijvangst, adviseren we regelmatig te controleren. […] Daarnaast zien we het oproepen van het publiek ook als een uitgelezen kans om het gesprek aan te gaan en mensen het nut en belang van wespen en andere insecten uit te leggen.”

Imker Mark van Lith gaat in tegenstelling tot veel collega-imkers niet mee in die beredenering. “Mensen gaan echt geen Aziatische hoornaar uit de val halen om de bijvangst vrij te laten.” Vorig jaar gebruikte hij ook selectieve vallen, maar schrok van de hoeveelheid bijvangst en is er daarom mee gestopt. Hij probeert nu op een andere manier zijn bijenvolken te beschermen. “Dit jaar ga ik experimenteren met ‘elektrische harpen’. Bijen vliegen er doorheen, maar hoornaars krijgen een schok. Die plaats ik naast de kasten, waardoor hopelijk de Aziatische hoornaar afleert m’n bijen te pakken.”

Het betrekken van het publiek bij de bestrijding heeft volgens Nathan Veenstra van de Wespenstichting ook andere ongewenste gevolgen. “Op deze manier wordt de angst voor andere insecten aangewakkerd en versterkt.” Oors spreekt zelfs van een hetze tegen de Aziatische hoornaar. “In verschillende media wordt onnodige angst en vijandigheid gecreëerd met termen als ‘massamoordenaar’ en ‘horrorwesp’.” Dat ziet Veenstra ook. “Het is een makkelijke zondebok, terwijl de echte bedreigingen voor biodiversiteit pesticiden, klimaatverandering, stikstofdepositie en habitatverlies zijn. We kunnen beter daar onze energie en ons geld op richten.” Daar is de Nederlandse Bijenhoudersvereniging het mee eens: “Onze woorden worden ook vaak in de media verdraaid voor sensatie en aandacht.”

Weegt de bijvangst in die ‘selectieve’ vallen op tegen de hoeveelheid insecten die de Aziatische hoornaar vangt? Oftewel, is de kwaal erger dan het middel? De NBV laat weten dat een nest in één seizoen zo’n 100.000 insecten consumeert. Ook verwijzen ze naar een onderzoek dat aantoont dat Aziatische hoornaars het gedrag en de aanwezigheid van bestuivers verstoren met een minder goede bestuiving als gevolg. “Dat klinkt ernstig, maar moeten we wel in perspectief zien”, volgens de Wespenstichting. “Een nest van de inheemse limonadewesp vangt zo’n 250.000 insecten per jaar. Daarnaast heeft ook het jachtgedrag van de Europese hoornaar effect op bestuivers, maar die zien we als belangrijk onderdeel van het ecosysteem.”

Insectenkenners Aglaia Bouma, Jan Wieringa en Wouter van Steenis komen in een recent verschenen artikel tot de conclusie dat de effecten van de Aziatische hoornaar op biodiversiteit, volksgezondheid en economie verwaarloosbaar zijn. “Deze soort is hooguit een probleem voor imkers die voor een nieuwe uitdaging staan.”

Website Nature Today melden deze week dat de Aziatische hoornaar (Vespa velutina) om een aantal redenen voortaan geelpoothoornaar wordt genoemd. Hoewel de geelpoothoornaar uit Azië komt, gaf de naam Aziatische hoornaar veel verwarring. Ten eerste komt in dat werelddeel een veelheid aan hoornaarsoorten voor. Welke is dan 'de' Aziatische? De naam geelpoothoornaar verwijst naar een opvallend kenmerk van deze soort, namelijk de helgele uiteinden van de poten.